Đề xuất nhiều cơ chế đặc thù cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Dự kiến, các doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ được hưởng các chính sách ưu đãi về vốn, thuế, mặt bằng sản xuất. Ảnh: Hoàng Anh

Doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm khoảng 98% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam hiện nay, đóng vai trò quan trọng trong việc tạo việc làm, huy động nguồn lực xã hội, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế - xã hội.

Việt Nam đã có Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017, tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc triển khai các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Tuy nhiên, sau gần 10 năm thực hiện, luật đã bắt đầu bộc lộ những nội dung, chính sách không còn phù hợp, nguồn lực hỗ trợ còn phân tán, đánh giá tác động chưa rõ, chính sách chưa gắn với nhu cầu thực tế, kết quả đầu ra và năng lực phát triển dài hạn.

Đánh giá trên được Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết trong trình bày Tờ trình dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa tại chương trình kỳ họp thứ hai, Quốc hội khoá XVI.

Theo lãnh đạo Bộ Tài chính, hiện nay, doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn gặp khó khăn trong tiếp cận vốn, mặt bằng, công nghệ, nhân lực chất lượng cao, thị trường, năng lực quản trị, tham gia chuỗi giá trị còn hạn chế. 

Vì vậy, cần có chính sách phù hợp cho khởi nghiệp sáng tạo, hộ kinh doanh chuyển đổi, kinh doanh bền vững và doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Từ hỗ trợ sang kiến tạo

Về mục tiêu và định hướng xây dựng luật, ông Tuấn cho biết, việc đổi tên luật thể hiện sự chuyển đổi tư duy từ hỗ trợ đơn lẻ sang kiến tạo môi trường thuận lợi, từ chương trình do nhà nước cung cấp sang đáp ứng nhu cầu phát triển của doanh nghiệp, từ chú trọng vào kinh phí đầu tư sang lấy kết quả và sự trưởng thành của doanh nghiệp làm thước đo. 

Dự thảo hướng tới xây dựng hệ sinh thái doanh nghiệp, trong đó, nhà nước kiến tạo, định hướng và kết nối nguồn lực, huy động nguồn lực tài chính, cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu, hiệp hội, doanh nghiệp lớn và đơn vị cung cấp dịch vụ đồng hành, dẫn dắt doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng phát triển bền vững.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn tại chương trình kỳ họp thứ hai, Quốc hội khoá XVI đang diễn ra. Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc

Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết, dự thảo luật gồm bốn chương, 35 điều, tập trung vào năm nhóm chính sách, trước hết là phát triển chung và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp thông qua cải thiện tiếp cận vốn, mặt bằng, công nghệ, thị trường; hỗ trợ tư vấn, đào tạo, kế toán, pháp lý; thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, mua sắm công và nâng cao năng lực quản trị, nhân lực.

Cùng với đó là khuyến khích đa dạng hóa nguồn tài chính, đánh giá tín dụng theo dòng tiền, dữ liệu và khả năng tạo doanh thu không chỉ dựa vào tài sản bảo đảm, đồng thời giảm thủ tục, chi phí tuân thủ, đảm bảo minh bạch.

Thứ hai là phát triển doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo thông qua kết nối với chuyên gia, vườn ươm, trung tâm đổi mới sáng tạo và đơn vị tư vấn. 

Thứ ba là phát triển doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh, nhất là doanh nghiệp một người bằng việc tạo thuận lợi chuyển đổi và hỗ trợ tư vấn, đào tạo, kế toán, pháp lý. Mục tiêu là nâng cao quản trị, đảm bảo tuân thủ, giúp doanh nghiệp hoạt động minh bạch, ổn định, tăng năng suất và mở rộng quy mô.

Thứ tư là phát triển doanh nghiệp kinh doanh bền vững, khuyến khích sử dụng hiệu quả tài nguyên, đổi mới quản trị, chuyển đổi số và đáp ứng yêu cầu môi trường, xã hội, quản trị. 

Cuối cùng là phát triển doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị và kinh doanh quốc tế, nâng cao năng lực sản xuất, quản trị, chất lượng sản phẩm, kết nối với doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp FDI, nhà phân phối và đối tác quốc tế để mở rộng thị trường, tiếp cận công nghệ, tăng năng suất và giá trị trong nước.

Cần xác định rõ các tiêu chí ưu đãi

Tại phiên họp, Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và tài chính Phan Văn Mãi nhất trí sửa đổi toàn diện, đổi tên luật. Dù vậy, ông cho rằng, dự thảo chủ yếu tập trung vào các chính sách hỗ trợ, chưa thể hiện rõ yêu cầu phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Theo ông, các tiêu chí xác định doanh nghiệp vừa và nhỏ chưa thực sự hợp lý, khó triển khai do biến động hàng năm, phụ thuộc số liệu năm trước, tổng nguồn vốn gồm cả nợ phải trả, chưa rõ cách xác định lĩnh vực của doanh nghiệp đang hoạt động.

Theo đó, đề nghị quy định nguyên tắc xác định ngành nghề kinh doanh chính, nghiên cứu dùng số liệu 2 - 3 năm liền kề, làm rõ căn cứ đánh giá tác động đến phạm vi thụ hưởng, khả năng cân đối nguồn lực khi nâng ngưỡng lao động từ 200 lên 300 người, tổng vốn từ 100 lên 150 tỷ đồng. 

Bên cạnh đó, đề nghị không quy định ưu đãi cụ thể về thuế thu nhập doanh nghiệp tại luật này do chính sách ưu đãi miễn giảm thuế, nhưng một số quy định trùng lặp, chưa thống nhất với pháp luật chuyên ngành. 

Ông Mãi đề xuất, bổ sung nguyên tắc doanh nghiệp vừa và nhỏ đáp ứng cùng điều kiện về ngành nghề, lĩnh vực, địa bàn được hưởng ưu đãi không thấp hơn doanh nghiệp khác, không đặt ngưỡng quy mô làm rào cản; nghiên cứu miễn thuế thu nhập doanh nghiệp 2 - 3 năm từ năm đầu tiên phát sinh doanh thu chịu thuế.