Đề xuất mỗi chủ thể chỉ ban hành một hình thức văn bản quy phạm pháp luật

Hệ thống VBQPPL cồng kềnh, nhiều tầng nấc

Theo ông Nguyễn Quốc Hoàn, Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng VBQPPL cho biết, việc ban hành và tổ chức thi hành văn bản quy phạm pháp luật có nhiều chuyển biến tích cực, chất lượng VBQPPL tiếp tục được nâng cao.

Nhiều văn bản được ban hành kịp thời để thể chế hóa chủ trương của Đảng, phục vụ sắp xếp tổ chức bộ máy, thúc đẩy phân cấp, phân quyền, chuyển đổi số, phát triển khoa học công nghệ, phát triển kinh tế tư nhân và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam...

Ông Nguyễn Quốc Hoàn, Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng VBQPPL. Ảnh: PV

Tuy nhiên, bên cạnh đó, quá trình thi hành Luật Ban hành VBQPPL đã bộc lộ nhiều khó khăn, vướng mắc cả từ quy định của Luật, lẫn khâu tổ chức thực hiện. Cụ thể, hệ thống VBQPPL còn cồng kềnh, nhiều tầng nấc với 13 tầng VBQPPL, 20 hình thức VBQPPL từ Hiến pháp, bộ luật, luật, nghị quyết của Quốc hội đến nghị quyết của HĐND, quyết định của UBND cấp xã.

13 tầng VBQPPL này lại có rất nhiều chủ thể có thẩm quyền ban hành (17 cơ quan, người có thẩm quyền ban hành hoặc liên tịch ban hành), trong đó một số chủ thể được phép ban hành nhiều loại văn bản khác nhau (Quốc hội, UBTVQH, Chính phủ), dẫn đến tình trạng phân tán, khó xác định nội dung của từng loại văn bản, gây chồng chéo giữa các nội dung văn bản…

Để khắc phục các bất cập nêu trên, theo Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng VBQPPL, Bộ Tư pháp đề xuất cần đơn giản hóa hệ thống VBQPPL theo hướng mỗi chủ thể có thẩm quyền chỉ ban hành một hình thức VBQPPL, giúp hệ thống VBQPPL đơn giản, dễ nhận diện, áp dụng.

Đồng thời xác định rõ thứ bậc của các hình thức VBQPPL và hoàn thiện nguyên tắc áp dụng pháp luật; bổ sung điều riêng quy định về việc áp dụng nguồn bổ trợ về án lệ, tập quán, lẽ công bằng điều chỉnh các quan hệ xã hội chưa được điều chỉnh hoặc chưa được quy định rõ ràng trong một số trường hợp cụ thể.

Xác định rõ hơn thẩm quyền ban hành của từng chủ thể, nội dung được quy định trong luật và nội dung quy định trong các văn bản dưới luật. Nghiên cứu bổ sung cơ chế cho phép Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ được ban hành văn bản điều chỉnh quy định của luật trong trường hợp khẩn cấp, cấp bách mà Quốc hội không thể họp được hoặc điều chỉnh nội dung mang tính kỹ thuật để giải quyết ngay những vấn đề phát sinh trong thực tiễn. Đồng thời nghiên cứu bỏ thẩm quyền ban hành VBQPPL của Tổng kiểm toán nhà nước và Chủ tịch UBND cấp tỉnh.

Bên cạnh đó, quy định cụ thể hơn việc áp dụng trình tự, thủ tục rút gọn, áp dụng trường hợp đặc biệt để vừa đáp ứng yêu cầu thực tiễn vừa bảo đảm yêu cầu chất lượng trong xây dựng, ban hành văn bản; hạn chế tối đa việc lạm dụng trình tự, thủ tục rút gọn hoặc trường hợp đặc biệt khi có điều kiện để thực hiện đầy đủ các bước, các khâu theo trình tự, thủ tục thông thường.

Bộ Tư pháp cũng cho rằng cần tăng cường ứng dụng công nghệ AI và các cơ sở dữ liệu vào công tác soạn thảo VBQPPL như phát hiện mâu thuẫn, chồng chéo; kiểm tra tính phù hợp với các văn bản hiện hành, tính tương thích với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên...

Nhiều cơ quan, đơn vị tổ chức tuyên truyền sâu rộng Luật Thủ đô năm 2026. Ảnh: Cao Kỳ

Theo đại diệnSở Tư pháp thành phố Hà Nội, thời gian qua công tác xây dựng, ban hành VBQPPL của thành phố được triển khai nghiêm túc, cơ bản tuân thủ đúng quy định của Luật Ban hành VBQPPL năm 2025 và các văn bản hướng dẫn thi hành. Từ ngày 1-4-2025 đến ngày 20-3-2026, HĐND thành phố đã ban hành 92 nghị quyết quy phạm pháp luật, UBND Thành phố ban hành 123 quyết định quy phạm pháp luật.

Các dự thảo văn bản cơ bản được tổ chức lấy ý kiến rộng rãi của cơ quan, tổ chức, chuyên gia, người dân, doanh nghiệp. Đến nay, thành phố Hà Nội đã ban hành 68 văn bản triển khai Luật Thủ đô, trong đó có nhiều cơ chế, chính sách quan trọng về khoa học công nghệ, đầu tư, đất đai, môi trường, quản lý tài sản công và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao…

Bên cạnh những kết quả đạt được, Sở Tư pháp thành phố Hà Nội cũng cho biết, công tác xây dựng và tổ chức thi hành VBQPPL trên địa bàn Thủ đô vẫn còn một số khó khăn, vướng mắc. Đó là hệ thống pháp luật thời gian qua thay đổi nhanh; nhiều quy định mới được sửa đổi, bổ sung trong thời gian ngắn nên một số cơ quan, đơn vị còn lúng túng trong nghiên cứu, áp dụng và tổ chức thực hiện. Công tác phối hợp giữa các cơ quan trong xây dựng VBQPPL có lúc chưa chặt chẽ; việc huy động chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp tham gia xây dựng pháp luật còn hạn chế…

Từ thực tiễn, Sở Tư pháp thành phố Hà Nội kiến nghị cần hướng dẫn cụ thể việc phân định thẩm quyền ban hành VBQPPL giữa UBND và Chủ tịch UBND cấp tỉnh; sớm hoàn thiện quy định về hợp nhất VBQPPL của địa phương để tạo thuận lợi trong tra cứu, áp dụng pháp luật.

Đồng thời, Sở Tư pháp thành phố Hà Nội cũng đề nghị Bộ Tư pháp tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong xây dựng và thi hành pháp luật; sớm hoàn thiện, đưa vào vận hành thống nhất trên phạm vi toàn quốc cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong xây dựng, kiểm tra, rà soát VBQPPL…