Đánh thức nguồn lực xanh từ bản làng

Khi phụ phẩm trở thành một phần của sinh kế

Đại diện Dự án “Di Sản xanh Bai Cai” của Tổ hợp tác Khải Cai, xã Quyết Thắng trình bày ý tưởng khởi nghiệp (Dự án đạt giải Nhất cuộc thi).

Trong đời sống vùng cao, những thứ gần gũi như thân cây chuối sau thu hoạch, phụ phẩm nông nghiệp, chất thải chăn nuôi hay cảnh quan thiên nhiên, văn hóa bản địa đang được nhìn nhận như nguồn lực phát triển sinh kế. Từ đó, các nhóm phụ nữ tìm cách đưa nguyên liệu trở lại chu trình sản xuất, tạo thêm giá trị, giảm tác động đến môi trường.

Đó cũng là tinh thần của Cuộc thi sáng kiến khởi nghiệp năm 2026 do Hội LHPN tỉnh phối hợp với Tổ chức CARE Quốc tế tại Việt Nam (do Chính phủ Ireland tài trợ) tổ chức, trong khuôn khổ Dự án “Cải thiện chất lượng cuộc sống của các cộng đồng đặc biệt khó khăn” tại các xã Quy Đức, Quyết Thắng và Thượng Cốc, tỉnh Phú Thọ.

Cuộc thi nhằm khơi dậy sáng tạo của phụ nữ, thúc đẩy các ý tưởng khởi nghiệp gắn với bảo vệ môi trường, kinh tế tuần hoàn, phát triển bền vững và thích ứng với thiên tai, biến đổi khí hậu.

Triển khai từ tháng 7/2026, cuộc thi thu hút ý tưởng của hội viên, phụ nữ, thành viên tổ hợp tác, hợp tác xã, tổ liên kết và các mô hình sinh kế tại 3 xã. Qua vòng sơ khảo, 10 dự án được lựa chọn đào tạo chuyên sâu về hoàn thiện mô hình kinh doanh, tích hợp giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường; chuẩn hóa sản phẩm, xây dựng thương hiệu, tiếp thị và kỹ năng thuyết trình, phản biện.

Thích ứng với biến đổi khí hậu là tiêu chí trọng tâm. Các dự án còn phải phát huy tài nguyên bản địa, tạo tác động xã hội và giảm tác động môi trường.

Tạo vòng tuần hoàn từ những điều gần gũi

Tại xã Quy Đức, dự án “Green Banana Farm - Chuỗi giá trị chuối rừng và lợn đen bản địa theo mô hình kinh tế tuần hoàn” cho thấy cách nguồn nguyên liệu quen thuộc có thể trở thành điểm khởi đầu của chuỗi sản xuất xanh.

Từ chăn nuôi, trồng trọt đến du lịch cộng đồng, mỗi dự án một cách tiếp cận nhưng đều cho thấy nguồn lực để khởi nghiệp đang hiện hữu ngay trong bản làng.

Nhóm dự án dự kiến liên kết từ 3 - 5 hộ gia đình, phát triển 3 ha chuối rừng, kết hợp nuôi 200 con lợn đen bản địa theo hướng VietGAP. Cây chuối cung cấp nguyên liệu cho chăn nuôi; thân, lá chuối được tận dụng, chất thải chăn nuôi sau xử lý quay trở lại làm phân bón cho vườn chuối.

Nhóm còn định hướng phát triển các sản phẩm như lợn đen bản địa VietGAP, thịt lợn sơ chế, lá chuối thương phẩm, rau từ thân nõn chuối và phân hữu cơ vi sinh.

Nếu Quy Đức tìm vòng tuần hoàn từ sản xuất nông nghiệp thì tại Quyết Thắng, dự án “Di Sản xanh Bai Cai” của Tổ hợp tác Khải Cai lựa chọn hướng khai thác giá trị thiên nhiên, lịch sử và văn hóa để phát triển du lịch sinh thái nghỉ dưỡng kết hợp du lịch tâm linh, văn hóa bản địa và du lịch về nguồn tại khu vực Bai Cai.

Dự án kết nối không gian văn hóa tâm linh “Nàng Á Mu”, trải nghiệm lịch sử “Ký ức Thung Vàng”, hệ sinh thái lưu trú xanh, nông nghiệp trải nghiệm và ẩm thực bản địa. Nhà sàn, bungalow được định hướng sử dụng vật liệu tự nhiên như tre, gỗ, lá; dự án cam kết sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường, không dùng nhựa một lần và ứng dụng năng lượng mặt trời.

Điểm nhấn của dự án là chiến dịch “Mỗi bước chân - Một mầm xanh”, dự kiến trích 5% doanh thu từ mỗi vé tour trải nghiệm để cùng du khách trồng cây phủ xanh đồi trọc tại xã Quyết Thắng. Dự án cũng đề xuất xây dựng công trình nương theo địa hình tự nhiên, hạn chế san gạt đồi núi; xử lý, tái sử dụng nước thải sinh hoạt phục vụ tưới cây.

Tại xã Thượng Cốc, dự án “Lợn lai Lòi An sinh Thượng Cốc” được trao giải Ấn tượng.

Gieo những “hạt giống xanh”

Kết quả cuộc thi ghi nhận 10 sáng kiến. Giải Nhất thuộc về dự án “Di Sản xanh Bai Cai”; giải Nhì là dự án “Chuỗi giá trị sinh thái Su Su”; 2 giải Ba thuộc về dự án “Trứng gà ri bản địa” và “Mô hình liên kết hộ gia đình sản xuất ủ ấm giữ nhiệt”.

Hội viên phụ nữ vùng đồng bào dân tộc thiểu số đặc biệt khó khăn có cơ hội đổi mới tư duy, từng bước hình thành tư duy khởi nghiệp xanh.

Đồng chí Hoàng Thị Hà Xuyên - Ban Công tác phụ nữ (Hội LHPN tỉnh) chia sẻ: cuộc thi không chỉ lựa chọn, tôn vinh những sáng kiến tiêu biểu mà còn tạo cơ hội để hội viên, phụ nữ từng bước hình thành tư duy khởi nghiệp xanh. Trong quá trình xây dựng, hoàn thiện dự án, chị em được trang bị thêm kiến thức về mô hình kinh doanh, chuẩn hóa sản phẩm, xây dựng thương hiệu, tiếp thị, kỹ năng thuyết trình; đồng thời nhận diện rõ hơn những lợi thế sẵn có tại địa phương để phát triển sinh kế gắn với bảo vệ môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu.

Sau cuộc thi, những ý tưởng khởi nghiệp xanh tiếp tục được vun đắp, từng bước hình thành mô hình cụ thể, gắn phát triển kinh tế với tiết kiệm tài nguyên, giảm chất thải, bảo vệ môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu ngay từ cơ sở. Những “hạt giống xanh” đã được gieo xuống, để mỗi ý tưởng có thêm cơ hội bén rễ vào đời sống, mở ra những sinh kế phù hợp hơn với yêu cầu thích ứng biến đổi khí hậu ngay từ mỗi bản làng.