Doanh nghiệp lương thực, thực phẩm trước cơ hội tái cấu trúc

Đại diện Hiệp hội Lương thực thực phẩm Thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ tại chương trình.

Đây là những thông tin đáng chú ý về hoạt động sản xuất, kinh doanh của ngành lương thực, thực phẩm của Thành phố Hồ Chí Minh được bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực thực phẩm Thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ trong bối cảnh tình hình thế giới và trong nước có nhiều biến động.

Nhiều doanh nghiệp đang “gồng” trước biến động thị trường

Tại buổi họp báo về giới thiệu Triển lãm quốc tế nguyên liệu, hương liệu, phụ gia và chế biến thực phẩm-đồ uống (Fi Vietnam 2026), Hiệp hội Lương thực-thực phẩm Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: Tuy gặp những vấn đề khó khăn về thị trường nhưng các thống kê cho thấy, quy mô thị trường thực phẩm, đồ uống vẫn tiếp tục mở rộng, tăng trưởng theo giá trị. Chỉ số sản xuất công nghiệp của ngành trong 2 tháng đầu năm 2026 tăng 13,2%.

Đáng chú ý, xuất khẩu quý I/2026 đạt 16,69 tỷ USD, tăng 5,9% và là mức cao nhất trong vòng 6 năm qua, cho thấy ngành đang giữ được nhịp tăng trưởng và có dấu hiệu bứt phá.

Theo bà Lý Kim Chi, trên thị trường, nhiều nhóm hàng đang bán hòa vốn, thậm chí lỗ khi đưa vào siêu thị nhưng ngành này gắn với đời sống người dân nên phải giữ giá trong khả năng có thể nhờ các doanh nghiệp đã chủ động sẵn nguồn nguyên liệu cho 3-6 tháng tiếp theo.

Tuy nhiên, khả năng neo giá không thể kéo dài nếu chi phí tiếp tục tăng, đặc biệt khi giá xăng dầu và vận chuyển quốc tế còn phụ thuộc vào các điểm nóng địa chính trị. Nếu mặt bằng chi phí không hạ nhiệt, thị trường buộc phải chấp nhận một mức giá mới, bà Lý Kim Chi nhấn mạnh.

Chia sẻ về vấn đề nguyên liệu trong sản xuất, Hiệp hội Lương thực-thực phẩm cho rằng, nếu trước đây, lợi thế của ngành lương thực thực phẩm Việt Nam nằm ở chi phí thấp thì hiện nay nguyên liệu là một vấn đề quan trọng. Ngành đang chuyển từ tăng trưởng theo quy mô sang phát triển theo chất lượng và tiêu chuẩn.

Những năm qua, các sản phẩm gắn nhãn “tự nhiên”, “ít phụ gia”, “tốt cho sức khỏe” ngày càng chiếm ưu thế. Điều này phản ánh nhu cầu và sự quan tâm của doanh nghiệp rất lớn đối với vấn đề nguyên liệu, nhất là nguyên liệu sạch.

Cùng quan điểm, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Kim Anh, Ủy viên Ban thường vụ Hội Khoa học và công nghệ lương thực-thực phẩm Việt Nam nhận định, nguyên liệu giờ không chỉ là đầu vào mà còn quyết định bản sắc sản phẩm.

Tuy nhiên, đây là vấn đề khó nên để chuyển sang nguồn nguyên liệu sạch, doanh nghiệp phải tốn thêm chi phí kiểm soát, chứng nhận, thậm chí thay đổi cả chuỗi cung ứng.

Chưa kể, các tiêu chí mới như sản xuất xanh, giảm phát thải cũng đặt ra áp lực lớn. Muốn lắp điện mặt trời để đạt tiêu chí xanh, nhưng vốn đầu tư không nhỏ, doanh nghiệp vừa và nhỏ rất khó theo.

Doanh nghiệp trước bài toán tồn tại

Những khó khăn của thị trường hiện nay đặt ra vấn đề thực tế: Thị trường đang lựa chọn và chỉ những doanh nghiệp làm bài bản mới trụ được.

Đây là giai đoạn mang tính bước ngoặt khi doanh nghiệp phải chuyển từ cạnh tranh bằng giá sang cạnh tranh bằng giá trị.

Nếu như trước đây, ngành nông sản chủ yếu là xuất khẩu thô, giá trị mang lại thấp. Bà Rose Chitanuwat, Giám đốc chuỗi dự án ASEAN, Tập đoàn Informa Markets nêu thí dụ: Việt Nam là cường quốc xuất khẩu gạo nhưng giá trung bình chỉ khoảng 500 USD/tấn; tương tự, củ nghệ tươi chỉ có giá vài USD/kg, nếu sản phẩm này được chiết xuất thành tinh dầu, giá bán có thể cao gấp hàng trăm lần hiện nay.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Kim Anh cũng cho rằng, áp lực chi phí hiện nay chính là "cú hích" bắt buộc doanh nghiệp phải tái cấu trúc.

Bà Rose Chitanuwat, Giám đốc chuỗi dự án ASEAN Tập đoàn Informa Markets chia sẻ tại chương trình.

Thay vì chạy đua giá rẻ, doanh nghiệp cần chuyển sang các sản phẩm giá trị gia tăng cao, tốt cho sức khỏe. Đây là lúc cần tối ưu hóa công thức sản phẩm để thích ứng với mặt bằng chi phí mới.

Hiệp hội Lương thực-thực phẩm Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng hướng đi sống còn là số hóa vùng trồng, vùng nuôi để chủ động nguồn nguyên liệu nội địa, giảm dần sự phụ thuộc vào nhập khẩu.

Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp hiện nay đều đang trong tình trạng thiếu công nghệ và nguồn lực nghiên cứu và phát triển R&D.

Từ thực tế đó, các chuyên gia đề xuất cần có một cơ chế "đặt hàng" trực tiếp giữa doanh nghiệp và các viện nghiên cứu. Đồng thời, Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ thuế, vốn vay lãi suất thấp để doanh nghiệp mạnh dạn chuyển giao công nghệ chế biến sâu.