Dạy trẻ hiểu văn hóa quê mình

Học sinh nhà trường thi kéo co.

Học văn hóa từ những điều gần gũi

Những bộ váy Mông rực rỡ sắc màu, chiếc áo cóm duyên dáng của thiếu nữ Thái hay trang phục truyền thống của đồng bào Khơ Mú không chỉ mang vẻ đẹp riêng mà còn chứa đựng câu chuyện về cội nguồn, phong tục và đời sống của mỗi dân tộc. Đưa những giá trị ấy vào trường học là cách Trường PTDTBT THCS Mường Pồn, xã Mường Pồn (tỉnh Điện Biên), giúp học sinh hiểu hơn về văn hóa quê hương.

Mường Pồn là xã biên giới của tỉnh Điện Biên, 17 bản (trong đó có 06 bản giáp biên giới), hơn 10.500 nhân khẩu thuộc 8 dân tộc cùng sinh sống. Sự đa dạng về thành phần dân tộc tạo nên đời sống văn hóa phong phú, đồng thời đặt ra yêu cầu gìn giữ, trao truyền những giá trị truyền thống cho thế hệ trẻ.

Học sinh các lớp thi đẩy gậy trong Ngày hội văn hóa do nhà trường tổ chức.

Tại Trường PTDTBT THCS Mường Pồn, giáo dục văn hóa dân tộc được chú trọng thông qua các hoạt động văn nghệ, tìm hiểu trang phục truyền thống, tổ chức Tết dân tộc và sinh hoạt tập thể. Qua đó, học sinh có thêm cơ hội tiếp cận những nét đẹp văn hóa gắn bó với đời sống gia đình, bản làng.

Trong chương trình thi trình diễn trang phục dân tộc, nhà trường xây dựng nội dung giới thiệu trang phục truyền thống của ba dân tộc Mông, Khơ Mú và Thái. Mỗi phần trình diễn gắn với những lời giới thiệu về đặc điểm, ý nghĩa văn hóa, sự khéo léo và sáng tạo của người dân trong gìn giữ trang phục qua nhiều thế hệ.

Với đồng bào Mông, những đường thêu, hoa văn và cách phối màu thể hiện sự tinh tế, khéo léo của người phụ nữ. Trang phục Khơ Mú mang nét mộc mạc, gần gũi với đời sống lao động. Trong khi đó, áo cóm, khăn piêu của người Thái gợi lên vẻ đẹp duyên dáng, thanh lịch cùng những giá trị được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Em Giàng Thị Hiền, học sinh lớp 8C1 chia sẻ: “Trước đây, em thường mặc trang phục dân tộc vào dịp lễ, Tết nhưng chưa hiểu nhiều về ý nghĩa các hoa văn. Khi được tìm hiểu trang phục truyền thống, em biết thêm những nét đẹp của dân tộc mình. Em thấy tự hào và muốn học hỏi để sau này có thể giới thiệu văn hóa Mông với mọi người”.

Học sinh nhà trường tự hào trong trang phục truyền thống.

Không chỉ giới thiệu trang phục, theo Kế hoạch tổ chức Tết dân tộc năm 2026, nhà trường còn xây dựng nhiều hoạt động như thi văn nghệ giữa các khối lớp, tìm hiểu lịch sử ngày Tết và sinh hoạt đón Tết. Các tiết mục được định hướng theo chủ đề ca ngợi quê hương, đất nước, mùa xuân, tình bạn và mái trường.

Theo cô Hoàng Thị Xa, Tổng phụ trách Đội Trường PTDTBT THCS Mường Pồn, các hoạt động trải nghiệm do nhà trường tổ chức là hình thức phù hợp để học sinh tiếp nhận kiến thức văn hóa một cách tự nhiên.

“Nếu chỉ giới thiệu bằng lời nói, nhiều em sẽ khó hình dung hết ý nghĩa của những giá trị truyền thống. Vì vậy, chúng tôi chú trọng tổ chức các hoạt động để học sinh được tìm hiểu, trình diễn trang phục, tham gia văn nghệ. Điều quan trọng là sau mỗi hoạt động, các em hiểu thêm điều gì và có ý thức gìn giữ văn hóa quê hương như thế nào”, cô Xa chia sẻ.

Cô Hoàng Thị Xa, Tổng phụ trách Đội Trường PTDTBT THCS Mường Pồn trong trang phục truyền thống.

Nuôi dưỡng tình yêu quê hương từ trường học

Bên cạnh tìm hiểu trang phục, lễ hội và những nét đẹp văn hóa dân tộc, Trường PTDTBT THCS Mường Pồn còn chú trọng giáo dục truyền thống lịch sử, đạo lý uống nước nhớ nguồn thông qua hoạt động thực tế.

Hàng năm, nhân dịp kỷ niệm Ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam 22/12, Liên đội nhà trường tổ chức cho học sinh vệ sinh, dâng hương tại Đài tưởng niệm xã Mường Pồn; phối hợp với Đoàn Thanh niên thăm hỏi, chúc mừng cán bộ, chiến sĩ các đơn vị bộ đội đóng trên địa bàn.

Thầy trò nhà trường tổ chức dâng hương tại Đài tưởng niệm.

Hình ảnh học sinh cùng thầy cô quét dọn khuôn viên Đài tưởng niệm, thành kính dâng hương hay gặp gỡ cán bộ, chiến sĩ biên phòng cho thấy việc giáo dục truyền thống có thể bắt đầu từ những việc làm giản dị. Qua đó, học sinh hiểu thêm về lòng biết ơn, trách nhiệm và tình yêu quê hương.

Em Cà Thị Minh Thư - Lớp 9D1 bày tỏ: “Khi cùng các bạn đến dọn vệ sinh, thắp hương tại Đài tưởng niệm và thăm các chú bộ đội, em hiểu hơn về sự hy sinh của những người đi trước. Em thấy mình cần cố gắng học tập, biết trân trọng truyền thống và có trách nhiệm hơn với quê hương”.

Từ những hoạt động ấy, nội dung giáo dục văn hóa không chỉ giới hạn trong việc gìn giữ trang phục, tiếng nói, lời ca, điệu múa mà còn hướng tới bồi dưỡng nhân cách, lối sống và tinh thần đoàn kết cho học sinh.

Theo Báo cáo chính trị trình Đại hội Đảng bộ xã Mường Pồn lần thứ I, nhiệm kỳ 2025–2030, địa phương có 7/22 bản đạt tiêu chuẩn văn hóa, 1.647/2.059 hộ đạt danh hiệu gia đình văn hóa. Các hoạt động văn hóa, văn nghệ được duy trì, góp phần bảo tồn những giá trị truyền thống trong cộng đồng.

Trao thưởng cho học sinh có thành tích.

Trong bối cảnh ấy, trường học đóng vai trò quan trọng trong kết nối giá trị văn hóa của gia đình, bản làng với thế hệ trẻ. Khi học sinh hiểu ý nghĩa của trang phục, lễ hội, phong tục và truyền thống lịch sử, các em sẽ có thêm nền tảng để trân trọng bản sắc dân tộc.

Thầy Hoàng Huy Bình, Hiệu trưởng Trường PTDTBT THCS Mường Mươn, cho rằng giáo dục văn hóa truyền thống cần được thực hiện thường xuyên, phù hợp với lứa tuổi học sinh.

“Nhà trường xác định giáo dục văn hóa dân tộc là một phần quan trọng trong giáo dục toàn diện. Chúng tôi mong muốn học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mới mà còn hiểu quê hương mình có những giá trị gì đáng trân trọng. Thông qua các hoạt động trải nghiệm, văn nghệ, tìm hiểu lịch sử và truyền thống, các em được bồi dưỡng lòng tự hào dân tộc, ý thức trách nhiệm với cộng đồng”, thầy Bình chia sẻ.

Việc đưa văn hóa truyền thống vào hoạt động giáo dục là hướng đi phù hợp với mục tiêu Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025–2035, trong đó chú trọng nâng cao hiệu quả tuyên truyền, giáo dục văn hóa và lan tỏa những giá trị tốt đẹp.

Từ bộ trang phục truyền thống, tiết mục văn nghệ đến những chuyến đi tìm hiểu lịch sử, mỗi hoạt động đều có thể trở thành bài học sinh động. Khi được học bằng trải nghiệm, được hiểu và tự hào về cội nguồn, học sinh sẽ trở thành những người tiếp nối, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa trên quê hương Mường Pồn.