Mở đường cho doanh nghiệp nhỏ và vừa vào chuỗi giá trị lõi

Phát triển cụm liên kết ngành, số hóa quản trị và đầu tư vào linh kiện chính xác là những giải pháp giúp doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Trong làn sóng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, Việt Nam đứng trước cơ hội lớn để nâng tầm vị thế công nghiệp. Tuy nhiên, nếu tiếp tục duy trì mô hình thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) theo các dự án đơn lẻ, khối doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) trong nước sẽ khó thoát khỏi vai trò gia công ở phân khúc giá trị thấp.

Việc chuyển dịch sang phát triển cụm liên kết ngành, đi kèm với chiến lược nâng chuẩn quản trị, số hóa vận hành bằng hệ thống hoạch định nguồn lực (ERP) và đầu tư chiều sâu vào linh kiện chính xác đang trở thành yêu cầu bắt buộc để doanh nghiệp nội địa bước vào chuỗi giá trị lõi.

* Phá vỡ thế đơn lẻ bằng mô hình cụm liên kết ngành

Nhiều năm qua, khu vực FDI đóng góp tỷ trọng lớn vào kim ngạch xuất khẩu, nhưng mức độ lan tỏa sang khối doanh nghiệp trong nước vẫn chưa tương xứng với kỳ vọng. Một trong những nguyên nhân cốt lõi nằm ở tư duy thu hút đầu tư dàn trải, phát triển các dự án rời rạc thiếu tính kết nối không gian và ngành hàng. Hệ quả là các tập đoàn đa quốc gia thường mang theo hệ sinh thái vệ tinh của riêng họ, khiến doanh nghiệp nội địa gặp nhiều rào cản khi muốn tham gia làm nhà cung ứng cấp 1 hoặc cấp 2.

Hệ thống kho vận, dây chuyền sản xuất tại Nhà máy Suntory PepsiCo Tây Ninh. Ảnh: Bùi Giang - TTXVN

Hệ thống kho vận, dây chuyền sản xuất tại Nhà máy Suntory PepsiCo Tây Ninh. Ảnh: Bùi Giang - TTXVN

Để khắc phục tình trạng này, mô hình cụm liên kết ngành đang được định vị là giải pháp mang tính cấu trúc. Thay vì cấp phép đầu tư đơn lẻ, các địa phương cần quy hoạch không gian sản xuất theo chuỗi giá trị khép kín, nơi doanh nghiệp đầu tàu nằm liền kề với mạng lưới doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, đơn vị logistics và trung tâm kiểm định. Sự tập trung về mặt địa lý này không chỉ giúp khối SME tối ưu hóa đáng kể chi phí vận chuyển, lưu kho và rút ngắn thời gian giao hàng, mà còn tạo ra môi trường tương tác thường xuyên giữa đội ngũ kỹ sư hai bên để đẩy nhanh tốc độ chuyển giao công nghệ.

Quan trọng hơn, mô hình cụm liên kết cho phép các doanh nghiệp nhỏ chia sẻ hệ thống hạ tầng dùng chung như trạm xử lý môi trường, phòng thí nghiệm đo lường và kiểm định chất lượng đạt chuẩn quốc tế mà tự thân họ khó đủ nguồn lực đầu tư.

Nhìn nhận về vai trò của không gian liên kết này, ông Phan Đăng Tuất, Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam (VASI) cho rằng, doanh nghiệp Việt Nam vốn có quy mô nhỏ, nếu hoạt động phân tán sẽ rất khó đáp ứng yêu cầu về sản lượng lớn và tính đồng bộ của các tập đoàn đa quốc gia. Việc hình thành các cụm liên kết ngành bài bản, có sự dẫn dắt của doanh nghiệp đầu tàu chính là điều kiện nền tảng để doanh nghiệp nội địa tiết giảm chi phí giao dịch, từng bước gắn kết vào hệ sinh thái sản xuất toàn cầu thay vì đứng bên lề.

* Nâng chuẩn quản trị và số hóa vận hành bằng ERP

Dẫu vậy, hạ tầng cụm liên kết ngành mới chỉ tạo ra điểm chạm vật lý; khả năng ký kết và duy trì đơn hàng lại phụ thuộc hoàn toàn vào năng lực nội tại của từng nhà máy. Thực tế thẩm định từ các tập đoàn sản xuất toàn cầu cho thấy, họ không chỉ đánh giá chất lượng mẫu sản phẩm mà kiểm tra rất chặt chẽ hệ thống quản trị đằng sau dây chuyền đó. Phần lớn SME Việt Nam hiện vẫn vận hành dựa trên kinh nghiệm cá nhân, quản lý dữ liệu rời rạc bằng công cụ thủ công, dẫn đến sự thiếu ổn định về chất lượng và khó truy xuất nguồn gốc tức thời khi phát sinh lỗi kỹ thuật.

Chính vì vậy, triển khai hệ thống quản trị nguồn lực doanh nghiệp (ERP) không còn là câu chuyện của riêng các tập đoàn lớn mà đã trở thành tấm vé thông hành bắt buộc cho khối công nghiệp hỗ trợ. Khi toàn bộ quy trình từ nhập nguyên liệu đến xuất xưởng được số hóa, doanh nghiệp có thể kiểm soát chặt chẽ định mức vật tư, tỷ lệ phế phẩm và tiến độ từng công đoạn theo thời gian thực. Dữ liệu minh bạch giúp nhà máy dễ dàng tích hợp và đáp ứng các bộ tiêu chuẩn khắt khe như ISO, IATF trong ngành ô tô hay yêu cầu truy xuất phát thải carbon (ESG) từ đối tác châu Âu, Mỹ, Nhật Bản. Song song với đó, khả năng quản trị hàng tồn kho chính xác trên nền tảng số còn trực tiếp tối ưu hóa dòng tiền, giảm lượng vốn lưu động bị ứ đọng và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

Sản xuất nguyên phụ liệu giày tại công ty có vốn đầu tư nước ngoài, thị xã Tân Uyên. Ảnh: Hồng Đạt - TTXVN

Sản xuất nguyên phụ liệu giày tại công ty có vốn đầu tư nước ngoài, thị xã Tân Uyên. Ảnh: Hồng Đạt - TTXVN

Phân tích về áp lực chuyển đổi này, ông Nguyễn Vân, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp ngành công nghiệp hỗ trợ TP. Hà Nội (HANSIBA) nhấn mạnh, các đối tác FDI hiện nay đặt ra yêu cầu rất cao về tính minh bạch dữ liệu và quản trị sản xuất thông minh. Doanh nghiệp hỗ trợ Việt Nam nếu không chủ động đầu tư vào chuyển đổi số, chuẩn hóa quy trình vận hành theo thông lệ quốc tế thì dù có lợi thế về vị trí địa lý hay nhân công cũng rất khó vượt qua vòng đánh giá nhà cung cấp của các chuỗi cung ứng lớn.

Khi bài toán liên kết không gian và quản trị số đã được định hình, bước đi quyết định để nâng tầm vị thế nằm ở việc dịch chuyển cơ cấu sản phẩm. Hiện nay, sự tham gia của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi cung ứng điện tử, cơ khí chế tạo vẫn chủ yếu tập trung ở các khâu đơn giản như bao bì, in ấn, chi tiết nhựa thông thường hoặc gia công lắp ráp – những phân khúc có biên lợi nhuận mỏng và rất dễ bị thay thế khi chi phí nhân công tăng lên. Để bước vào chuỗi giá trị lõi, cộng đồng doanh nghiệp buộc phải đầu tư chiều sâu vào nhóm linh kiện chính xác, khuôn mẫu công nghệ cao và các chi tiết có hàm lượng kỹ thuật lớn.

Đây là phân khúc đòi hỏi mức đầu tư ban đầu rất lớn cho hệ thống máy móc CNC thế hệ mới, công nghệ xử lý bề mặt cùng đội ngũ kỹ sư thiết kế lành nghề. Kinh nghiệm từ các nền công nghiệp phát triển cho thấy, khối SME không nên đầu tư dàn trải mà cần chọn chiến lược ngách, tập trung nguồn lực làm chủ tuyệt đối một vài công đoạn hoặc một nhóm linh kiện đặc thù để trở thành mắt xích khó thay thế. Tuy nhiên, để vượt qua ngưỡng cản về vốn và rủi ro thị trường, nỗ lực tự thân của doanh nghiệp cần được tiếp sức bằng các cơ chế hỗ trợ đồng bộ từ cơ quan quản lý.

Bà Trương Thị Chí Bình, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký VASI chỉ rõ, đầu tư vào cơ khí chính xác và khuôn mẫu có chu kỳ thu hồi vốn kéo dài, thường từ 5 đến 7 năm, trong khi doanh nghiệp nhỏ và vừa lại chủ yếu chỉ tiếp cận được nguồn vốn vay ngắn hạn với lãi suất thương mại. Do đó, việc thiết kế các gói tín dụng trung và dài hạn có lãi suất ưu đãi, kết hợp với chính sách hỗ trợ đào tạo nhân lực kỹ thuật, tư vấn cải tiến sản xuất (Kaizen, 5S) và xây dựng cơ sở dữ liệu kết nối cung – cầu minh bạch là yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp đủ sức theo đuổi các đơn hàng công nghệ cao./.

Ngọc Quỳnh/vnanet/Bnews.vn

Nguồn Bnews: https://bnews.vn/mo-duong-cho-doanh-nghiep-nho-va-vua-vao-chuoi-gia-tri-loi/445161.html