Đằng sau cuộc cải tổ của Volkswagen: Lời cảnh tỉnh cho ngành ô tô Đức trong kỷ nguyên EV

Áp lực đã hiện lên rõ ràng từ năm 2024, khi VW cảnh báo rằng họ cần phải cắt giảm hàng nghìn việc làm và đóng cửa ba nhà máy ở Đức. Các cuộc đàm phán khó khăn với các công đoàn đã nhất trí vào tháng 12 năm đó cắt giảm 35.000 việc làm, nhưng không đóng cửa hoàn toàn các nhà máy ở Đức. Thuế quan của Mỹ, chi phí năng lượng tăng cao và tình hình xấu đi ở thị trường Trung Quốc đã khiến điều đó trở nên không đủ.

Vào tháng 3, VW đã nâng mục tiêu giảm việc làm vào năm 2030 lên 50.000, nhưng giờ đây có thể cần gấp đôi con số đó. Nếu không đạt được một số mục tiêu về chi phí, ban quản lý đang thông báo buộc phải đóng cửa bốn nhà máy, hai trong số đó đã được chuyển đổi tốn kém để sản xuất xe điện. Ảnh minh họa: AP.

Trung Quốc trong nhiều năm là một thị trường béo bở đối với VW và các đối thủ Đức của họ. Tuy nhiên, các đối thủ Trung Quốc đã vượt lên dẫn trước trong công nghệ xe điện. Họ được hưởng lợi từ các khoản trợ cấp khổng lồ của nhà nước và chi phí lao động thấp hơn. Họ cũng nắm bắt được việc người mua xe điện hào hứng hơn với phần mềm và hệ thống máy tính hiện đại so với cơ khí truyền thống.

VW, ở một khía cạnh nào đó, là một trường hợp đặc biệt, tình cảnh của hãng càng trầm trọng hơn do những sai lầm quản lý lặp đi lặp lại. Sau vụ bê bối khí thải “Dieselgate” năm 2015, công ty đã thực hiện một trong những bước chuyển hướng sang xe điện sớm nhất và được đầu tư tốt nhất bởi một nhà sản xuất ô tô truyền thống.

Nhưng các mẫu xe điện của hãng ra mắt quá chậm và không thu hút được người tiêu dùng khi chúng xuất hiện - một phần do những nỗ lực ban đầu của VW trong việc tự phát triển phần mềm.

Cấu trúc sở hữu của hãng cũng củng cố sự kháng cự đối với những thay đổi triệt để. Việc duy trì việc làm là ưu tiên hàng đầu của bang Lower Saxony, nơi nắm giữ 20% quyền biểu quyết của VW và thường đứng về phía hội đồng công nhân của công ty, nơi nắm giữ một nửa số ghế trong hội đồng giám sát.

Tuy nhiên, VW đã thể hiện mô hình Đức về năng lực sản xuất hướng xuất khẩu kết hợp với điều kiện làm việc hàng đầu cho người lao động, được xây dựng trên cơ chế đồng quyết định giữa công đoàn và người sử dụng lao động.

Việc cắt giảm việc làm tại Volkswagen gặp nhiều khó khăn, vì đại diện người lao động chiếm một nửa số ghế trong hội đồng giám sát của hãng sản xuất ô tô này. Ảnh: Getty Images.

Việc mô hình này có thể nhanh chóng lung lay – trước đại dịch Covid, VW đặt mục tiêu sản xuất 12 triệu xe mỗi năm, trong khi kế hoạch hiện tại là giảm công suất xuống còn 9 triệu xe mỗi năm – cho thấy một sự đánh giá lại rộng hơn đối với mô hình Đức khi các nhà sản xuất Trung Quốc nhanh chóng tiến lên đứng đầu chuỗi giá trị.

Hệ thống quyết định hoạt động tốt trong thời kỳ mở rộng liên tục và trong việc giảm thiểu tác động của Covid, nhưng nó cũng có thể làm chậm khả năng ứng phó trong thời kỳ gián đoạn mạnh mẽ.

Hội đồng công nhân và công đoàn của VW đã tuyên bố sẽ phản đối việc đóng cửa nhà máy “bằng tất cả sức lực”. Tuy nhiên, bài học của những năm gần đây là việc đấu tranh quá quyết liệt để duy trì hiện trạng ngày hôm nay có thể chỉ dẫn đến những bước đi đau đớn hơn trong tương lai.

Các ban lãnh đạo của các công ty Đức cũng sẽ phải đưa ra những tầm nhìn thuyết phục để có được quy mô và chiến lược đúng đắn nhằm cứu vãn tình hình.

Giám đốc điều hành của VW, Oliver Blume, đã đề xuất rằng các nhà máy của VW đang bị đe dọa có thể được chuyển đổi mục đích sử dụng sang lĩnh vực quốc phòng hoặc sản xuất khác, mặc dù ý tưởng này chưa được chứng minh. Chính phủ Đức trong khi đó cần đóng vai trò của mình bằng cách tạo ra những điều kiện tốt hơn cho đầu tư và tạo việc làm. Việc cải thiện tính linh hoạt của thị trường lao động và cắt giảm thủ tục hành chính rườm rà trong gói cải cách được liên minh cầm quyền chấp thuận là một bước tiến tích cực.

Trong bối cảnh hiện tại, trên hết, Đức sẽ cần một hình thức hợp tác linh hoạt hơn để đối phó với những biến động do sự cạnh tranh ngày càng gay gắt từ Trung Quốc và sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo (AI). Khả năng thích ứng của hệ thống này sẽ có tác động rất lớn đến toàn bộ nền kinh tế châu Âu.

Việc chuyển đổi ngành công nghiệp ô tô ở Đức để sản xuất xe điện có thể khiến ngành này mất khoảng 186.000 việc làm vào năm 2035. Thực tế, 1/4 trong số đó đã bị mất, theo một báo cáo của Hiệp hội Công nghiệp Ô tô Đức (VDA).

Tình hình trong ngành công nghiệp ô tô Đức cũng đặc biệt nghiêm trọng, với các công ty khác như BMW AG và Mercedes-Benz Group AG đang cân nhắc việc cắt giảm chi phí do thuế quan của Mỹ, doanh số bán hàng giảm ở Trung Quốc và chi phí năng lượng và lao động cao.

Tình trạng khó khăn này thậm chí đang lan xuống các nhà sản xuất phụ tùng như Robert Bosch GmbH, Schaeffler AG và Aumovio SE, những công ty đang đóng cửa các nhà máy và sa thải nhân viên.