Đánh thức sức sống bên những dòng sông

Đánh thức sức sống bên dòng sông

Sông Singapore từng là tuyến giao thương sầm uất, với thuyền hàng, kho bãi và những dãy nhà phố nằm san sát hai bên bờ. Sau khi hoàn thành chương trình làm sạch sông vào năm 1987, Singapore tiếp tục cải tạo khu vực này theo hướng nâng cấp hạ tầng, bảo tồn các công trình cũ và đưa vào những chức năng mới phù hợp với đời sống đô thị.

Khu Boat Quay bên sông Singapore, phía sau là các tòa nhà cao tầng của khu trung tâm tài chính. Ảnh: Unsplash

Không gian ven sông dài khoảng 3km, gồm Boat Quay, Clarke Quay và Robertson Quay, được nối với nhau bằng hệ thống đường đi bộ, cây xanh và các cây cầu, tạo thành một tuyến trải nghiệm liên tục dọc hai bờ.

Tại Boat Quay, hơn 100 nhà phố được bảo tồn, nhiều công trình hiện phục vụ ăn uống và bán lẻ. Clarke Quay giữ lại hệ thống nhà kho cũ nhưng chuyển sang các hoạt động thương mại, khách sạn và giải trí, trong khi Robertson Quay ở phía thượng nguồn phát triển theo hướng kết hợp nhà ở, lưu trú và nghệ thuật.

Dấu ấn của một khu vực từng gắn với thương mại đường sông vì thế không mất đi sau quá trình chuyển đổi. Những chiếc thuyền chở hàng trước đây nay phục vụ khách tham quan; nhà kho, nhà phố và các bến cũ trở thành một phần của hành trình đi bộ, thưởng thức ẩm thực và tìm hiểu lịch sử. Theo Cơ quan Tái phát triển đô thị Singapore (URA), khu vực này được định hướng để di sản và các hoạt động đô thị hiện đại cùng tồn tại.

Khi hạ tầng cơ bản đã được hoàn thiện, Singapore chuyển trọng tâm sang duy trì sức sống lâu dài cho khu vực ven sông. Năm 2017, nơi đây trở thành khu vực đầu tiên thí điểm mô hình cải thiện kinh doanh (Business Improvement District), huy động doanh nghiệp và các chủ thể tại chỗ cùng tham gia quản lý, quảng bá và tổ chức hoạt động.

Singapore River One - tổ chức phi lợi nhuận được thành lập từ năm 2012 - đóng vai trò kết nối cộng đồng doanh nghiệp và phối hợp các hoạt động dọc sông Singapore. Đến tháng 7-2026, tổ chức có 42 thành viên.

Lễ hội sông Singapore cùng các hoạt động âm nhạc, ẩm thực, trình diễn ánh sáng và khám phá di sản được tổ chức thường xuyên, góp phần đưa người dân và du khách trở lại khu vực ven sông.

Còn tại Lyon, thành phố lớn ở miền Đông nước Pháp, quá trình cải tạo tập trung vào hai dòng Rhône và Saône, nơi hợp lưu ngay khu vực trung tâm đô thị.

Người dân đi bộ, chạy bộ và đạp xe dọc bờ sông Rhône tại Lyon (Pháp). Ảnh: Unsplash

Một phần bờ trái sông Rhône trước đây chủ yếu được sử dụng cho giao thông và bãi đỗ xe. Sau cải tạo, khoảng 5km ven sông từ Tête d'Or đến Gerland được dành cho đi bộ, đạp xe, chơi thể thao và nghỉ ngơi, xen kẽ sân chơi, khu trượt ván và các điểm dừng chân sát mặt nước.

Một số sà lan neo dọc sông được sử dụng làm quán cà phê và điểm giải trí, nhưng phần lớn không gian vẫn dành cho người đi bộ, chạy bộ, đạp xe và các hoạt động ngoài trời. Dọc sông Saône, tuyến đi bộ dài khoảng 15km từ khu vực hợp lưu về phía Bắc tiếp tục kết hợp cảnh quan, nghệ thuật công cộng cùng các hoạt động văn hóa, thể thao, tạo thêm điểm dừng chân và giúp người dân tiếp cận mặt nước thuận tiện hơn.

Trong cuộc trao đổi với Millénaire 3, chuyên trang nghiên cứu của vùng đô thị Lyon, kiến trúc sư cảnh quan Annie Tardivon, người phụ trách thiết kế bờ sông Rhône, cho rằng thách thức của không gian công cộng là dung hòa giữa công năng được thiết kế với cách người dân thực tế sử dụng. Vì vậy, nhóm dự án đã tham vấn cư dân, các hiệp hội và liên đoàn trong quá trình thiết kế.

Bờ Rhône nhờ đó không trở thành một khu du lịch tách biệt mà trước hết là không gian phục vụ đời sống hằng ngày. Khi người dân sử dụng thường xuyên, các hoạt động ẩm thực, giải trí và dịch vụ xung quanh cũng có thêm điều kiện phát triển.

Tại San Antonio, bang Texas (Mỹ), không gian ven sông đã trở thành một phần quan trọng trong hoạt động du lịch và dịch vụ của thành phố.

Sau trận lũ nghiêm trọng năm 1921, San Antonio phải tìm giải pháp kiểm soát dòng sông chảy qua khu trung tâm. Cuối những năm 1920, kiến trúc sư Robert H.H. Hugman đề xuất giữ lại dòng sông, đồng thời phát triển hệ thống đường đi bộ, cầu và các không gian thương mại gần mặt nước.

Không gian San Antonio River Walk bên sông San Antonio, bang Texas (Mỹ). Ảnh: Visit San Antonio Media Room

Từ ý tưởng này, San Antonio River Walk dần được hình thành và mở rộng. Ngày nay, tuyến dài khoảng 15 dặm, kết nối nhà hàng, khách sạn, cửa hàng, bảo tàng và nhiều điểm tham quan dọc hai bên bờ.

Nếu khu trung tâm tập trung ăn uống, mua sắm, lưu trú và du thuyền, Museum Reach kết nối tuyến đi bộ với bảo tàng, nghệ thuật công cộng và khu Pearl; xa hơn về phía Nam, Mission Reach kéo dài tới các di tích truyền giáo lịch sử.

Nhờ tính liên tục của tuyến, du khách có thể từ mặt phố xuống gần dòng nước, đi bộ, dùng bữa, lên thuyền rồi tiếp tục tới các điểm văn hóa, lịch sử khác. River Walk vì thế không chỉ là một tuyến dạo ven sông mà trở thành trục kết nối nhiều trải nghiệm du lịch của thành phố. Các lễ hội, diễu hành trên sông và hoạt động văn hóa được tổ chức thường xuyên cũng góp phần duy trì sức hút cho khu vực.

Trong cuộc phỏng vấn với tạp chí Texas Architect, Giáo sư Michelangelo Sabatino, Giám đốc Trường Kiến trúc và Quy hoạch thuộc Đại học Texas tại San Antonio, nhận định River Walk nổi bật ở sự kết hợp giữa kiến trúc, cảnh quan và hạ tầng.

Theo ông, việc từ mặt phố đi xuống không gian sát dòng sông tạo cảm giác như bước sang một không gian đô thị khác.

Điểm đáng chú ý trong các mô hình này không nằm ở việc tạo thêm một cảnh quan đẹp bên sông, mà ở cách dòng sông được đưa trở lại nhịp sống của thành phố. Khi không gian ven sông có người sử dụng thường xuyên, các hoạt động du lịch, dịch vụ và thương mại cũng có thêm nền tảng để phát triển.