Độc đáo Phỗng đất làng Hồ

Giữa nhịp sống hiện đại rực rỡ sắc màu, có một nét đẹp bình dị từ đất vẫn lặng lẽ tỏa sáng tại làng Hồ (Thuận Thành - Bắc Ninh). Đó là những con Phỗng đất – món quà quê thanh cao, chứa đựng cả tâm hồn của người nghệ nhân tài hoa Phùng Đình Giáp

Khác với dòng tranh Đông Hồ nổi tiếng khắp năm châu, phỗng đất làng Hồ có vẻ ngoài khiêm nhường hơn. Một bộ phỗng truyền thống thường có 5 nhân vật: con chim bồ câu biểu tượng cho hòa bình; con rùa tượng trưng cho sức mạnh và sự trường tồn; người già và trẻ nhỏ đại diện cho sự nối tiếp thế hệ; và trung tâm là ông Phỗng trong tư thế ngồi tự tại, mang ý nghĩa của sự an nhiên, đạo đức.

Để tạo ra một con phỗng nhỏ xíu bằng lòng bàn tay, nghệ nhân phải trải qua những công đoạn vô cùng tỉ mỉ.

Đất làm phỗng phải là đất sét đào sâu dưới lòng đất, đem phơi khô, giã nhỏ rồi rây mịn như bột mỳ. Thứ bột đất ấy sau đó được trộn với giấy bản ngâm kỹ tạo thành một hỗn hợp dẻo quạnh, mịn màng.

Cái hay của phỗng đất là không cần nung qua lửa. Sau khi nặn hình, phỗng được phơi khô dưới nắng tự nhiên, rồi khoác lên mình lớp "áo" trắng tinh khôi từ bột điệp trộn hồ nếp. Cuối cùng, những nét vẽ bằng màu tự nhiên từ sỏi, lá cây hay rễ cây được nghệ nhân điểm xuyết, thổi vào đó cái thần thái rất riêng của làng quê Việt.

Bước vào gian nhà của nghệ nhân Phùng Đình Giáp, thay vì cảm giác trầm mặc, người ta lại thấy một không khí tràn đầy sức sống của sự sáng tạo. Đôi bàn tay của ông vẫn thoăn thoắt nặn vẽ, ánh mắt lấp lánh niềm vui khi thấy món đồ chơi truyền thống đang tìm lại vị thế trong lòng công chúng.

Ông tâm sự: " Hiện nay đã có nhiều bạn trẻ tìm đến đây để học nặn phỗng, để nghe về ý nghĩa của từng bức phỗng. Đó là niềm hạnh phúc lớn nhất của đời tôi. Nhìn các cháu nâng niu con phỗng đất lấm lem bột điệp, tôi biết rằng giá trị của cha ông sẽ không bao giờ mất đi, nó chỉ đang chuyển mình để hòa nhịp với thời đại mới.”

Thay vì lo lắng về sự mai một, ông Giáp chọn cách "mở cửa" di sản. Ông đón tiếp các đoàn khách du lịch, các lớp học ngoại khóa của học sinh với tâm thế của một người truyền lửa. Với ông, mỗi bức phỗng đất trao đi là một hạt giống văn hóa được gieo xuống, hứa hẹn sẽ nảy mầm trong tâm thức của thế hệ mai sau.

Sự phát triển của phỗng đất hôm nay có dấu ấn không nhỏ từ tinh thần lạc quan của người nghệ nhân già. Ông không ngừng sáng tạo thêm các mẫu mã mới, từ những con giống ngộ nghĩnh đến những bộ phỗng cách điệu, khiến món đồ chơi này trở nên gần gũi hơn với thị hiếu đương đại. Những lớp học trải nghiệm nặn phỗng đất cho trẻ em được ông Giáp phối hợp tổ chức ngay tại nhà đã thu hút rất đông các bạn trẻ và khách du lịch. Nhìn những bàn tay nhỏ xíu lấm lem bùn đất đang cố gắng nặn hình con chim, con rùa, ánh mắt ông lại ánh lên niềm hy vọng.

Lớp học làm phỗng đất và thành phẩm

Người trẻ Việt Nam đam mê với phỗng đất và tham gia gìn giữ nét văn hóa đặc biệt của Việt Nam

Người nghệ nhân của làng Hồ vẫn thế, vẫn miệt mài với đất và giấy bản. Ông không mong làm giàu từ phỗng, ông chỉ mong sao cái hồn của đất quê hương được trường tồn theo thời gian. Bởi với ông, chừng nào còn người nặn phỗng, chừng đó văn hóa Kinh Bắc vẫn được hun đúc, dày dặn theo thời gian.

• Tác giả:Tuấn Tú - Trần Huyền - Bảo Ngọc

• Trình bày: Ngọc Nhi