Đánh thức tiềm năng kinh tế miền núi từ không gian số
Hiện nay, ở các vùng miền núi, những sản vật đặc trưng, riêng có vẫn ngày đêm được bà con các dân tộc làm ra bằng bàn tay cần cù và kinh nghiệm bao đời. Đó là những giọt mật ong rừng sánh vàng, búp chè shan tuyết cổ thụ trên sườn núi cao, tấm thổ cẩm mang hoa văn độc bản hay những nông sản đặc hữu thấm đẫm hương vị đất trời vùng biên. Mỗi sản phẩm không chỉ kết tinh giá trị kinh tế mà còn gói trọn chiều sâu văn hóa bản địa.

Những phiên phát trực tiếp (livestream) tại vườn đồi hay các gian hàng số đã bước đầu phá vỡ thế “ốc đảo” cho nông sản vùng miền núi. Ảnh minh hoạ: Sông Lam
Thế nhưng, hành trình từ nương rẫy, bản làng ra tới thị trường rộng lớn của những đặc sản ấy lâu nay vẫn gập ghềnh như chính địa hình vùng cao. Điểm nghẽn cốt lõi không nằm ở năng lực sản xuất, mà ở sự đứt gãy trong khâu kết nối với người tiêu dùng. Đây chính là khoảng trống chiến lược mà thương mại điện tử và không gian số đang mở ra cơ hội lấp đầy...
Có thể thấy rõ, nếu trước đây, hàng hóa của bà con các dân tộc thiểu số miền núi muốn tới tay người tiêu dùng đô thị phải vượt qua nhiều tầng nấc trung gian, chịu chi phí cao và dễ bị ép giá, thì nay, không gian số đã kiến tạo nên những tuyến lưu thông mới. Chỉ qua chiếc điện thoại thông minh, một cơ sở sản xuất nhỏ ở vùng cao có thể giới thiệu sản phẩm tới khách hàng cách xa hàng trăm ki lô mét; một hợp tác xã có thể mở rộng thị trường mà không cần thuê mặt bằng đắt đỏ. Sự dịch chuyển này không đơn thuần là câu chuyện công nghệ, mà là sự tái cấu trúc không gian phát triển, xóa nhòa khoảng cách địa lý cho những địa bàn vốn chịu nhiều thiệt thòi về điều kiện tự nhiên và giao thông.
Thực tế cho thấy, những phiên phát trực tiếp (livestream) tại vườn đồi hay các gian hàng số đã bước đầu phá vỡ thế “ốc đảo” cho nông sản vùng miền núi. Đáng mừng hơn, sân chơi trực tuyến buộc người sản xuất phải thay đổi tư duy theo hướng chuyên nghiệp. Trong môi trường giao dịch minh bạch, chất lượng thực chất, truy xuất nguồn gốc, bao bì chỉn chu và chữ tín thương hiệu trở thành “giấy thông hành” quyết định sự tồn tại.
Tuy nhiên, không thể coi công nghệ số là “cây đũa thần” giải quyết mọi bài toán cố hữu. Công nghệ giúp khách hàng biết đến sản phẩm, nhưng không thể thay người làm ra nó bảo chứng chất lượng. Nếu thiếu nguồn cung ổn định, thông tin minh bạch và năng lực hoàn tất đơn hàng, lợi thế từ không gian số sẽ “sớm nở tối tàn”, thậm chí làm tổn hại uy tín đặc sản địa phương. Bởi vậy, phát triển thương mại điện tử vùng miền núi phải bắt đầu từ việc định vị sản phẩm chủ lực, tổ chức lại sản xuất và thắt chặt liên kết giữa người dân, hợp tác xã với doanh nghiệp. Hạ tầng viễn thông cần đi liền với dịch vụ logistics, thanh toán điện tử; đồng thời phải trang bị cho đồng bào kỹ năng bảo mật dữ liệu và phòng tránh lừa đảo trực tuyến...
Bên cạnh đó, cần đặc biệt lưu tâm tới nguy cơ nới rộng khoảng cách số ngay trong lòng vùng miền núi rào cản ngôn ngữ, trình độ và thiếu thốn thiết bị. Chuyển đổi số phải lấy tính bao trùm và nhu cầu thực chất làm thước đo, kiên quyết tránh bệnh thành tích, chạy theo số lượng gian hàng hình thức nhưng thiếu sức sống. Để không gian số thực sự trở thành “đòn bẩy” bền vững cho kinh tế miền núi, điều tiên quyết là phải giữ vững ngọn lửa chủ động ngay từ mỗi bản làng. Chính sách hỗ trợ hạ tầng viễn thông, tập huấn kỹ năng từ các cấp, các ngành chỉ là điều kiện cần; điều kiện đủ nằm ở khát vọng vươn lên và tinh thần dấn thân làm chủ công nghệ của chính người dân địa phương. Khi những người trẻ vùng cao mạnh dạn ở lại quê hương, hóa thân thành những “đại sứ số”, dùng chính tiếng nói, nếp nghĩ của dân tộc mình để kể câu chuyện văn hóa đằng sau từng sản vật, giá trị hàng hóa sẽ được nhân lên gấp bội...
Có thể nói, từ những phiên chợ vùng cao đến những gian hàng số kết nối muôn phương, khoảng cách địa lý đang dần được lấp đầy bằng tri thức và công nghệ. Hi vọng rằng, với sự đồng hành sát sao của cả hệ thống chính trị cùng tư duy đổi mới của người sản xuất, những giọt mật ngọt, búp chè xanh hay tấm thổ cẩm rực rỡ sắc màu từ đại ngàn sẽ không còn lặng lẽ khuất sau những dãy núi trùng điệp, mà sẽ vươn xa, khẳng định vị thế vững chắc trên bản đồ kinh tế số quốc gia.
