Du ký qua các kinh đô xứ Phù Tang - Bài 3: Từ làng chài Edo đến siêu đô thị Tokyo

Trên chuyến tàu siêu tốc shinkansen từ cố đô Kyoto về thủ đô Tokyo (hơn 500km), tôi ngắm cảnh vật lướt qua nhanh bên ngoài cửa sổ, và chợt nghĩ: Cuộc dời đô từ Kyoto về Tokyo nhìn vào cái tên thì chỉ là một sự đảo ngược đơn giản của hai âm tiết Kyo (kinh) và To (đô), nhưng là cả một cuộc cách mạng lớn.

Khu phố mua sắm Sinjuku sôi động bậc nhất

Làng chài Edo thành thủ đô Tokyo

Nằm ngay trung tâm của thủ đô nước Nhật, nhà ga Tokyo vừa cổ kính vừa hiện đại và bận rộn bậc nhất thế giới. Bước ra khỏi nhà ga, trước mặt chúng tôi là một đám đông sôi động đủ sắc màu Á, Âu, Phi, Mỹ. Các vị khách du lịch đang tản bộ trên đại lộ thênh thang với những cao ốc văn phòng sang trọng ấy sẽ cảm thấy thú vị biết bao nếu biết rằng họ đang bước đi trên vùng đất mà hơn 400 năm trước là những bãi sình lầy ven biển, có tên gọi là Edo.

Năm 1603, tướng quân Tokugawa Ieyasu chọn nơi này để thiết lập Mạc phủ (thủ phủ của chính quyền quân sự do các võ sĩ đứng đầu). Ông đã biến toàn bộ vùng đầm lầy ven vịnh biển này thành đất liền và xây dựng thủ phủ Edo. Đến năm 1868, chế độ Mạc phủ sụp đổ, quyền lực tối cao được trả lại cho Thiên Hoàng. Vị Thiên Hoàng thứ 122 của Nhật Bản với niên hiệu Minh Trị ban chiếu thư, tuyên bố: “Edo là đô thị lớn nhất ở phía đông, nơi muôn dân tụ hội. Nay trẫm đích thân tới đây để điều hành chính sự. Do đó, đổi tên Edo thành Tokyo”. Tokyo, tên Hán tự là Đông Kinh, nghĩa là “Kinh đô ở phía Đông”, đối lập với Tây Kinh (Kyoto).

Năm 1868, năm ra đời thủ đô Tokyo cũng là năm mở đầu thời kỳ Minh Trị, bằng cuộc cách mạng lớn gọi là cuộc Minh Trị Duy Tân, với những cải cách toàn diện, triệt để, biến Nhật Bản từ một nước lạc hậu, trở thành một quốc gia văn minh, hiện đại và giàu mạnh.

Giao lộ Shibuya nơi “bận rộn nhất thế giới”

Siêu đô thị hàng đầu thế giới

Nhìn Tokyo to lớn ngày nay, không ai nghĩ rằng đô thị đó đã từng hai lần bị san phẳng bởi thiên tai và chiến tranh. Trận động đất khủng khiếp năm 1923 đã phá hủy hơn 40% diện tích Tokyo. Người Nhật chấp nhận đau thương và xem đó như là cơ hội để đập đi xây lại. Thế rồi, những trận không kích hủy diệt của quân đội Đồng minh (Mỹ) dội xuống Tokyo vào tháng 3/1945 lại đưa Tokyo trở về gần với con số 0. Hạ tầng đô thị hoàn toàn tê liệt.

Thế nhưng, chính từ nền móng đổ nát đó, một cuộc tái thiết được thực hiện, tạo nên cuộc “tái sinh thần kỳ” của Tokyo trong thập niên 1960. Các vùng đất bị bom đạn san phẳng được xây dựng thành các đại lộ rộng hàng trăm mét và các công viên xanh. Các tòa cao tầng hình khối bằng bê tông cốt thép mọc lên trên những đại lộ thênh thang. Đường cao tốc trên cao, tàu cao tốc shinkansen ra đời, cùng với mạng lưới tàu điện ngầm và hệ thống tàu một ray đã hoàn thành…

Đầu thập niên 1980, Nhật Bản vươn lên thành cường quốc kinh tế thứ hai thế giới. Tokyo trở thành “đại bản doanh” của các tập đoàn toàn cầu. Sở giao dịch chứng khoán Tokyo phát triển vượt bậc, đưa Tokyo đứng chung với New York và London trong “kiềng ba chân” của nền tài chính thế giới. Tokyo không phải là thành phố thủ đô nữa, mà đã trở thành siêu đô thị (metropolis). Một siêu đô thị với nhiều đô thị trung tâm và vệ tinh. Với quy mô dân số vùng thủ đô lên tới khoảng 37 - 38 triệu dân, Tokyo hiện là vùng đô thị lớn nhất thế giới.

Đô thị đến từ tương lai

Diện mạo của Tokyo ngày nay được ví như một “đô thị đến từ tương lai”, nơi các siêu công nghệ, nhịp sống sôi động đan xen một cách hoàn hảo với những khoảng lặng truyền thống. Không giống như nhiều thủ đô khác chỉ có một khu trung tâm duy nhất, Tokyo là tập hợp của nhiều “trung tâm” khác nhau, mỗi nơi là một thành phố thu nhỏ với diện mạo và bản sắc riêng biệt.

Đô thị đến từ tương lai ấy là nơi đan xen giữa tối tân hiện đại và cổ kính truyền thống. Bên cạnh một tòa nhà chọc trời bằng kính hiện đại, bạn có thể bắt gặp một ngôi đền Shinto (Thần đạo) bằng gỗ tĩnh lặng hoặc một chiếc cổng Torii màu đỏ nổi bật. Giữa lòng một đô thị bê tông kiên cố là những khoảng xanh khổng lồ, biệt lập như Hoàng cung Tokyo, công viên Shinjuku Gyoen hay rừng cây rậm rạp bao quanh đền Meiji Jingu. Bên cạnh các khu trung tâm tấp nập du khách thập phương là các khu dân cư bản địa Tokyo mang diện mạo rất thanh bình với những ngôi nhà nhỏ hai tầng, những chậu cây cảnh đặt ngăn nắp trước cửa và những con ngõ nhỏ yên tĩnh. Đó chính là nét quyến rũ nhất của Tokyo!

Đô thị vô cùng đáng sống ấy, là một nơi an toàn, sạch sẽ và trật tự. Mặc dù là siêu đô thị đông dân, nhưng phố phường Tokyo luôn gọn gàng, ngăn nắp và sạch sẽ đến kinh ngạc. Từ đại lộ cho đến từng con hẻm nhỏ, mặt đường sạch bóng như lau. Đường phố không một cọng rác, dù rất hiếm thùng rác công cộng. Những người làm việc về muộn lúc nửa đêm, một mình đi giữa phố ngoại ô vắng vẻ cũng không một chút e sợ. Tokyo được đánh giá là đô thị an toàn hàng đầu thế giới hiện nay.

Hoàng cung Tokyo, ngự sở của Nhật Hoàng và Hoàng gia

Cả thế giới đang ở Tokyo

Rời khỏi công viên với rừng thông tĩnh lặng đẹp như tranh của khu Hoàng cung Tokyo, chúng tôi lên tàu điện để đến Shibuya - trung tâm văn hóa đại chúng, thời trang đường phố, và cũng là nơi du khách thập phương tụ tập suốt ngày đêm. Shibuya nổi tiếng là “giao lộ bận rộn nhất thế giới” với dòng người khổng lồ chuyển động ngang dọc. Đứng trên ban công tiệm cà phê Starbucks nhìn xuống, bạn sẽ cảm thấy như cả thế giới đang có mặt tại Tokyo.

Tôi tìm và không thể tin nổi các con số do Tổng cục Du lịch Nhật Bản công bố: Du khách quốc tế đến Nhật Bản đã vượt con số 40 triệu trong năm 2025, chính xác là 42,7 triệu khách. Hơn một nửa số du khách đó đã đến và lưu lại ở Tokyo (khoảng 21 triệu khách). Năm tháng đầu 2026, ước tính Tokyo đã đón khoảng hơn 10 triệu khách quốc tế. Thành phố này luôn là điểm đến được du khách ghé thăm nhiều nhất Nhật Bản. Cứ 10 khách quốc tế đặt chân lên Nhật Bản thì có 5 người đến chơi Tokyo.

Không chỉ cả thế giới đang có mặt ở Tokyo, mà cả nước Nhật cũng đổ về đây. Có khoảng 550 triệu lượt người Nhật đến du lịch Tokyo trong năm 2025 (bao gồm cả khách lưu trú qua đêm và khách đi du lịch trong ngày từ các tỉnh lân cận). Con số đó tiếp tục tăng trong năm tháng đầu 2026, ước đạt gần 240 triệu lượt. Khách nội địa của Tokyo là một con số khổng lồ và là bệ đỡ vững chắc nhất cho doanh thu du lịch.

Nếu khách quốc tế đến Tokyo để ngắm một “Nhật Bản thu nhỏ, hiện đại và cổ kính”, thì người Nhật đến Tokyo để tiêu thụ các dịch vụ giải trí, mua sắm và trải nghiệm những xu hướng tiên tiến nhất của thời đại. Tokyo đối với họ là biểu tượng của sự sôi động, năng lượng và những cơ hội vô hạn.

(Còn nữa)