Đồng bào Tày, Nùng giữ hồn ẩm thực truyền thống

Phụ nữ Tày, Nùng ở bon R’bút chuẩn bị các món bánh truyền thống cho dịp sum họp cộng đồng trước thềm Tết Nguyên đán năm 2026

Sợi dây gắn kết văn hóa

Bon R’bút là một trong khu dân cư có nhiều đồng bào dân tộc Tày, Nùng sinh sống từ hàng chục năm nay. Vì vậy, mỗi dịp lễ, tết hay sự kiện quan trọng, cộng đồng người Tày, Nùng nơi đây lại quây quần bên nhau, tái hiện không gian văn hóa ẩm thực đậm đà bản sắc dân tộc. Đặc biệt, nhân dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, bon R’bút trở nên rộn ràng hơn thường lệ. Tất cả già, trẻ, gái, trai là người Tày, Nùng trong bon đã tụ họp đông đủ để chuẩn bị mâm lễ ấm áp tình làng nghĩa xóm, đậm đà bản sắc dân tộc. Những cô gái Tày, Nùng trong trang phục truyền thống, người vo gạo, người rửa lá, người xay đậu, rang mè, người giã bánh giầy… Mỗi công đoạn đều được thực hiện cẩn thận, đúng như một nghi thức truyền đời. Theo bà Bế Thị Luân, việc cùng nhau làm mâm lễ với nhiều loại bánh không chỉ để có món ăn dâng cúng tổ tiên mà còn là dịp gắn kết cộng đồng, nhắc nhở con cháu về cội nguồn.

Trên mâm lễ của đồng bào Tày, Nùng ở bon R’bút, không thể thiếu những món bánh truyền thống như: bánh khảo, bánh ít lá gai, bánh giầy, bánh sừng bò, khẩu si... Nguyên liệu làm bánh đều rất quen thuộc, gần gũi với đời sống của bà con như: gạo nếp, lá gai, đậu xanh, mè đen, đậu phộng, lá nếp cẩm… Qua đôi bàn tay khéo léo của phụ nữ nơi đây đã tạo nên hương vị đặc trưng, không thể trộn lẫn của mỗi món bánh truyền thống này. Nếu bánh ít lá gai thường được dùng để cúng rằm tháng bảy, thể hiện lòng hiếu kính với tổ tiên, thì bánh giầy lại xuất hiện trong các dịp cưới, hỏi, đầy tháng, thôi nôi mang ý nghĩa tròn đầy, viên mãn. Bánh sừng bò thường gắn với những cột mốc đầu đời của trẻ nhỏ, gửi gắm ước mong con cháu khỏe mạnh, lớn khôn. Còn bánh khảo là loại bánh không thể thiếu trên mâm cỗ của dịp Tết Nguyên đán. Bánh được dâng cúng tổ tiên, thể hiện lòng hiếu kính, tri ân nguồn cội và ước mong năm mới an lành, đủ đầy. Bà Luân cho biết: “Mỗi loại bánh mang một ý nghĩa riêng, gắn với từng nghi lễ cụ thể trong đời sống tâm linh và sinh hoạt cộng đồng. Qua từng món bánh, đồng bào Tày, Nùng không chỉ gìn giữ hương vị truyền thống mà còn bảo lưu cả hệ giá trị văn hóa, tín ngưỡng của dân tộc mình”.

Giữ gìn ẩm thực truyền thống dân tộc

Không chỉ có bánh trái, mâm cỗ ngày lễ, tết của người Tày, Nùng ở bon R’bút còn phong phú với những món ăn truyền thống như: khẩu nhục (khâu nhục), heo quay, vịt quay, thịt gà, xôi nếp cẩm...

Bà Vi Thị Dịch chia sẻ, trong các món ăn của đồng bào Tày, Nùng thì khẩu nhục là món cầu kỳ, công phu, phải nấu 1 ngày 1 đêm, thể hiện lòng hiếu khách của gia chủ. Thịt được chọn kỹ, tẩm ướp gia vị theo bí quyết riêng, rồi chế biến qua nhiều công đoạn để đạt được độ mềm, béo nhưng không ngấy. Mỗi món ăn đều là kết tinh của kinh nghiệm, sự tinh tế và tình cảm gửi gắm của người làm bếp.

Điều đáng trân trọng là các giá trị ẩm thực truyền thống ấy không chỉ được gìn giữ trong phạm vi gia đình mà còn được truyền dạy cho thế hệ trẻ một cách tự nhiên, bền bỉ. Trong những buổi làm bánh, nấu cỗ, con cháu được người lớn hướng dẫn tỉ mỉ từ khâu chọn nguyên liệu, cách nêm nếm đến ý nghĩa của từng món ăn. Qua đó, thế hệ trẻ ngày nay không chỉ học được kỹ năng chế biến mà còn hiểu thêm về phong tục, tập quán, về nguồn cội của dân tộc mình. Cũng vì vậy, ẩm thực đã trở thành “sợi dây mềm” kết nối các thế hệ, giúp bản sắc văn hóa được tiếp nối qua thời gian.

Giữa những đổi thay của đời sống hiện đại, việc đồng bào Tày, Nùng ở bon R’bút vẫn giữ gìn hồn ẩm thực truyền thống là minh chứng sinh động cho sức sống bền bỉ của văn hóa dân tộc. Chính những mâm cơm, mâm bánh giản dị mà đậm đà ấy đã thể hiện ý thức trân trọng những giá trị cha ông để lại cũng như góp phần bảo tồn, lưu giữ bản sắc văn hóa trong đời sống cộng đồng, làm giàu thêm bức tranh văn hóa đa dạng của vùng đất Quảng Sơn hôm nay.

Hoàng Hoài .