Đơn hàng trở lại, vì sao lợi nhuận của doanh nghiệp xi măng vẫn mỏng?

Đầu tư công là một trong những yếu tố quan trọng hỗ trợ lĩnh vực xây dựng tăng trưởng thời gian qua. Khi các dự án hạ tầng được đẩy nhanh tiến độ, nhu cầu đối các vật liệu xây dựng đầu vào cũng bắt đầu cải thiện. Xi măng là một trong những loại vật liệu hưởng lợi khi ngành xây dựng có thêm nhiều dự án.

Sức nóng đầu tư công có giúp doanh nghiệp xi măng khấm khá?

Theo số liệu được công bố, ngành xi măng trong nửa đầu năm 2026 ghi nhận mức hồi phục tích cực về sản lượng tiêu thụ và doanh thu, song lợi nhuận của các doanh nghiệp vẫn còn đối mặt với áp lực từ chi phí và giá vốn cao.

Tính chung 6 tháng đầu năm, doanh thu thuần của một số doanh nghiệp xi măng trên sàn chứng khoán đa số tăng trưởng một con số, đột biến đạt hai con số. Song tăng trưởng đang tập trung khá rõ ở một số doanh nghiệp có lợi thế về thị trường tiêu thụ.

Một đại diện tiêu biểu trong ngành là Xi măng Vicem Hà Tiên (Mã: HT1) – đơn vị dẫn đầu thị phần ngành này tại miền Nam báo cáo doanh thu đạt khoảng 4.120 tỷ đồng sau 6 tháng đầu năm, tăng 44% so với cùng kỳ. Trong khi lợi nhuận sau thuế đạt khoảng 216 tỷ đồng, tăng 110%. Biên lãi ròng tương ứng đạt 5,2%.

Nửa đầu năm, Xi măng Hà Tiên cho biết đã sản xuất tổng cộng gần 11,4 triệu tấn sản phẩm, gồm 6,57 triệu tấn xi măng, tăng 7% so với năm trước và 4,24 triệu tấn clinker, tăng 1%.

Trong khi đó, tổng sản phẩm tiêu thụ đạt gần 7,2 triệu tấn, tăng 7%. Riêng sản lượng xi măng tiêu thụ đạt 6,57 triệu tấn, tăng gần 8% so với thực hiện năm 2025 và tiêu thụ lượng sản xuất được.

Năm 2026, Xi măng Hà Tiên đặt mục tiêu tổng doanh thu hơn 7.979 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế gần 400,9 tỷ đồng, lần lượt tăng 8,3% và 46% so với kết quả thực hiện năm 2025. Với kết quả đạt được sau 6 tháng, doanh nghiệp đã hoàn thành khoảng 52% mục tiêu doanh thu và 54% mục tiêu lợi nhuận theo kế hoạch năm.

Xi măng Hà Tiên là đơn vị chiếm trên dưới 33% thị phần tiêu thụ xi măng tính từ khu vực miền Trung - Tây Nguyên vào đến Nam Bộ. Ảnh minh họa: Xi măng Hà Tiên.

Một thành viên trong nhóm Vicem khác là Xi măng Bỉm Sơn (Mã: BCC) – đơn vị tập trung ở thị trường miền Bắc và Bắc Trung Bộ - báo cáo 6 tháng đầu năm 2026, doanh thu thuần đạt 1.991 tỷ đồng, tăng chưa tới 9%.

Giá vốn tăng mạnh hơn doanh thu nên lợi nhuận gộp chỉ còn 188 tỷ đồng. Con số này không đủ bù đắp các chi phí bán hàng và quản lý doanh nghiệp bị đội lên trong kỳ. Kết quả công ty lỗ sau thuế hợp nhất gần 2 tỷ đồng so với mức lãi 2,7 tỷ đồng cùng kỳ.

Kết quả này cho thấy doanh thu vẫn được duy trì nhưng biên lợi nhuận tiếp tục chịu sức ép từ chi phí sản xuất và chi phí hoạt động.

Xi măng Vicem Bút Sơn (Mã: BTS) ghi nhận doanh thu thuần tăng nhẹ gần 6% lên 1.356 tỷ đồng. Trừ giá vốn thì doanh nghiệp còn 134 tỷ đồng lợi nhuận gộp.

Song chi phí hoạt động và chi phí lãi vay đã ăn mòn toàn bộ, khiến doanh nghiệp này lỗ thuần hơn 2 tỷ đồng từ hoạt động sản xuất kinh doanh chính. Nhờ có thêm khoản thu nhập khác (từ xử lý chất thải thông thường, nguy hại) nên doanh nghiệp mới thoát lỗ với mức lãi sau thuế 14 tỷ đồng (cùng kỳ lỗ 16 tỷ).

Trong khi đó, CTCP Xi măng Vicem Hoàng Mai (Mã: HOM) đối diện với bức tranh doanh thu thuần suy giảm gần 6% về 787 tỷ đồng. Giá vốn cao đã bào mòn khiến lợi nhuận gộp công ty còn 117 tỷ đồng.

Nhờ tiết giảm chi phí bán hàng tới 40% (giảm chi phí bốc xếp và xóa chi phí hỗ trợ tiêu thụ) nên công ty vẫn có khoản lãi sau thuế tăng trưởng nhẹ với cùng kỳ, nhích 3% lên 8 tỷ đồng sau nửa đầu năm.

Đáng nói, Xi măng Vicem Hải Vân (Mã: HVX) ghi nhận doanh thu thuần tăng trưởng tới 71% lên 360 tỷ đồng. Đây là mức tăng mạnh nhất trong nhóm ngành xi măng trên sàn chứng khoán.

Nguyên nhân là trong kỳ vừa rồi, ngoài việc tự sản xuất bán hàng sản phẩm của chính công ty, Xi măng Hải Vân còn làm nhà phân phối chính cho Vicem Hoàng Thạch. Sản phẩm xi măng gia công cho Hoàng thạch, Hải Vân tự tổ chức tiêu thụ, từ đó tổng sản lượng tiêu thụ tăng tới 60%, đưa tổng doanh thu tăng 71%.

Dù vậy, giá vốn cao nên lợi nhuận gộp chỉ còn khoảng 15 tỷ đồng. Trong khi dù đã nỗ lực tiết giảm chi phí lãi vay nhưng chi phí hoạt động vẫn đi ngang hơn 16 tỷ đồng. Chưa kể công ty còn phải tốn thêm gần 20 tỷ đồng cho chi phí cổ định trong thời gian dây chuyền clinker dừng sản xuất tại Nhà máy Vạn Ninh.

Kết quả, Xi măng Hải Vân lỗ sau thuế gần 20 tỷ đồng, cùng kỳ lỗ 23 tỷ. Đây cũng là mức lỗ lớn nhất ngành sau nửa đầu năm 2026.

Kết quả kinh doanh nửa đầu năm 2026 của các doanh nghiệp xi măng, trong đó Xi măng Hà Tiên vẫn đang dẫn đầu về doanh thu và lợi nhuận. Nguồn: Báo cáo tài chính quý II/2026.

Những bài toán khó giải của ngành xi măng

Mặc dù báo cáo cho thấy nhu cầu vật liệu xây dựng, trong đó có xi măng tăng mạnh, song không phải doanh nghiệp nào cũng biến sức tăng của doanh thu thành sự đi lên của lợi nhuận.

Câu chuyện mà ngành xi măng đang đối mặt chính là mặt bằng giá nguyên vật liệu đầu vào, nhiên liệu tăng cao (đá vôi, đất sét, thạch cao,...) trong khi giá bán khó tăng tương ứng.

Cạnh tranh giữa các thương hiệu gay gắt khiến doanh nghiệp không dễ chuyển toàn bộ chi phí đầu vào sang khách hàng.

Thực tế, ngành xi măng hơn một thập kỉ qua vẫn chưa giải quyết được bài toán cung - cầu, ngành phải chứng kiến sự dư thừa nguồn cung trầm trọng.

Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, các dây chuyền sản xuất xi măng chỉ hoạt động trung bình khoảng 77% tổng công suất thiết kế.

Tình trạng dư cung quá lớn khiến doanh nghiệp sản xuất xi măng nội địa rất khó khăn. Năng lực sản xuất quá lớn, nhưng bán hàng chậm, biên lợi nhuận mỏng.

Ở những kỳ trước, rất nhiều nhà máy bán hàng dưới giá thành sản xuất, dẫn tới thua lỗ nặng. Tình hình chỉ mới khởi sắc đôi chút trong những quý gần đây. Nhưng nhìn chung biên lãi ròng vẫn loanh quanh 1% - 6%.

Ngành xi măng sở hữu biên lợi nhuận ròng mỏng, loanh quanh vài %. Nguồn: Báo cáo quý II/2026.

Ngoài áp lực cạnh tranh vì dư thừa công suất trong khi sức tiêu thụ chưa tạo ra đột phá, thì việc thắt chặt yêu cầu về môi trường đang là thách thức lớn với các doanh nghiệp xi măng.

Ngành xi măng hiện đang đóng góp khoảng 16 – 17% vào lượng khí thải CO2 hằng năm của Việt Nam.

Do đó, các chính sách quản lý bảo vệ môi trường trong sản xuất xi măng ngày càng được thắt chặt như quy định về mức phát thải tối thiểu cho phép/tấn xi măng.

Các nhà máy có công suất lớn phải lắp đặt hệ thống WHR (thu hồi nhiệt thải) và toàn ngành phải sử dụng tối thiểu 30% nguyên liệu thay thế nhằm giảm thiểu lượng bụi và khí phát thải ra môi trường.

Nếu không đáp ứng đủ các tiêu chuẩn trên, những doanh nghiệp xi măng có thể bị xử phạt hành chính hoặc nặng hơn là cưỡng ép dừng hoạt động gây gián đoạn sản xuất.