Đại biểu Quốc hội: Cần nâng cao hiệu quả trợ giúp pháp lý cho các nhóm yếu thế

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu thảo luận tại Tổ 2

Bổ sung các nhóm đối tượng yếu thế đặc thù

Cho ý kiến vào dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, theo Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, việc sửa đổi luật lần này cần được tiếp cận đa chiều từ cả góc độ người thụ hưởng, người thực hiện và cơ chế huy động nguồn lực xã hội, với mục tiêu nâng cao hiệu quả trợ giúp pháp lý cho các nhóm yếu thế trong xã hội như người cao tuổi, người neo đơn, người không nơi nương tựa, trẻ em, những người gặp khó khăn trong thực hiện các thủ tục pháp lý.

Trong khi đó, ĐBQH Đồng Ngọc Ba (đoàn Gia Lai) khẳng định, một trong những điểm mới đáng chú ý của dự thảo luật là việc mở rộng đối tượng được trợ giúp pháp lý, trong đó có việc loại bỏ tiêu chí "hoàn cảnh kinh tế, tài chính khó khăn" đối với một số nhóm đối tượng cụ thể. Cùng với đó là chủ trương phân cấp mạnh mẽ, trao quyền chủ động cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trong việc quyết định thành lập các chi nhánh trợ giúp pháp lý ở cấp huyện mà không bị ràng buộc bởi các tiêu chí cứng.

Việc nới lỏng các điều kiện này nhận được nhiều sự đồng tình vì mục tiêu bảo đảm quyền lợi tốt hơn cho người dân. Tuy nhiên, hệ quả tất yếu là số lượng đối tượng cần hỗ trợ và mạng lưới chi nhánh tổ chức sẽ gia tăng nhanh chóng. Điều này đặt ra một thách thức rất lớn: sự thiếu hụt hoặc quá tải về nguồn lực tài chính và đội ngũ con người. Do đó, các cơ quan chức năng cần có những đánh giá, dự báo sát sao, toàn diện hơn về nguồn lực để đảm bảo luật có tính khả thi cao khi được ban hành, ĐBQH Đồng Ngọc Ba nêu vấn đề.

“Nguồn lực ở đây gồm người thực hiện trợ giúp pháp lý và kinh phí thực hiện trợ giúp pháp lý. Nếu chúng ta mở rộng quá nhiều thì nguồn lực này có đảm bảo hay không? Nhất là trợ giúp pháp lý liên quan nhiều đến việc thực hiện thủ tục tố tụng. Trong khi đó, kinh phí cho người thực hiện trợ giúp pháp lý theo quy định mới của tố tụng là rất cao. Vậy nguồn lực mở rộng quá nhiều thì có thực hiện được hay không? Và nếu mở rộng quá nhiều đối tượng được trợ giúp pháp lý thì đối với người thực hiện trợ giúp pháp lý, chúng ta có đảm bảo được nguồn lực không?”, ĐBQH Bùi Mạnh Cường (đoàn Khánh Hòa) băn khoăn.

Góp ý vào nội dung của Luật này, ĐBQH Tráng A Dương (đoàn Lào Cai) cơ bản nhất trí với việc mở rộng đối tượng người được trợ giúp pháp lý là người dân tộc thiểu số ít người, đồng thời giữ nguyên đối tượng người được trợ giúp pháp lý là người dân tộc thiểu số sinh sống ở vùng đồng bào có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Quy định này là phù hợp và nhất quán với quan điểm của Đảng về công tác dân tộc cũng như về chính sách dân tộc.

Đa số ĐBQH tán thành sự cần thiết xây dựng và ban hành Luật nhằm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước về công tác trợ giúp pháp lý

Tuy nhiên, đại biểu Tráng A Dương đề nghị Cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu mở rộng đối tượng trợ giúp pháp lý đối với người dân tộc thiểu số sinh sống tại địa bàn khó khăn được quy định ở tại Nghị định 272/2025/NĐ-CP của Chính phủ về phân định vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 - 2030.

Thực tiễn cho thấy, nhóm đối tượng này vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản tiếp cận pháp luật như: hạn chế về ngôn ngữ, trình độ dân trí, vùng điều kiện kinh tế khó khăn, địa bàn phân tán và giao thông cách trở. Do vậy, việc bổ sung đối tượng này không chỉ nhằm bảo đảm quyền tiếp cận công lý của người dân mà còn góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển, nâng cao hiệu quả thực thi chính sách, đặc biệt là chính sách dân tộc trong giai đoạn mới; bổ sung từ “khó khăn” và chỉnh lý quy định theo hướng: “Người dân tộc thiểu số cư trú ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn, người dân tộc thiểu số rất ít người”.

Chi tiết hóa quy định để tối ưu ngân sách và đảm bảo tính khả thi

Dựa trên kinh nghiệm thực tiễn của một người trực tiếp hoạt động trong lĩnh vực tư vấn pháp luật và bảo vệ quyền lợi hợp pháp, ĐBQH Siu Hương (đoàn Gia Lai) cho rằng, theo dự thảo, nếu người bị thiệt hại không thuê người bảo vệ quyền lợi, cơ quan nhà nước bắt buộc phải cử người hỗ trợ. Tuy nhiên, thực tế có nhiều cá nhân am hiểu pháp luật và đủ khả năng kinh tế để tự bảo vệ mình. Do đó, cần quy định rõ việc cử người trợ giúp pháp lý chỉ áp dụng đối với những cá nhân bị thiệt hại nhưng không đủ điều kiện tài chính để thuê luật sư. Điều này không chỉ đảm bảo quyền lợi thực chất cho người yếu thế mà còn giúp tối ưu hóa ngân sách và nhân lực thực hiện.

Đối với quy định tại Khoản 10, Điều 7 về diện người được trợ giúp pháp lý do gặp thiên tai, hỏa hoạn, đại biểu nhấn mạnh cần sự chi tiết hóa trong các văn bản hướng dẫn của Chính phủ. Nghị định hướng dẫn cần xác định rõ các tiêu chí về thời gian, địa điểm phát sinh tình huống khó khăn đột xuất. Việc định danh rõ ràng các yếu tố khách quan sẽ giúp các tổ chức trợ giúp pháp lý thuận lợi hơn trong khâu tiếp nhận hồ sơ và triển khai các bước bảo vệ quyền lợi tiếp theo cho công dân, ĐBQH Siu Hương khẳng định.

Bên cạnh đó, ĐBQH Siu Hương cho biết, dự thảo Luật lần này đã đưa quy định về ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số vào hoạt động trợ giúp pháp lý. Tuy nhiên, các quy định này trong dự thảo Luật còn mang tính chung chung, trong khi đó, những quy định về giá trị văn bản trên môi trường mạng, yêu cầu trợ giúp pháp lý thông qua internet, việc trả lời online của các trợ giúp viên... chưa được quy định trong dự thảo Luật. Do đó, cần quy định rất chặt chẽ về công tác bảo mật, bảo đảm dữ liệu thông tin cá nhân của người được trợ giúp pháp lý trên môi trường số.