M48A5: Vì sao Mỹ kéo dài tuổi thọ xe tăng Patton bằng pháo 105 mm?
M48A5 là nỗ lực cuối cùng của Mỹ nhằm kéo dài vòng đời M48 bằng cách trang bị pháo 105 mm và nhiều thành phần hiện đại hơn. Nhờ đó, chiếc xe tăng ra đời từ đầu thập niên 1950 tiếp tục đáp ứng yêu cầu chiến trường trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh.
Đến đầu thập niên 1970, M48 đã trở thành một thiết kế cũ. Pháo 90 mm từng là vũ khí mạnh khi M48 xuất hiện, nhưng không còn đủ sức cạnh tranh với những pháo tăng thế hệ mới. Trong khi đó, Mỹ đã có M60 sử dụng pháo 105 mm M68. Việc tiếp tục duy trì 2 loại pháo chính khác nhau cũng làm tăng gánh nặng hậu cần.
Ý tưởng nâng cấp M48 bằng pháo 105 mm thực tế đã được Mỹ nghiên cứu từ cuối thập niên 1950. Tuy nhiên, chương trình không được triển khai ngay.
Khi đó, quân đội Mỹ vẫn còn lượng lớn đạn 90 mm và việc chuyển đổi toàn bộ hệ thống hậu cần sẽ tốn kém. Vì vậy, M48 tiếp tục sử dụng pháo 90 mm trong nhiều năm.
Tình hình thay đổi vào thập niên 1970. Chiến tranh Trung Đông năm 1973 cho thấy nhu cầu duy trì một lực lượng xe tăng lớn ngày càng cấp thiết.
Mỹ cũng phải bổ sung lượng xe tăng đã chuyển giao cho Israel. Trong bối cảnh đó, nâng cấp những chiếc M48 còn tốt trở thành phương án nhanh và tiết kiệm hơn so với chế tạo toàn bộ xe tăng mới.
Chương trình M48A5 được tiêu chuẩn hóa vào tháng 5/1975. Điểm thay đổi quan trọng nhất là pháo M68 105 mm, cùng loại pháo được sử dụng trên M60. Việc thống nhất loại pháo giúp M48A5 sử dụng chung nhiều loại đạn với M60, đơn giản hóa công tác hậu cần và huấn luyện.
M48A5 cũng được nâng cấp hệ động lực. Xe sử dụng động cơ diesel AVDS-1790 cùng hệ thống truyền động cải tiến. Dung tích nhiên liệu được tăng lên khoảng 1.136 lít.
Xe còn nhận nhiều thành phần từ chương trình cải tiến M60, trong đó có hệ thống bánh xích và một số trang bị bảo vệ kíp xe.
Nhờ những thay đổi này, M48A5 có năng lực chiến đấu gần với tiêu chuẩn của M60 hơn rất nhiều. Tuy nhiên, đây vẫn là một chương trình nâng cấp chứ không phải thiết kế xe tăng hoàn toàn mới. Thân xe và kiến trúc cơ bản của M48 vẫn được giữ lại.
M48A5 chủ yếu được sử dụng trong các đơn vị dự bị và Vệ binh Quốc gia Mỹ. Điều này phù hợp với mục tiêu của chương trình: tận dụng những khung xe còn tốt để nhanh chóng bổ sung lực lượng với chi phí thấp hơn xe tăng mới.
Một số tài liệu quốc phòng Mỹ khi đó cho biết, việc nâng cấp M48A3 lên M48A5 có chi phí thấp hơn đáng kể so với mua M60 mới.
M48A5 vì thế là minh chứng rõ cho tư duy nâng cấp xe tăng của Mỹ. Thay vì loại bỏ một nền tảng cũ, quân đội có thể thay thế những thành phần đã lỗi thời và tiếp tục khai thác khung xe còn giá trị.
Đây cũng là bước cuối trong hành trình của M48 trước khi Mỹ chuyển hoàn toàn sang thế hệ xe tăng mới.
