Chuẩn ngoại ngữ với giáo viên trường chất lượng cao: Không nên 'cào bằng', tránh lãng phí

Chuẩn ngoại ngữ tối thiểu B1 với giáo viên trường chất lượng cao của Hà Nội được đề xuất áp dụng

Nâng chuẩn ngoại ngữ còn nhiều thách thức

UBND Thành phố Hà Nội đang lấy ý kiến góp ý đối với dự thảo Quyết định quy định tiêu chí cơ sở giáo dục chất lượng cao, trong đó đưa ra yêu cầu 100% giáo viên, bao gồm cả hiệu trưởng và hiệu phó, phải đạt trình độ ngoại ngữ tối thiểu bậc B1, tương đương IELTS 4.0-5.0. Điều này để cam kết chất lượng đầu ra của học sinh.

Theo trường Tiểu học Nguyễn Siêu (Hà Nội), ngay sau khi UBND TP Hà Nội công bố dự thảo quy định, nhà trường đã đưa nội dung về tiêu chí ngoại ngữ đối với giáo viên ra thảo luận và tiến hành rà soát năng lực của đội ngũ giáo viên. Đối với giáo viên trẻ của trường Tiểu học Nguyễn Siêu, yêu cầu về ngoại ngữ cơ bản không phải là vấn đề lớn vì khi tuyển dụng, nhà trường đã đặt ra tiêu chuẩn khá cao. "Nhiều giáo viên của trường hiện đã có chứng chỉ IELTS từ 6.0-6.5, thậm chí 7.5-8.0. Với giáo viên trẻ, việc đạt mức tương đương IELTS 4.0 - 5.0 là hoàn toàn khả thi", đại diện trường Tiểu học Nguyễn Siêu thông tin.

Tuy nhiên, một số giáo viên lớn tuổi có thể gặp khó khăn hơn do trước đây chưa đặt nặng yêu cầu về chứng chỉ ngoại ngữ. Trước thực tế này, nhà trường dự kiến tổ chức các lớp ôn luyện, phân nhóm theo trình độ để hỗ trợ giáo viên nâng cao năng lực tiếng Anh và tham gia thi chứng chỉ.

Ảnh minh họa

Trước câu hỏi liệu quy định này sẽ tạo động lực hay gây áp lực cho giáo viên, đặc biệt là những giáo viên lớn tuổi hoặc giáo viên bộ môn khác, đại diện nhà trường cho rằng đây là xu hướng tất yếu. "Nếu giáo viên không thay đổi, không trang bị thêm kỹ năng ngoại ngữ thì rất khó tạo được môi trường học tập tốt cho học sinh. Tiếng Anh không chỉ nằm trong giờ học ngoại ngữ mà cần được sử dụng trong nhiều hoạt động giáo dục khác", đại diện trường Tiểu học Nguyễn Siêu chia sẻ.

Thực tế, trường Tiểu học Nguyễn Siêu đã triển khai xây dựng "môi trường tiếng Anh" trong trường học từ 2 năm nay. Trong các giờ sinh hoạt lớp hay hoạt động trải nghiệm, giáo viên và học sinh đều được khuyến khích sử dụng các câu lệnh, giao tiếp cơ bản bằng tiếng Anh. "Chắc chắn sẽ có những khó khăn, đặc biệt đối với giáo viên lớn tuổi, bởi hiện nay không phải 100% giáo viên của trường đã có chứng chỉ ngoại ngữ. Tuy nhiên, đây là mục tiêu mà nhà trường phải hướng tới", đại diện trường nói.

Về giải pháp triển khai trong thời gian tới, đại diện nhà trường cho biết, trước mắt trường sẽ xây dựng kế hoạch tổ chức ôn luyện cho giáo viên. Lợi thế của trường là đội ngũ giáo viên tiếng Anh có trình độ cao nên có thể trực tiếp hỗ trợ, đào tạo đồng nghiệp. Theo đó, nhà trường dự kiến tổ chức các lớp học tiếng Anh theo từng trình độ để giáo viên tham gia ôn luyện và thi chứng chỉ khi đủ điều kiện. Kế hoạch chi tiết sẽ do phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn tiếng Anh của hệ thống xây dựng. "Định hướng triển khai sẽ là như vậy và nhà trường cũng phải thực hiện nếu muốn tiếp tục được công nhận là trường chất lượng cao. Đây là chủ trương của thành phố nên các trường phải căn cứ vào đó để thực hiện", đại diện nhà trường cho hay.

Một lợi thế của Trường Tiểu học Nguyễn Siêu là đội ngũ giáo viên trẻ khá đông và nền tảng ngoại ngữ tương đối tốt. Khi tuyển dụng, nhà trường đã đặt ra tiêu chuẩn cao đối với giáo viên tiếng Anh, nhiều người có IELTS từ 7.0 trở lên. Với giáo viên các bộ môn khác, nếu có chứng chỉ ngoại ngữ tốt thì mức đãi ngộ cũng sẽ cao hơn. Vì vậy, theo nhà trường, nếu yêu cầu tối thiểu chỉ ở mức tương đương IELTS 4.0 thì số giáo viên chưa đạt sẽ không nhiều và việc nâng chuẩn là khả thi. Ngoài ra, nếu triển khai kế hoạch này, các giáo viên tiếng Anh của trường cũng sẽ trực tiếp hỗ trợ những giáo viên chưa đạt chuẩn. Các chương trình tập huấn, bồi dưỡng sẽ do nhà trường tổ chức và giáo viên không phải tự chi trả chi phí.

"Tuy nhiên, khi được nhà trường đào tạo, bồi dưỡng thì sẽ có những yêu cầu về kết quả đầu ra. Những yếu tố này cũng có thể liên quan đến chính sách đãi ngộ của nhà trường để tạo động lực cho giáo viên học tập và nâng cao năng lực", đại diện trường cho biết.

Chuẩn ngoại ngữ cần lộ trình, tránh cào bằng

TS. Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ Giáo dục và Đào tạo), cho rằng đề xuất yêu cầu 100% giáo viên đạt trình độ ngoại ngữ tối thiểu là một chủ trương có ý nghĩa tích cực, tuy nhiên cần xem xét thận trọng để tránh áp dụng cào bằng. Theo ông, việc nâng chuẩn ngoại ngữ cho giáo viên là cần thiết trong bối cảnh hội nhập. Tuy nhiên, khi triển khai cần xác định rõ giáo viên cần sử dụng ngoại ngữ cho mục đích gì, ở cấp học nào và đối với môn học nào. "Ví dụ, giáo viên tiểu học cần ngoại ngữ để làm gì? Chủ yếu là phát âm chuẩn, nghe tốt để dạy học sinh ở giai đoạn đầu. Họ không phải viết lách học thuật nhiều như ở các bậc học cao hơn. Nếu áp dụng cùng một chuẩn cho tất cả thì có phần khiên cưỡng", TS. Hoàng Ngọc Vinh nói.

Ngoài ra, việc yêu cầu 100% giáo viên đạt cùng một mức ngoại ngữ có thể dẫn đến tình trạng "cào bằng" giữa các môn học. Theo TS. Hoàng Ngọc Vinh, những môn khoa học tự nhiên hoặc các chương trình dạy bằng tiếng Anh có thể cần trình độ cao hơn, trong khi nhiều môn học khác như Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý, Giáo dục thể chất… lại ít sử dụng tiếng Anh trong chuyên môn. "Nếu một giáo viên phải giảng dạy bằng tiếng Anh thì trình độ 5.0 là chưa đủ. Ít nhất phải từ 6.0 trở lên mới có thể giảng dạy tương đối tốt. Còn nếu không giảng dạy bằng tiếng Anh mà vẫn bắt buộc đạt chuẩn thì nhiều trường hợp giáo viên sẽ học để đối phó, tốn thời gian, tốn chi phí nhưng hiệu quả đối với bài giảng không cao", ông phân tích.

Theo TS. Hoàng Ngọc Vinh, chính sách này có thể tạo động lực cho giáo viên trẻ nâng cao năng lực ngoại ngữ. Tuy nhiên, đối với giáo viên lớn tuổi hoặc giáo viên các môn đặc thù, áp lực có thể rất lớn. "Khả năng tiếp thu ngoại ngữ của giáo viên lớn tuổi thường hạn chế hơn. Trong khi đó, nhiều giáo viên bộ môn ít khi sử dụng tiếng Anh trong công việc chuyên môn. Nếu ép buộc đồng loạt thì họ vẫn có thể lấy chứng chỉ, nhưng việc học có thể chỉ mang tính đối phó", ông nhấn mạnh.

Vì vậy, việc xây dựng chính sách cần dựa trên nhu cầu thực tế của từng môn học và từng cấp học. Những giáo viên cần sử dụng ngoại ngữ trong giảng dạy nên có yêu cầu cao hơn, trong khi các trường hợp khác có thể áp dụng chuẩn phù hợp hơn. Ngoài ra, TS Hoàng Ngọc Vinh cũng lưu ý rằng năng lực ngoại ngữ chỉ là một trong nhiều yếu tố cấu thành năng lực của giáo viên. Nếu quá tập trung vào tiêu chí này, có thể dẫn đến việc xem nhẹ các năng lực quan trọng khác như chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm và kỹ năng tổ chức dạy học. Trong bối cảnh hiện nay, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo cũng đang hỗ trợ mạnh mẽ cho việc tiếp cận tri thức bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau. Vì vậy, yêu cầu về ngoại ngữ cần được xem xét trong tổng thể các điều kiện thực tế và mục tiêu giáo dục.