Đề án 79 - Kiến tạo cuộc sống mới nơi biên cương

Bài 1: Từ chủ trương lớn đến những bản làng mới

Từ một chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước nhằm giải quyết căn cơ tình trạng di cư tự do, du canh, du cư, Đề án 79 đã mở ra bước chuyển quan trọng trong ổn định dân cư nơi biên cương cực Tây Tổ quốc. Từ khi triển khai, chủ trương ấy từng bước hiện thực hóa bằng những bản làng mới, nơi ở ổn định, đầu tư hạ tầng trang khang; nhờ vậy, đời sống người dân từng bước đổi thay, tạo nền tảng vững chắc để phát triển và giữ đất biên cương.

Giờ đây, người dân vùng Đề án 79 ổn định dân cư, tập trung phát triển kinh tế - xã hội. Trong ảnh: Người dân bản Mường Nhé 1 tập trung phát triển cây quế.

Đặt nền móng cho cuộc sống mới

Dù trải qua nhiều cương vị công tác khi còn chính quyền địa phương 3 cấp, nhưng ông Nguyễn Văn Úy, Chủ tịch UBND xã Mường Nhé vẫn chưa quên những tháng ngày gian khó khi một bộ phận người dân chưa có nơi ở và sinh kế ổn định dẫn đến tình trạng di cư tự do, du canh, du cư diễn biến phức tạp trên địa bàn.

Ông Úy nhớ lại: “Mường Nhé cũ là địa bàn biên giới có vị trí đặc biệt quan trọng về quốc phòng - an ninh, đồng thời là vùng đồng bào dân tộc thiểu số với điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn. Tình trạng di cư tự do, du canh, du cư tạo áp lực lớn đối với công tác quản lý dân cư và phát triển địa phương. Thực tiễn đó đặt ra một yêu cầu phải giải quyết vấn đề dân cư từ gốc, thay vì chỉ xử lý từng vụ việc phát sinh…”.

Vấn đề ổn định dân cư có vai trò tiên quyết trong thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, giảm nghèo, xây dựng hệ thống chính trị và bảo đảm quốc phòng - an ninh. Ngày 12/1/2012, Chính phủ ban hành Quyết định số 79/QĐ-TTg phê duyệt Đề án sắp xếp, ổn định dân cư, phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh huyện Mường Nhé (Đề án 79). Đề án đặt mục tiêu đến năm 2015 ổn định đời sống khoảng 10.876 hộ với 62.020 nhân khẩu; sắp xếp ổn định khoảng 11.931 hộ tại 210 điểm dân cư; giảm tỷ lệ hộ nghèo từ 77,9% (năm 2011) xuống còn 52,9%.

Ngay sau khi Đề án được phê duyệt, UBND tỉnh Điện Biên đã thành lập Ban Chỉ đạo thực hiện Đề án tại Quyết định số 45/QĐ-UBND ngày 4/2/2012; tiếp tục kiện toàn tại Quyết định số 152/QĐ-UBND ngày 14/3/2012 và ban hành Quy chế làm việc tại Quyết định số 155/QĐ-UBND ngày 16/3/2012.

Với sự tham gia của các sở, ngành, lực lượng vũ trang và chính quyền địa phương thực hiện chức năng tham mưu, điều phối nguồn lực và giám sát toàn diện việc triển khai Đề án; góp phần nâng cao hiệu quả điều hành, bảo đảm sự chỉ đạo xuyên suốt từ cấp tỉnh đến cơ sở trong quá trình triển khai. Tuy nhiên, phạm vi rộng, địa hình chia cắt, nguồn lực hạn chế, nhu cầu đầu tư lớn và những biến động dân cư đặt ra một bài toán khó trong quá trình triển khai Đề án.

Hết năm 2015, nhiều mục tiêu của Đề án chưa hoàn thành. Trước tình hình đó, tỉnh Điện Biên tiến hành rà soát, đánh giá và điều chỉnh Đề án tại Quyết định số 38/QĐ-UBND ngày 7/4/2017. Phạm vi được mở rộng lên 21 xã thuộc 2 huyện: Mường Nhé và Nậm Pồ cũ, với quy mô khoảng 12.205 hộ với hơn 68.000 nhân khẩu; đồng thời kiến nghị Trung ương kéo dài thời gian thực hiện và bố trí nguồn lực. Ngày 31/5/2021, Thủ tướng Chính phủ ban hành Văn bản số 44/TTg-NN đồng ý cho phép kéo dài thực hiện Đề án đến năm 2025.

Qua các giai đoạn, Đề án 79 từng bước chuyển từ một chương trình xử lý tình trạng dân cư cấp bách sang chương trình dài hạn về tái cấu trúc không gian dân cư. Hướng đến mục tiêu hết năm 2020, toàn vùng Đề án có 13.434 hộ với trên 7,4 vạn người thuộc 219 bản định canh, định cư. Tỷ lệ hộ nghèo cũng giảm từ 75,09% (năm 2015) xuống còn 55,09% (năm 2020). Đến nay, phạm vi vùng Đề án tổ chức lại theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp thành 10 xã: Mường Nhé, Sín Thầu, Mường Toong, Nậm Kè, Nà Hỳ, Mường Chà, Nà Bủng, Chà Tở, Si Pa Phìn và Quảng Lâm. Không gian hành chính thay đổi, nhưng mục tiêu xuyên suốt của Đề án vẫn tập trung xây dựng những cộng đồng dân cư ổn định, phát triển và an toàn nơi biên giới.

Khép lại những cuộc du canh, du cư

Nhiều năm trước, cuộc sống của các hộ di cư tự do ở Mường Nhé gắn với những chuyến đi tìm đất, dựng lán giữa rừng. Thiếu đất sản xuất ổn định, không điện, không trường học, đời sống bấp bênh, nghèo đói đeo bám; tạo sức ép lên rừng và tiềm ẩn những vấn đề về quản lý dân cư, an ninh trật tự.

Thực hiện Đề án 79 của Thủ tướng Chính phủ, tỉnh Điện Biên từng bước đưa người dân về các điểm tái định cư, tạo nơi ở ổn định gắn với đất sản xuất và hạ tầng thiết yếu. Từ những bản làng từng biệt lập, đường giao thông, điện lưới, trường học được đầu tư, mở ra cơ hội để người dân thay đổi cuộc sống, yên tâm bám đất, bám bản và xây dựng tương lai lâu dài.

Từ một vùng đất từng là nơi ở tạm bợ, cuộc sống thiếu ổn định, bản Huổi Lanh (xã Mường Toong) hôm nay đã đổi thay rõ nét sau quá trình thực hiện Đề án 79. Những hộ dân từ tỉnh Sơn La di cư lên Mường Nhé năm nào đã được sắp xếp về nơi ở mới, từng bước ổn định cuộc sống.

Bí thư Chi bộ bản Huổi Lanh Vừ A Của chia sẻ: “Nếu trước đây đời sống còn nhiều thiếu thốn, tỷ lệ hộ nghèo rất cao thì những năm gần đây diện mạo bản đã từng bước khởi sắc. Từ 100% hộ thuộc diện nghèo, đến nay tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo của bản đã giảm gần 50%. Dù tỷ lệ hộ nghèo vẫn còn cao so với mặt bằng chung của xã Mường Toong, nhưng Huổi Lanh đã có bước tiến tích cực so với nhiều bản thuộc Đề án 79”.

Thực hiện các phương án bố trí, sắp xếp dân cư trên địa bàn, xã Mường Toong đã từng bước hình thành các khu dân cư ổn định, tạo điều kiện để người dân an cư, phát triển sản xuất. Tại bản Mường Toong 6 (nay là bản Tà Hàng), đến nay đã bố trí, sắp xếp được 27 hộ. Người dân được bố trí gần 70.000m2 đất ở, vườn, ao và gần 540.000m2 đất sản xuất. Tại bản Mường Toong 7 (nay là bản Huổi Cắn), địa phương đã cấp đất cho 26 hộ, bình quân khoảng 700m2/hộ; đồng thời bố trí 638.300m2 đất sản xuất, trong đó 26 hộ đã được giao đất, bình quân 2ha/hộ. Đối với bản Mường Toong 8 đã bố trí 52.000m2 đất ở và 424.000m2 đất sản xuất cho người dân. Đến nay, 24 hộ đã được tạm giao đất sản xuất, mỗi hộ từ 1,1 - 2ha. Các bản Mường Toong 9 cũ (nay là bản Mường Toong) và Mường Toong 10 cũ (nay là bản Huổi Lanh) đã bàn giao cho xã quản lý với tiến độ thực hiện đạt 88%.

Ông Đoàn Xuân Tứ, Chủ tịch UBND xã Mường Toong khẳng định: Từ những khu dân cư còn nhiều khó khăn, các phương án sắp xếp dân cư Đề án 79 đã từng bước làm thay đổi cuộc sống của người dân. Bà con được bố trí đất ở, đất sản xuất, nhờ vậy, nhiều hộ dân đã có thêm tư liệu để phát triển kinh tế…

Theo báo cáo tổng kết tháng 5/2026, việc thực hiện Đề án 79 đã bố trí đất ở, bình quân 400m2/hộ cho 1.372 hộ; bố trí đất sản xuất, bình quân 2ha/hộ, cho 809 hộ. Đến nay, 709 hộ đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ở và đất sản xuất. Đối với các điểm bản di chuyển, thành lập bản mới, đã bố trí đất ở cho 597 hộ, cấp giấy chứng nhận cho 444 hộ, đạt 74,3%; bố trí đất sản xuất cho 597 hộ, trong đó 265 hộ được cấp giấy chứng nhận. Những kết quả này cơ bản đáp ứng điều kiện định canh, định cư, tạo nền tảng để người dân yên tâm bám đất, bám bản, phát triển kinh tế.

Bài, ảnh: Phạm Quang