Chương trình thời sự đặc biệt: 'Kinh tế Nhà nước tại Hà Nội - Chủ đạo, dẫn dắt và kiến tạo phát triển'

Chương trình tập trung làm rõ vai trò của kinh tế Nhà nước theo tinh thần Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 6-1-2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế Nhà nước trong giai đoạn mới; Chương trình số 09-CTr/TU ngày 17-3-2026 của Thành ủy Hà Nội nhằm cụ thể hóa các quan điểm, mục tiêu và nhiệm vụ của Nghị quyết trên địa bàn Thủ đô.

Hai khách mời tại trường quay. Ảnh: Quang Thái

Nội dung chương trình tập trung làm rõ vai trò chủ đạo, dẫn dắt, kiến tạo và mở đường của kinh tế Nhà nước trong các lĩnh vực then chốt, thiết yếu, gắn với yêu cầu thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa và cơ cấu lại nền kinh tế. Đồng thời, phân tích định hướng đổi mới mô hình tăng trưởng của Hà Nội, lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nguồn nhân lực chất lượng cao làm động lực trung tâm. Qua đó, khẳng định vai trò của kinh tế Nhà nước trong việc dẫn dắt tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh và tăng sức chống chịu của kinh tế Thủ đô trong bối cảnh mới.

Hai khách mời tham gia chương trình là PGS.TS Vũ Văn Phúc, nguyên Tổng biên tập Tạp chí Cộng sản; GS.TS Trần Thọ Đạt, nguyên Hiệu trưởng Đại học Kinh tế Quốc dân.

Kinh tế nhà nước không chỉ giữ nhịp mà phải dẫn dắt và kiến tạo tăng trưởng

Kinh tế nhà nước hiện diện trong hầu hết các lĩnh vực thiết yếu, giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm ổn định và vận hành nền kinh tế Thủ đô. Tuy nhiên, trong bối cảnh phát triển mới, vai trò này không chỉ dừng lại ở việc “giữ nhịp”, mà còn phải “dẫn dắt” và “kiến tạo” các động lực tăng trưởng. Tinh thần này cũng được nhấn mạnh trong Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Làm rõ cách hiểu đầy đủ về vai trò "chủ đạo" của kinh tế nhà nước trong giai đoạn hiện nay, PGS.TS Vũ Văn Phúc cho rằng, trước đây, Nghị quyết số 12-NQ/TW ngày 3-6-2017, Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về tiếp tục cơ cấu lại, đổi mới và nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nước chủ yếu bàn về doanh nghiệp nhà nước. Trong khi đó, Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị có thể coi là nghị quyết đầu tiên bàn một cách toàn diện về kinh tế nhà nước.

Trong Nghị quyết này, vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa được xác định rất rõ, thể hiện ở ba điểm quan trọng:

Thứ nhất, bảo đảm ổn định vĩ mô, các cân đối lớn của nền kinh tế, định hướng chiến lược phát triển, giữ vững quốc phòng, an ninh. Trong đó, định hướng chiến lược phát triển là một nội dung rất quan trọng.

Thứ hai, góp phần phát huy văn hóa tiến bộ, thực hiện công bằng xã hội, bảo đảm an sinh xã hội.

Thứ ba, tạo nguồn lực quan trọng để Nhà nước có thể chi phối, kịp thời đáp ứng những yêu cầu đột xuất phát sinh trong đời sống kinh tế - xã hội của đất nước.

Ba nội dung này khẳng định rõ vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Cần định vị lại vai trò của khu vực kinh tế nhà nước

Trả lời câu hỏi về những yêu cầu mới đối với khu vực kinh tế nhà nước, dù giữ vai trò quan trọng và có những bước phát triển nhưng vẫn còn một số hạn chế về hiệu quả và vai trò dẫn dắt, GS.TS Trần Thọ Đạt, cho biết: Trước hết, có thể thấy Nghị quyết 79 ra đời trong bối cảnh phát triển đặc biệt của nền kinh tế Việt Nam. Giai đoạn tới đòi hỏi đất nước bước vào quỹ đạo tăng trưởng cao, nhanh nhưng phải bảo đảm yếu tố bền vững, tăng trưởng xanh; đồng thời nâng cao năng lực tự cường về năng lượng, chủ động ứng phó với các cú sốc từ kinh tế thế giới.

Yêu cầu đó đặt ra đòi hỏi phải tái cấu trúc nền kinh tế, trong đó việc định vị lại vai trò của khu vực kinh tế nhà nước là một nội dung then chốt, mang tính quyết định.

GS.TS Trần Thọ Đạt trả lời câu hỏi. Ảnh: Quang Thái

Theo GS.TS Trần Thọ Đạt, điểm đáng chú ý trước hết là Nghị quyết 79 đã xác định rõ sự tách bạch giữa nhiệm vụ chính trị và hoạt động kinh tế của khu vực kinh tế nhà nước. Trước đây, hai nhiệm vụ này còn đan xen, chưa được phân định rạch ròi. Nay, khi doanh nghiệp nhà nước thực hiện nhiệm vụ chính trị sẽ được nhà nước bảo đảm về nguồn lực ngân sách; còn khi hoạt động theo cơ chế thị trường thì phải tuân thủ đầy đủ các quy luật kinh tế, nâng cao năng lực, hiệu quả và đóng góp thiết thực vào sự phát triển chung của nền kinh tế.

Thứ hai, Nghị quyết đã làm rõ hơn vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước. Vai trò này không chỉ dừng lại ở việc ổn định kinh tế vĩ mô hay “giữ nhịp” cho nền kinh tế, mà còn thể hiện ở chức năng kiến tạo, dẫn dắt, mở đường trong các lĩnh vực then chốt, trọng yếu, đặc biệt là những lĩnh vực liên quan đến an ninh, quốc phòng. Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp nhà nước cần vươn lên chiếm lĩnh các vị trí trọng yếu, tạo hiệu ứng lan tỏa, thúc đẩy các khu vực kinh tế khác cùng phát triển.

Thứ ba, cách tiếp cận về kinh tế nhà nước được mở rộng hơn so với trước đây. Doanh nghiệp nhà nước chỉ là một bộ phận cấu thành, kinh tế nhà nước còn bao gồm các nguồn lực quan trọng khác như đất đai, tài nguyên, ngân sách… Với cách hiểu toàn diện này, Nghị quyết 79 mở ra cơ hội để phân bổ và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực của nền kinh tế, trong bối cảnh nguồn lực nhà nước vẫn rất lớn.

Cuối cùng, Nghị quyết 79 làm rõ hơn mối quan hệ giữa kinh tế nhà nước với các khu vực khác, đặc biệt là khu vực kinh tế tư nhân. Kinh tế nhà nước không cạnh tranh với khu vực tư nhân, mà tập trung giải quyết những điểm nghẽn của nền kinh tế, những lĩnh vực then chốt, những trụ cột mà khu vực tư nhân khó tham gia do hạn chế về nguồn lực tài chính hoặc rủi ro cao.

“Ở những lĩnh vực đó, kinh tế nhà nước cần đóng vai trò dẫn dắt, tạo nền tảng để các khu vực kinh tế khác, đặc biệt là khu vực tư nhân có thể tham gia hiệu quả hơn”, GS.TS Trần Thọ Đạt nhấn mạnh.

Kinh tế nhà nước chuyển vai từ “tham gia” sang “dẫn dắt”

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý của Nghị quyết 79 là sự chuyển hướng mạnh mẽ trong cách tiếp cận: Từ vai trò “tham gia” sang “dẫn dắt và kiến tạo phát triển”, đặc biệt trong các lĩnh vực then chốt. Đây được xem là thay đổi mang tính chiến lược, không chỉ về vị thế mà còn về phương thức phát triển.

Theo PGS.TS Vũ Văn Phúc, Nghị quyết 79 có nhiều điểm mới, trong đó nổi bật là 4 đột phá quan trọng.

PGS.TS Vũ Văn Phúc nêu 4 đột phá quan trọng của Nghị quyết 79. Ảnh: Quang Thái

Thứ nhất, Bộ Chính trị khẳng định kinh tế nhà nước phải giữ vai trò tiên phong trong kiến tạo phát triển, dẫn dắt và mở đường cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và cơ cấu lại nền kinh tế. Đáng chú ý, kinh tế nhà nước được đặt vào vị trí trung tâm trong việc xác lập mô hình tăng trưởng mới, lấy khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chủ yếu.

Thứ hai, Nghị quyết yêu cầu cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước một cách căn bản, tập trung nâng cao hiệu quả hoạt động. Việc cải tổ này gắn với ứng dụng công nghệ tiên tiến, hiện đại, tiếp cận các chuẩn mực quản trị quốc tế (OECD), nhằm khắc phục những hạn chế tồn tại lâu nay.

Thứ ba, Bộ Chính trị nhấn mạnh nhiệm vụ xây dựng và phát triển các tập đoàn kinh tế, tổng công ty, doanh nghiệp và ngân hàng nhà nước quy mô lớn, đủ sức giữ vai trò dẫn dắt trong các ngành, lĩnh vực then chốt. Các chủ thể này đồng thời phải nâng cao năng lực cạnh tranh ở tầm khu vực và toàn cầu.

Thứ tư, Nghị quyết đề cao việc phát huy vai trò của doanh nghiệp nhà nước và các đơn vị sự nghiệp công lập trong liên kết, hợp tác phát triển; thúc đẩy ứng dụng công nghệ tiên tiến, hướng tới làm chủ công nghệ, phát triển sản phẩm Việt Nam có sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Nghị quyết 79-NQ/TW đã "trúng" và "đúng" điểm nghẽn

Thực tế đặt ra là kinh tế Nhà nước không chỉ giữ vai trò chủ đạo trong bảo đảm ổn định, mà còn phải trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng mới. Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng giai đoạn 2026–2030 đặt ra ở mức cao, kỳ vọng đối với khu vực này cũng ngày càng lớn, trong khi những hạn chế về cơ chế và hiệu quả vẫn chưa được khắc phục triệt để. Nghị quyết 79 -NQ/TW được ban hành nhằm giải quyết bài toán đó trong dài hạn.

Theo GS.TS Trần Thọ Đạt, Nghị quyết 79 đã “trúng” và “đúng” ở nhiều vấn đề cốt lõi để tháo gỡ các điểm nghẽn, giúp kinh tế Nhà nước chuyển từ vai trò giữ nhịp sang dẫn dắt tăng trưởng.

GS.TS Trần Thọ Đạt cho rằng, Nghị quyết 79 đã “trúng” và “đúng” ở nhiều vấn đề cốt lõi. Ảnh: Quang Thái

Điểm nghẽn thứ nhất chính là phân tách rõ ràng giữa nhiệm vụ chính trị của khu vực kinh tế nhà nước với nhiệm vụ phải vận hành theo cơ chế kinh tế thị trường. Đây là rào cản khiến khu vực này thời gian qua hoạt động chưa thực sự hiệu quả.

Điểm nghẽn thứ hai là về thể chế và quản trị. Kinh tế nhà nước phải vận hành theo cơ chế thị trường, theo tiêu chuẩn quản trị hiện đại. Khi yếu tố thể chế này được tháo gỡ, sẽ mở ra không gian phát triển hiệu quả và nâng cao năng lực cạnh tranh của khu vực kinh tế nhà nước.

Điểm thứ ba là Nghị quyết 79 đã làm rõ nội hàm và phạm vi của kinh tế nhà nước, đặc biệt trong mối quan hệ với doanh nghiệp nhà nước. Từ đó, khi xem xét hoạt động của doanh nghiệp nhà nước và phân bổ nguồn lực trong nền kinh tế, chúng ta sẽ thấy rõ hơn hệ thống kinh tế nhà nước và vai trò thực chất của doanh nghiệp nhà nước.

Từ những điểm này, Nghị quyết 79 cũng đưa ra một số định hướng rất quan trọng. Trước hết, khu vực kinh tế nhà nước, đặc biệt là doanh nghiệp nhà nước, cần chuyển từ phát triển theo số lượng sang chất lượng, không dàn trải mà tập trung vào những lĩnh vực cốt lõi.

Tiếp đó, kinh tế nhà nước phải được đặt trong tổng thể nguồn lực quốc gia, từ đó có cơ chế phân bổ thực sự hiệu quả. Điều quan trọng hiện nay là phải hoàn thiện công thức phân bổ nguồn lực trong nền kinh tế. Khi Nghị quyết 79 xác định rõ kinh tế nhà nước bao gồm những thành tố nào, chúng ta sẽ có cơ sở để phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn.

Cuối cùng, Nghị quyết 79 làm rõ hơn mối quan hệ giữa kinh tế nhà nước với các khu vực khác, đặc biệt là khu vực kinh tế tư nhân. Kinh tế nhà nước không cạnh tranh với khu vực kinh tế tư nhân, mà tập trung giải quyết những điểm nghẽn của nền kinh tế, những lĩnh vực then chốt, những trụ cột mà khu vực tư nhân khó tham gia do hạn chế về nguồn lực tài chính hoặc rủi ro cao.

“Ở những lĩnh vực đó, kinh tế nhà nước cần đóng vai trò dẫn dắt, tạo nền tảng để các khu vực kinh tế khác, đặc biệt là khu vực tư nhân, có thể tham gia hiệu quả hơn”, GS.TS Trần Thọ Đạt nhấn mạnh.

Chuyển mạnh từ quản lý hành chính sang tư duy kiến tạo

Chia sẻ về việc chuyển từ tư duy “quản lý” sang “quản trị”, từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, qua đó tạo môi trường linh hoạt hơn cho các doanh nghiệp Nhà nước phát huy tính chủ động và sáng tạo, PGS.TS Vũ Văn Phúc cho rằng, đây là bước chuyển quan trọng nhằm tạo môi trường thuận lợi, khuyến khích doanh nghiệp nhà nước phát huy tính chủ động, sáng tạo. Tuy nhiên, cần hiểu đúng bản chất của sự chuyển đổi này và có cách triển khai phù hợp, tránh buông lỏng quản lý nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát rủi ro hiệu quả.

PGS.TS Vũ Văn Phúc trả lời câu hỏi. Ảnh: Quang Thái

Theo PGS.TS Vũ Văn Phúc, chuyển đổi ở đây trước hết là chuyển mạnh từ phương thức quản lý hành chính sang tư duy kiến tạo, quản trị hiện đại và điều hành theo nguyên tắc thị trường. Để quá trình này đạt hiệu quả, Nghị quyết số 79-NQ/TW đã đề ra nhiều nhiệm vụ cụ thể, bảo đảm vừa tăng cường kỷ cương, kỷ luật, vừa tạo không gian phát triển. Trong đó, cần tập trung vào một số nội dung trọng tâm: Thứ nhất, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, giảm thiểu sự can thiệp trực tiếp mang tính hành chính của cơ quan quản lý nhà nước; đồng thời, cắt giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, áp dụng nguyên tắc quản trị rủi ro và chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Thứ hai, thực hiện phân cấp, phân quyền mạnh mẽ theo tinh thần “địa phương, cơ sở, doanh nghiệp được quyết định và chịu trách nhiệm”. Tuy nhiên, việc phân cấp phải đi đôi với tăng cường kiểm tra, giám sát nhằm bảo đảm hiệu lực, hiệu quả quản lý.

Thứ ba, nâng cao tính công khai, minh bạch; tăng cường quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bảo đảm các nguồn lực của kinh tế nhà nước được sử dụng hiệu quả, đồng thời đề cao trách nhiệm giải trình.

Thứ tư, đẩy mạnh nghiên cứu, phát triển và ứng dụng khoa học - công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh và đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế - xã hội.

Thứ năm, chủ động phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; nâng cao hiệu quả hoạt động, bảo đảm sự minh bạch, liêm chính trong toàn bộ quá trình vận hành của khu vực kinh tế nhà nước và doanh nghiệp nhà nước.

Từ những định hướng nêu trên, Thủ đô Hà Nội được kỳ vọng sẽ đi đầu trong tổ chức triển khai. Vấn đề đặt ra là thành phố cần lựa chọn các khâu đột phá, trọng tâm là cải cách thể chế, nâng cao chất lượng quản trị và phát huy hiệu quả nguồn lực, qua đó hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết số 79-NQ/TW một cách đồng bộ, hiệu quả và bền vững.

Hà Nội phải bắt đầu từ rà soát và số hóa toàn bộ nguồn lực

Từ định hướng chung của Trung ương, việc cụ thể hóa tại địa phương, đặc biệt là Thủ đô Hà Nội, có ý nghĩa rất quan trọng để đưa Nghị quyết vào cuộc sống. Với vai trò là trung tâm chính trị, kinh tế lớn của cả nước, Hà Nội được kỳ vọng sẽ đi đầu trong triển khai các định hướng này.

PGS.TS Vũ Văn Phúc nêu, Hà Nội đã ban hành Chương trình hành động số 09 ngày 17-3-2026 để thực hiện Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị về kinh tế nhà nước. Từ đó, các ngành, khu vực kinh tế nhà nước của Thủ đô phải thực hiện nghiêm túc, hiệu quả Chương trình hành động này.

PGS.TS Vũ Văn Phúc chia sẻ. Ảnh: Quang Thái

“Theo chúng tôi, Hà Nội là thành phố nắm giữ nguồn lực kinh tế nhà nước rất lớn. Muốn phát huy hiệu quả các nguồn lực này trên địa bàn, Hà Nội phải bắt đầu từ việc rà soát lại toàn bộ nguồn lực kinh tế nhà nước, số hóa toàn bộ các nguồn lực và nắm chắc dữ liệu của các nguồn lực đó. Từ đó, mới có thể khai thông điểm nghẽn, giải phóng mọi nguồn lực, khai thác hiệu quả nhất các nguồn lực kinh tế nhà nước trên địa bàn Thủ đô, nhằm xây dựng và phát triển Thủ đô văn minh, hiện đại, văn hiến như Nghị quyết Đại hội lần thứ XVIII Đảng bộ thành phố đã đề ra”, PGS.TS Vũ Văn Phúc nêu cụ thể.

Chương trình hành động số 09-CTr/TU của Thành ủy Hà Nội “Rõ hơn - sâu hơn - hành động hơn”

Chương trình hành động số 09 của Thành ủy Hà Nội không chỉ cụ thể hóa Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị, mà còn đưa ra một cách tiếp cận rất rõ ràng về nguồn lực, mô hình phát triển và vai trò dẫn dắt của kinh tế nhà nước.

Một trong những quan điểm chỉ đạo là kinh tế nhà nước tại Hà Nội phải tiên phong kiến tạo phát triển, dẫn dắt, mở đường và thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Chia sẻ về điểm mới và tinh thần cốt lõi của Chương trình hành động số 09-CTr/TU của Thành ủy Hà Nội, GS.TS Trần Thọ Đạt khái quát trong 3 cụm từ: Rõ hơn, sâu hơn và hành động cụ thể hơn so với trước đây.

GS.TS Trần Thọ Đạt chia sẻ. Ảnh: Quang Thái

Chương trình đã chỉ rõ các nguồn lực, trụ cột của kinh tế nhà nước đối với Thủ đô Hà Nội, bao gồm: Nguồn lực trí tuệ, đất đai, tài sản công, ngân sách, doanh nghiệp nhà nước và tín dụng. Điều này rất quan trọng vì nó thể hiện sự chuyển biến trong tư duy - từ quản lý theo từng lĩnh vực riêng lẻ sang quản lý tổng thể các nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội của Hà Nội, cũng như của cả nước.

Trong Chương trình 09, vai trò của kinh tế nhà nước vốn đã giữ vị trí chủ đạo được nâng lên một bước mới: Phải tiên phong, dẫn dắt, mở đường và kiến tạo phát triển. Chương trình cũng xác định rõ các lĩnh vực mà kinh tế nhà nước cần đi đầu, bao gồm: Hạ tầng số, chuyển đổi xanh, đổi mới sáng tạo và năng lượng. Từ đó, tạo ra không gian phát triển và động lực lan tỏa cho toàn bộ nền kinh tế của Thủ đô cũng như cả nước.

Về “hành động cụ thể hơn”, đây là điểm rất quan trọng. Chương trình không chỉ dừng lại ở định hướng, mà còn đi kèm với các mục tiêu rất cụ thể, chỉ tiêu rõ ràng, thậm chí có thể lượng hóa kết quả. Ví dụ như mục tiêu tăng trưởng, hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước, khả năng huy động nguồn lực... Điều này thể hiện một bước chuyển mạnh sang tư duy quản trị theo kết quả và kiểm chứng hiệu quả thực tế.

“Tôi cho rằng, nếu Chương trình này được triển khai hiệu quả, Hà Nội hoàn toàn có thể trở thành một hình mẫu tham khảo cho các địa phương khác trong cả nước về cách thức xây dựng và triển khai Nghị quyết theo hướng đồng bộ, tổng thể và thực chất”, GS.TS Trần Thọ Đạt nhấn mạnh.

Hà Nội nêu giải pháp hữu hiệu phát triển từng trụ cột

PGS.TS Vũ Văn Phúc nêu quan điểm. Ảnh: Quang Thái

Bám sát Nghị quyết 79, Chương trình hành động 09 của Hà Nội đã xác định rất rõ 6 trụ cột nguồn lực, từ đất đai, tài sản công đến doanh nghiệp Nhà nước và tài chính - tín dụng, thay vì cách tiếp cận dàn trải trước đây. Bày tỏ quan điểm về vấn đề này, PGS.TS Vũ Văn Phúc khẳng định:

Thứ nhất, việc chia kinh tế nhà nước thành 6 trụ cột giúp đánh giá một cách khách quan những hạn chế, thế mạnh, chỉ ra nguyên nhân, điểm nghẽn của từng trụ cột; trên cơ sở đó đưa ra giải pháp hữu hiệu phát triển từng trụ cột trong tương lai.

Thứ hai, trong 8 nhiệm vụ giải pháp mà Chương trình hành động 09 đặt ra đã giao nhiệm vụ cho từng cơ quan, đơn vị. Mỗi nhiệm vụ có một cơ quan, tổ chức chịu trách nhiệm đến cùng nên việc thực hiện trụ cột đó sẽ tập trung hơn, hiệu quả hơn và phát huy được các nguồn lực tốt hơn.

Thứ ba, 6 trụ cột này không những phát huy được vai trò, nguồn lực của từng trụ cột mà Thành ủy, UBND thành phố cũng sẽ tập trung phát triển nếu trụ cột nào còn thiếu vắng để huy động, sử dụng hiệu quả nhất nguồn lực của từng trụ cột đó.

Theo PGS.TS Vũ Văn Phúc, đây là cách phân chia trụ cột kinh tế nhà nước trên địa bàn Thủ đô một cách khoa học, trên cơ sở đó có giải pháp phù hợp, đột phá, đặc thù cho từng trụ cột; từ đó phát huy hiệu quả rõ ràng hơn, thực chất hơn.

Doanh nghiệp nhà nước Hà Nội cần làm tốt hơn ở một số lĩnh vực then chốt

Theo GS.TS Trần Thọ Đạt, thực hiện được mục tiêu Chương trình 09 đề ra, thực sự doanh nghiệp nhà nước trên địa bàn Thủ đô cần có bước chuyển mình cơ bản. Doanh nghiệp nhà nước của thành phố Hà Nội không chỉ làm nhiều hơn mà còn làm khác đi, làm tốt hơn ở một số lĩnh vực then chốt.

Để làm được cần có 3 thay đổi lớn trong hoạt động của doanh nghiệp. Thứ nhất, cần đổi mới căn bản quản trị doanh nghiệp, vận hành theo cơ chế thị trường với chuẩn mực quản trị hiện đại, có trách nhiệm giải trình rõ ràng và phải giao quyền thực chất cho người làm quản lý, kèm theo đó là cơ chế đánh giá hiệu quả của người đứng đầu doanh nghiệp nhà nước. Đây là một yếu tố quan trọng cho việc thay đổi quản trị.

Thứ hai, phải tái định nghĩa lại lĩnh vực hoạt động. Doanh nghiệp nhà nước không nên làm dàn trải, không nên ôm đồm mà chỉ tập trung một số lĩnh vực thiết yếu có tính chất lan tỏa, như hạ tầng, năng lượng, công nghệ, dịch vụ công chất lượng cao và ở những khu vực mà doanh nghiệp nhà nước phải đi đầu, phải đầu tư lớn, chấp nhận rủi ro để mở đường cho các thành phần kinh tế khác tham gia kiến tạo.

Thứ ba về lĩnh vực hoạt động, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, doanh nghiệp nhà nước phải trở thành doanh nghiệp chiến lược cốt lõi, không làm theo phong trào mà phải thực sự chuyển đổi số giúp nâng cao năng suất, giảm chi phí; đi đầu trong chuyển đổi xanh và đóng góp vào quá trình xanh hóa nền kinh tế.

GS.TS Trần Thọ Đạt chia sẻ. Ảnh: Quang Thái

Tóm lại, nền kinh tế Thủ đô cần định vị lại vai trò của doanh nghiệp nhà nước từ chủ đạo sang dẫn dắt phát triển. Doanh nghiệp nhà nước thành phố Hà Nội không chỉ phát triển cho mình, mà còn kiến tạo hệ giá trị mang tính lan tỏa đối với các thành phần kinh tế khác.

Hà Nội hướng tới tăng trưởng trên 11%: Các trụ cột quyết định khả năng bứt phá

Chương trình cũng đặt mục tiêu rất tham vọng, góp phần đưa GRDP của Hà Nội tăng trưởng trên 11% mỗi năm trong giai đoạn tới. Đây là mục tiêu đầy thách thức. Nói về những yếu tố sẽ quyết định khả năng hiện thực hóa mục tiêu này, PGS.TS Vũ Văn Phúc, cho hay: Để đạt mục tiêu tăng trưởng GRDP từ 11% trở lên trong giai đoạn tới, Hà Nội đã và đang xây dựng các giải pháp đồng bộ, toàn diện. Tuy nhiên, dưới góc nhìn kinh tế, nhiều ý kiến cho rằng thành phố cần đặc biệt tập trung vào một số yếu tố mang tính quyết định.

PGS.TS Vũ Văn Phúc chia sẻ. Ảnh: Quang Thái

Trước hết, cần phát huy sức mạnh tổng hợp của các thành phần kinh tế. Trong đó, kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, kinh tế tư nhân được xác định là động lực quan trọng nhất, đồng thời, các khu vực kinh tế khác cũng cần được tạo điều kiện phát triển hài hòa, hiệu quả.

Bên cạnh đó, việc xây dựng môi trường đầu tư thông thoáng, minh bạch là yêu cầu cấp thiết. Hà Nội cần tiếp tục cải thiện cơ chế, chính sách nhằm thu hút mạnh mẽ vốn đầu tư trong và ngoài nước, đồng thời khơi thông nguồn lực trong dân. Đầu tư công và đầu tư tư nhân cần triển khai đồng bộ, tạo hiệu ứng lan tỏa cho nền kinh tế.

Một yếu tố quan trọng khác là cơ chế thu hút và trọng dụng nhân tài. Với lợi thế là trung tâm lớn về giáo dục, nghiên cứu, sở hữu hệ thống viện nghiên cứu, trường đại học và đội ngũ trí thức đông đảo, Hà Nội cần có chính sách đủ mạnh để huy động nguồn lực chất xám phục vụ trực tiếp cho phát triển kinh tế - xã hội.

Cùng với đó, tăng cường liên kết vùng được xem là chìa khóa để mở rộng không gian phát triển. Việc phối hợp chặt chẽ với các địa phương trong vùng và cả nước sẽ giúp Hà Nội vừa phát huy nội lực, vừa tận dụng hiệu quả các nguồn lực bên ngoài.

Cuối cùng, đẩy mạnh hội nhập quốc tế trên các lĩnh vực sẽ tạo thêm động lực tăng trưởng mới. Việc kết hợp sức mạnh nội tại của Thủ đô với các nguồn lực và cơ hội từ bên ngoài được kỳ vọng sẽ nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế của Hà Nội.

“Nếu các giải pháp được triển khai hiệu quả, mục tiêu tăng trưởng trên 11% của Hà Nội hoàn toàn khả thi trong thời gian tới”, PGS.TS Vũ Văn Phúc nói.

Chuyển từ kiểm soát quy trình sang kiểm soát hiệu quả gắn với trách nhiệm

Theo GS.TS Trần Thọ Đạt, việc chuyển từ “quản lý” sang “quản trị”, từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” có những đặc thù và tác động rõ rệt đến hiệu quả vận hành kinh tế nhà nước của Hà Nội.

Về đặc thù, Hà Nội là trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa - xã hội của đất nước. Hà Nội có quy mô kinh tế lớn, có cấu trúc kinh tế tương đối đa dạng, phức tạp. Nếu vẫn duy trì cơ chế tiền kiểm thì những động lực tăng trưởng mới của Hà Nội đặt ra trong Chương trình 09, ví dụ như chuyển đổi số, chuyển đổi xanh sẽ không thể thành cơ hội phát triển. Do vậy, thành phố phải chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Nhưng hậu kiểm không có nghĩa trao quyền không có kiểm soát mà thiết lập một hệ thống giám sát, kiểm tra để đánh giá minh bạch, đặc biệt là theo dõi, đánh giá kết quả sản xuất, kinh doanh dựa trên nền tảng số, theo thời gian thực.

GS.TS Trần Thọ Đạt chia sẻ. Ảnh: Quang Thái

Thứ hai, Hà Nội là trung tâm kinh tế, chính trị nên yêu cầu về an toàn, kỷ cương, kiểm soát rủi ro đặt ra một yêu cầu rất cao. Do đó, hậu kiểm không có nghĩa là buông lỏng mà phải quản trị các rủi ro trong quá trình đó một cách tốt hơn, từ kiểm soát quy trình sang kiểm soát hiệu quả và gắn với trách nhiệm.

Thứ ba, hiện nay kinh tế số của Hà Nội chiếm 17,4 %, cao hơn mức trung bình về tỷ trọng kinh tế số của cả nước. Hà Nội đang đi đầu trong chuyển đổi số của cả nước nên có điều kiện thực hiện mô hình này một cách hiệu quả thông qua dữ liệu số, thông qua giám sát theo thời gian thực… Do đó, thành phố hoàn toàn có thể kiểm soát tốt, quản lý hiệu quả và chính xác hơn.

Kinh tế nhà nước tại Hà Nội vẫn đang tồn tại không ít hạn chế và điểm nghẽn

Theo PGS.TS Vũ Văn Phúc, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay của kinh tế nhà nước tại Hà Nội là thể chế, cơ chế chính sách để huy động nguồn lực từ 6 trụ cột.

Thứ hai, thời gian qua kinh tế nhà nước chưa thực sự trở thành đầu tàu dẫn dắt kinh tế Thủ đô. Các doanh nghiệp nhà nước chưa tiên phong ứng dụng chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo.

Thứ ba, đâu đó vẫn còn tâm lý quán tính của thời bao cấp, chưa đổi mới theo kịp xu thế phát triển của kinh tế thị trường hiện nay. Thứ tư, một bộ phận cán bộ còn sợ sai, sợ trách nhiệm nên không dám làm, từ đó tạo nên sức ì, sự trì trệ trong quá trình phát triển kinh tế nhà nước.

Tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế để kinh tế nhà nước vận hành theo thị trường

Đồng tình với PGS.TS Vũ Văn Phúc với quan điểm những điểm nghẽn cốt yếu, nếu không được tháo gỡ, kinh tế nhà nước khó có thể thực sự đóng vai trò dẫn dắt, GS.TS Trần Thọ Đạt cho rằng, những điểm nghẽn hiện nay không chỉ nằm ở nguồn lực, mà còn ở tư duy quản lý và cơ chế vận hành…

Vì thực tế cho thấy nguồn lực kinh tế nhà nước của Hà Nội không nhỏ nhưng nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng khu vực này chưa được sử dụng hiệu quả, tư duy quản lý vẫn nặng hành chính chưa theo tư duy thị trường. Do đó, GS.TS Trần Thọ Đạt cho rằng, với nguồn lực hiện có, chỉ cần tháo gỡ điểm nghẽn, kinh tế nhà nước sẽ bứt phá.

Kim chỉ nam để kinh tế nhà nước Hà Nội phát triển và dẫn dắt

Khi những điểm nghẽn được nhận diện rõ, vấn đề đặt ra không chỉ là tháo gỡ, mà còn là lựa chọn đúng hướng đi và cách làm để tạo ra sự bứt phá.

PGS.TS Vũ Văn Phúc cho rằng, Chương trình 09 của Thành ủy Hà Nội được ban hành rất kịp thời. Ngay sau Nghị quyết của Bộ Chính trị, Hà Nội đã có ngay chương trình hành động. Chương trình này rất sát với thực tiễn phát triển kinh tế nhà nước ở Thủ đô.

PGS.TS Vũ Văn Phúc chia sẻ. Ảnh: Quang Thái

Chương trình đã chỉ ra 6 quan điểm, mục tiêu chung và 8 nhóm giải pháp rất đúng, trúng và có tính khả thi cao, gắn với từng trụ cột mà chương trình đã đặt ra.

PGS.TS Vũ Văn Phúc nêu: “Qua nghiên cứu Chương trình 09, chúng tôi cho rằng đây chính là kim chỉ nam để kinh tế nhà nước ở Thủ đô phát triển mạnh mẽ, phát huy vai trò chủ đạo, vai trò kiến tạo phát triển, vai trò dẫn dắt, mở đường trong thời gian tới”.

Để doanh nghiệp nhà nước thực sự có vai trò dẫn dắt

Theo GS.TS Trần Thọ Đạt, doanh nghiệp nhà nước tại Hà Nội cần tập trung vào những nhiệm vụ, giải pháp cụ thể để thực sự trở thành lực lượng dẫn dắt chứ không chỉ giữ vai trò chủ đạo.

GS.TS Trần Thọ Đạt trả lời câu hỏi. Ảnh: Quang Thái

Thứ nhất, nâng cao chất lượng quản trị của các doanh nghiệp hiện nay theo hướng chuẩn mực, hiện đại. Doanh nghiệp nhà nước cần vận hành theo cơ chế thị trường, gắn với trách nhiệm giải trình.

Thứ hai, các doanh nghiệp nhà nước tại Hà Nội cần tập trung vào việc phát triển một số lĩnh vực then chốt như chuyển đổi số, chuyển đổi xanh…

Thứ ba, doanh nghiệp nhà nước phải đi đầu trong chuyển đổi số và đổi mới công nghệ. Điều này sẽ tạo động lực thúc đẩy các thành phần kinh tế khác cùng phát triển.

Thứ tư, cần tạo lập một hệ sinh thái phát triển. Ở đó, doanh nghiệp nhà nước cần đóng vai trò “hạt nhân” trong hệ sinh thái. Doanh nghiệp nhà nước cần đẩy mạnh hợp tác công tư, tăng cường liên kết chuỗi để cùng các thành phần kinh tế khác phát triển.

Cần có giải pháp cho từng điểm nghẽn

Trong các yêu cầu như chuyển đổi số, cơ cấu lại doanh nghiệp, nâng cao hiệu quả quản trị, nguồn nhân lực… PGS.TS Vũ Văn Phúc cho rằng, 8 nhóm nhiệm vụ giải pháp trong Chương trình 09 của Thành ủy đều là những nhiệm vụ cần phải làm đồng bộ tổng thể. Nhưng trong đó khâu đột phá hiện nay là phải đẩy mạnh phát triển khoa học, công nghệ, đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, biến dữ liệu thành tư liệu sản xuất. Trên cơ sở nắm rõ cơ sở dữ liệu để có những giải pháp cho từng điểm nghẽn, nút thắt, để kinh tế nhà nước phát triển tốt hơn trong thời gian tới.

Gỡ chồng chéo và bảo vệ người dám làm: Chìa khóa để chính sách đi vào thực chất

Bên cạnh nỗ lực từ phía doanh nghiệp, vai trò của các cấp chính quyền, các sở, ban, ngành của thành phố cũng có ý nghĩa quyết định trong việc tháo gỡ điểm nghẽn và tạo lập môi trường phát triển. Đặc biệt, yêu cầu chuyển từ tư duy “quản lý” sang “quản trị”, từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” đang đặt ra những thay đổi rất căn bản trong cách điều hành.

Theo GS.TS Trần Thọ Đạt, các cơ quan quản lý nhà nước tại Hà Nội cần thay đổi về cơ chế và cách thức điều hành để thực sự đồng hành và mở đường cho doanh nghiệp nhà nước phát triển.

Thứ nhất, cần hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các sở, ban, ngành. Thời gian qua, Hà Nội đã có những bước tiến rất quyết liệt trong phân cấp, phân quyền. Tuy nhiên, cơ chế phối hợp giữa các sở, ngành hiện nay vẫn còn chồng chéo, vẫn là một điểm nghẽn. Điều này dẫn đến sự thiếu đồng bộ trong xử lý công việc. Nếu không cải thiện thì dù chính sách tốt, chỉ đạo đúng cũng khó tạo ra thay đổi thực chất.

Thứ hai, cần có cơ chế bảo vệ và khuyến khích. Doanh nghiệp nhà nước phải được vận hành theo nguyên tắc thị trường, đồng thời, cán bộ dám nghĩ, dám làm cần được bảo vệ. Nếu cán bộ, đặc biệt là lãnh đạo các doanh nghiệp nhà nước, còn tâm lý sợ sai, sợ trách nhiệm thì khó có đổi mới quyết liệt thực chất.

Phân cấp, phân quyền gắn với phân bổ nguồn lực

Theo PGS.TS Vũ Văn Phúc, cần tiếp tục có giải pháp, biện pháp để tháo gỡ, giúp phân cấp, phân quyền thực sự tạo ra đột phá trong phát triển kinh tế Nhà nước tại Hà Nội. Ông cho biết, hiện nay ta đang nói nhiều đến phân cấp, phân quyền và phân cấp, phân quyền gắn liền với kiểm tra, giám sát.

PGS.TS Vũ Văn Phúc chia sẻ. Ảnh: Quang Thái

Tuy nhiên, cần bổ sung phạm trù phân cấp, phân quyền gắn với phân bổ nguồn lực. Nếu phân cấp, phân quyền mà không phân bổ nguồn lực thì không thể thực hiện được.

Cùng với phân bổ nguồn lực, cần đẩy mạnh trách nhiệm giải trình. Mỗi nhiệm vụ chỉ giao cho một đầu mối thực hiện xuyên suốt. Song song với đó là làm tốt trách nhiệm giải trình trong phân cấp, phân quyền.

“Thực hiện đúng thì khen thưởng, sai thì phải giải trình làm rõ và chịu trách nhiệm”, PGS.TS Vũ Văn Phúc nhấn mạnh.

Và để làm được điều đó, ông Vũ Văn Phúc nhấn mạnh giải pháp, đó là cần thay đổi tư duy trong phân cấp, phân quyền và cả thực tiễn phân cấp, phân quyền để bảo đảm giải pháp thực thi hiệu quả.

Cần cơ chế bảo vệ cán bộ "dám nghĩ, dám làm"

Theo GS.TS Trần Thọ Đạt, những yêu cầu rất quan trọng hiện nay là chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, từ “quản lý” sang “quản trị”. Đây chính là thay đổi về cách thức điều hành, là bước chuyển về tư duy, nhằm nâng cao hiệu quả vận hành của kinh tế Nhà nước. Thách thức đặt ra là làm thế nào để sự chuyển đổi này thực sự đi vào thực tiễn, vừa tạo động lực cho tăng trưởng, vừa bảo đảm các yêu cầu về bảo vệ môi trường, an sinh xã hội và sức khỏe người dân. Bên cạnh đó, cần có những điều kiện, giải pháp để quá trình chuyển đổi này đạt được hiệu quả thực chất, góp phần thúc đẩy kinh tế Nhà nước phát triển theo hướng bền vững.

Theo GS.TS Trần Thọ Đạt, thứ nhất, cơ chế phối hợp giữa các cơ quan chưa đồng bộ. Thứ hai, phải có cơ chế bảo vệ và khuyến khích cán bộ dám nghĩ, dám làm.

GS.TS Trần Thọ Đạt chia se. Ảnh: Quang Thái

GS.TS Trần Thọ Đạt nhấn mạnh: Nghị quyết 79 yêu cầu xây dựng cơ chế đủ mạnh để bảo vệ người dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung trong các trường hợp không có yếu tố tham nhũng, vụ lợi. Đồng thời thiết lập quy trình xem xét độc lập, toàn diện và minh bạch để đánh giá bản chất vụ việc. Đây được xem là lá chắn giúp bảo vệ cán bộ khi đưa ra các quyết định đổi mới, sáng tạo khi chuyển từ tư duy quản lý để kiểm soát sang tư duy quản trị để phát triển.

Kinh tế nhà nước dẫn dắt, kinh tế tư nhân là động lực: Hai trụ cột phải song hành

Có thể thấy, Chương trình hành động số 09 đã bám sát tinh thần Nghị quyết 79, với tư duy đổi mới: Kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo nhưng không bao cấp, phân cấp mạnh mẽ nhưng có kiểm soát, đồng thời phát huy sức mạnh tổng hợp của nền kinh tế nhiều thành phần. Đây là cơ sở quan trọng để nâng cao hiệu quả nền kinh tế và thúc đẩy phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

PGS.TS Vũ Văn Phúc nêu quan điểm. Ảnh: Quang Thái

Về nội dung này, PGS.TS Vũ Văn Phúc cho rằng, để phát triển kinh tế đất nước nói chung và kinh tế Thủ đô Hà Nội nói riêng, cần có nhiều giải pháp đồng bộ. Tuy nhiên, khi bàn về kinh tế nhà nước, để phát triển kinh tế Thủ đô, thành phố phải phát triển đồng thời các thành phần kinh tế trên địa bàn và làm sao để kinh tế nhà nước thực sự xứng đáng với vai trò chủ đạo, dẫn dắt, mở đường. Đồng thời, cũng phải có giải pháp để kinh tế tư nhân trở thành một động lực quan trọng cho phát triển kinh tế Thủ đô. Chỉ khi giải quyết được đồng thời mối quan hệ này thì kinh tế Hà Nội nói riêng và kinh tế đất nước nói chung mới có thể phát triển mạnh mẽ hơn.

“Theo tôi, với việc triển khai Chương trình hành động 09, chúng ta có cơ sở để tin tưởng rằng trong thời gian tới, kinh tế nhà nước của Thủ đô sẽ phát huy được vai trò chủ đạo, vai trò dẫn dắt, mở đường và tạo đột phá cho phát triển kinh tế”, PGS.TS Vũ Văn Phúc khẳng định.

Nhóm phóng viên