Chuyên gia chỉ cách bổ sung canxi đúng cách cho tuổi mãn kinh và tiền mãn kinh

Mãn kinh không phải là bệnh

Chiều ngày 15/10, Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế) phối hợp cùng Hội Chăm sóc sức khỏe Phụ nữ Mãn kinh Việt Nam tổ chức Sự kiện Mít tinh hưởng ứng Ngày Mãn kinh Thế giới năm 2026 và Tập huấn chuyên môn về chăm sóc sức khỏe phụ nữ tuổi tiền mãn kinh và mãn kinh.

Năm 2026, Ngày Mãn kinh Thế giới phát động chủ đề "Đau mạn tính ở tuổi trung niên" cùng thông điệp hành động: "Từ nhận thức đến chăm sóc dựa trên bằng chứng". Thực tế cho thấy, tình trạng đau mạn tính từ đau cơ xương khớp, đau đầu đến các rối loạn tiết niệu sinh dục ảnh hưởng sâu sắc đến phần lớn phụ nữ trong giai đoạn chuyển tiếp mãn kinh. Tuy nhiên, triệu chứng này thường bị xem nhẹ, bị quy kết thuần túy cho yếu tố tâm lý hoặc bị coi là quy luật tuổi tác tất yếu mà người phụ nữ phải âm thầm chịu đựng.

Ông Tống Trần Hà, Phó Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em, Bộ Y tế phát biểu tại sự kiện. Ảnh: T.H

Ông Tống Trần Hà, Phó Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em cho biết, tại Việt Nam, độ tuổi mãn kinh trung bình của phụ nữ là từ 48 đến 50 tuổi. Cả nước hiện có khoảng 13 triệu phụ nữ đang trong độ tuổi tiền mãn kinh và mãn kinh (từ 45 đến 69 tuổi). Đây là lực lượng nòng cốt, vừa giữ vai trò giữ lửa trong gia đình, vừa đóng góp quan trọng cho sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Sau khi bước qua giai đoạn mãn kinh, người phụ nữ sẽ còn tiếp tục gắn bó và sống khỏe mạnh thêm khoảng 20 đến 30 năm. Chính vì vậy, việc chăm sóc sức khỏe toàn diện và nâng cao chất lượng cuộc sống cho phụ nữ trung niên là một nhiệm vụ chuyên môn quan trọng, cần được ưu tiên hàng đầu trong công tác chăm sóc sức khỏe sinh sản hiện nay.

GS.TS Trần Thị Phương Mai, Chủ tịch Hội Chăm sóc sức khỏe phụ nữ mãn kinh Việt Nam cho biết, mãn kinh không phải là một căn bệnh. Đó là một giai đoạn sinh lý tự nhiên trong cuộc đời người phụ nữ. Tuy nhiên, những thay đổi về nội tiết trong giai đoạn chuyển tiếp mãn kinh có thể ảnh hưởng sâu sắc đến sức khỏe thể chất, sức khỏe tinh thần, sức khỏe tình dục, giấc ngủ, hệ tim mạch, xương khớp, chuyển hóa và chất lượng cuộc sống.

Ngày nay, khi tuổi thọ của phụ nữ ngày càng tăng, phụ nữ có thể sống thêm nhiều thập kỷ sau mãn kinh. Vì vậy, mục tiêu của chăm sóc phụ nữ tuổi trung niên, mãn kinh không chỉ là điều trị các triệu chứng khó chịu trước mắt, mà quan trọng là giúp người phụ nữ duy trì sức khỏe, sự tự tin, khả năng hoạt động và chất lượng cuộc sống lâu dài. Chúng ta cần tiếp tục đồng hành với phụ nữ trong suốt quá trình chuyển tiếp từ giai đoạn sinh sản sang tuổi trung niên và tuổi mãn kinh.

GS.TS Trần Thị Phương Mai, Chủ tịch Hội Chăm sóc sức khỏe phụ nữ mãn kinh Việt Nam. Ảnh: T.H

Ông Tống Trần Hà cho biết, thực hiện chỉ đạo của Bộ Y tế, Cục Bà mẹ và Trẻ em đã ban hành Công văn số 2028/BMTE-SKSS ngày 30/09/2026 gửi các địa phương, đề nghị ngành y tế toàn quốc tập trung triển khai 4 nội dung trọng tâm:

Tăng cường truyền thông & tư vấn: Nâng cao nhận thức để phụ nữ chủ động thăm khám y tế sớm khi xuất hiện các cơn đau kéo dài trên 3 tháng, không cam chịu hay chịu đựng âm thầm.

Lồng ghép chuyên môn tại địa phương: Tích hợp các nội dung tư vấn, tầm soát bệnh lý mãn kinh và đau mạn tính vào chương trình chăm sóc sức khỏe sinh sản, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi và phòng chống bệnh không lây nhiễm tại 63 tỉnh, thành phố.

Thúc đẩy điều trị dựa trên bằng chứng: Áp dụng mô hình phối hợp đa chuyên khoa (Sản phụ khoa, Cơ xương khớp, Thần kinh, Phục hồi chức năng, Quản lý đau...) và cá thể hóa phác đồ cho người bệnh.

Lan tỏa sự đồng hành từ gia đình và cộng đồng: Tạo môi trường thấu hiểu, giúp phụ nữ giảm tải áp lực để tận hưởng trọn vẹn chất lượng cuộc sống ở tuổi trung niên.

Bổ sung canxi đúng cách tuổi mãn kinh

Tại lễ mít tinh, TS.BS Lê Quang Thanh, Phó Chủ tịch Hội Phụ sản việt Nam cho biết, phụ nữ tiền mãn kinh và mãn kinh là nhóm cần đặc biệt chú trọng chăm sóc sức khỏe xương. Ở giai đoạn này, sự suy giảm estrogen làm thay đổi quá trình chuyển hóa xương, thúc đẩy hoạt động của tế bào hủy xương, khiến tốc độ tiêu xương vượt quá quá trình tạo xương. Hệ quả là mật độ xương giảm, làm tăng nguy cơ loãng xương và gãy xương khi tuổi càng cao.

Trong giai đoạn chuyển tiếp mãn kinh, tốc độ mất xương có thể đạt khoảng 2% mỗi năm. Tổng lượng mất xương tại cột sống và hông có thể lên tới 10-12%. Đây là lý do việc chăm sóc sức khỏe xương cần được thực hiện từ giai đoạn tiền mãn kinh, thay vì chờ đến khi được chẩn đoán loãng xương hoặc xảy ra gãy xương mới can thiệp.

Tỷ lệ loãng xương ở phụ nữ tuổi mãn kinh tại Việt Nam được ước tính trong khoảng 30-40%. Trong khi đó, loãng xương thường diễn tiến âm thầm, không phải lúc nào cũng có biểu hiện rõ ràng ở giai đoạn đầu. Vì vậy, duy trì chế độ dinh dưỡng đầy đủ, đánh giá nguy cơ và chủ động tầm soát ở nhóm phù hợp có ý nghĩa quan trọng trong phòng ngừa biến chứng.

Theo TS.BS Lê Quang Thành, một trong những nội dung cần lưu ý là nhu cầu canxi không chỉ phụ thuộc vào tuổi mà còn liên quan đến chế độ ăn, tình trạng sức khỏe và nguy cơ loãng xương của mỗi người. Các khuyến cáo về bổ sung canxin hiện cũng chưa đồng nhất.

Viện Dinh dưỡng Quốc gia năm 2026 đưa ra mức khuyến nghị canxi 900 mg/ngày đối với phụ nữ giai đoạn tiền mãn kinh, mãn kinh; trong khi một số khuyến nghị quốc tế của Hiệp hội Mãn kinh Bắc Mỹ và Quỹ Loãng xương Quốc tế là 1.200 mg/ngày.

Đối với phụ nữ trên 50 tuổi, khuyến nghị của Hiệp hội Nội tiết Lâm sàng Hoa Kỳ năm 2022 là 1.200 mg canxi/ngày cho nữ giới. Các mức này cần được hiểu trong bối cảnh hướng dẫn tương ứng, đồng thời cân nhắc tổng lượng canxi được cung cấp từ thực phẩm và chế phẩm bổ sung.

Theo TS.BS Lê Quang Thành, điều quan trọng là không nên mặc định mọi phụ nữ tiền mãn kinh, mãn kinh đều cần uống thêm canxi với cùng một liều lượng. Trước tiên, cần đánh giá khẩu phần ăn hằng ngày để xác định lượng canxi đã được cung cấp. Nếu chế độ ăn đáp ứng đủ nhu cầu, việc bổ sung thêm có thể không cần thiết. Khi lượng canxi từ thực phẩm chưa đủ, có thể cân nhắc sử dụng chế phẩm bổ sung phù hợp theo tư vấn chuyên môn.

Không chỉ bổ sung bao nhiêu, cách sử dụng canxi cũng ảnh hưởng đến khả năng hấp thu và tính an toàn. Lượng canxi từ chế phẩm bổ sung mỗi lần nên ở mức không quá 500-600 mg. Nếu cần bổ sung lượng lớn hơn, nên chia thành các lần trong ngày thay vì uống dồn một lần, nhằm hỗ trợ hấp thu.

Bên cạnh đó, vitamin D có vai trò hỗ trợ hấp thu canxi tại ruột và duy trì sức khỏe xương. Vì vậy, phụ nữ tiền mãn kinh, mãn kinh cần chú ý bảo đảm đủ vitamin D thông qua chế độ dinh dưỡng, tiếp xúc ánh nắng phù hợp và sử dụng chế phẩm bổ sung khi có chỉ định hoặc nhu cầu thực tế.

Việc lựa chọn chế phẩm canxi cần được cá thể hóa dựa trên nhu cầu canxi, bệnh lý nền, khả năng dung nạp và mức độ tuân thủ của từng người. Không nên chỉ dựa vào quảng cáo hoặc cho rằng một loại chế phẩm phù hợp với tất cả mọi người.

Đặc biệt, phụ nữ lớn tuổi hoặc người đang điều trị bệnh cần lưu ý chức năng thận và các thuốc sử dụng đồng thời. Tài liệu cảnh báo bổ sung canxi liều cao kéo dài có thể làm tăng nguy cơ tăng canxi máu, tăng canxi niệu và sỏi thận. Canxi cũng có thể làm giảm hấp thu một số thuốc, trong đó có sắt, kẽm, magie, một số kháng sinh và thuốc điều trị loãng xương. Theo khuyến cáo được trình bày, các thuốc có tương tác cần được bố trí thời điểm sử dụng cách liều canxi khoảng 2-6 giờ, tùy loại thuốc và hướng dẫn cụ thể.

Chuyên gia khuyến cáo, bổ sung canxi là một phần trong chiến lược bảo vệ sức khỏe xương, không thể thay thế các biện pháp chăm sóc toàn diện khác. Phụ nữ tiền mãn kinh, mãn kinh cần duy trì chế độ ăn đầy đủ dinh dưỡng, bảo đảm cung cấp canxi, vitamin D và protein; đồng thời thực hiện các hoạt động thể chất phù hợp, đặc biệt là vận động chịu lực, tập luyện thăng bằng và linh hoạt. Những biện pháp này góp phần duy trì sức mạnh cơ bắp, hạn chế té ngã và giảm nguy cơ gãy xương.

Với phụ nữ trên 50 tuổi, đặc biệt là người có tiền sử gãy xương hoặc bệnh lý nền làm tăng nguy cơ loãng xương, cần chủ động trao đổi với bác sĩ về việc đánh giá nguy cơ và tầm soát khi phù hợp.

Các chuyên gia nhấn mạnh, chăm sóc sức khỏe xương cần được duy trì suốt vòng đời. Với phụ nữ tiền mãn kinh và mãn kinh, việc bổ sung canxi đúng nhu cầu, phối hợp vitamin D hợp lý, lựa chọn chế phẩm phù hợp và kiểm soát các yếu tố nguy cơ sẽ giúp chủ động hơn trong phòng ngừa mất xương, loãng xương và những hậu quả có thể ảnh hưởng lâu dài đến chất lượng cuộc sống.