Dữ liệu môi trường bị làm giả: Tinh vi, có chủ đích, lộ khoảng trống kiểm soát

Tại Họp báo thường kỳ tháng 4/2026, ông Nguyễn Xuân Hải, Phó Cục trưởng Cục Môi trường chia sẻ về vấn đề thực hiện, kiểm soát hệ thống dữ liệu quan trắc môi trường hiện nay, sau khi cơ quan chức năng phát hiện nhiều vụ việc liên quan đến làm giả số liệu quan trắc môi trường.

Ông Hải cho biết, các hành vi can thiệp, làm sai lệch dữ liệu quan trắc môi trường là vi phạm nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả quản lý nhà nước và niềm tin của xã hội.

Qua các vụ việc vừa qua, có thể nhận diện một số tồn tại như một số hệ thống còn lỗ hổng trong kiểm soát kỹ thuật, đặc biệt ở khâu truyền và quản lý dữ liệu. Bên cạnh đó, có nguy cơ phát sinh sự thông đồng giữa các bên liên quan, công tác kiểm tra chéo và phát hiện bất thường trong một số trường hợp chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn.

“Tuy nhiên, chúng tôi cũng xin nhấn mạnh đây không phải là khoảng trống của hệ thống pháp luật, mà là vấn đề trong tổ chức thực hiện cần tiếp tục được siết chặt”, ông Hải nêu.

Ông Nguyễn Xuân Hải, Phó Cục trưởng Cục Môi trường chia sẻ tại Họp báo. Ảnh: Nguyễn Hoài.

Lãnh đạo Cục Môi trường cho biết thêm, hiện nay, hệ thống quan trắc được thiết kế với nhiều lớp kiểm soát. Trong đó, doanh nghiệp vận hành, bảo trì, hiệu chuẩn; đơn vị độc lập kiểm định, đối chứng; cơ quan quản lý giám sát dữ liệu theo thời gian thực.

Bên cạnh đó, theo quy định hiện hành, doanh nghiệp chịu trách nhiệm trực tiếp về số liệu, cơ quan quản lý thực hiện giám sát, kiểm tra và hậu kiểm.

Dù vậy, theo ông Hải, nếu dữ liệu có thể bị can thiệp mà hệ thống chưa phát hiện kịp thời thì đây là vấn đề kỹ thuật cần phải khắc phục ngay.

Hiện nay Cục đang tham mưu Bộ tập trung vào các giải pháp gồm kiểm soát chặt data logger và tài khoản quản trị, kiểm tra nhật ký hệ thống (log) và tăng cường phát hiện dữ liệu bất thường theo thời gian thực, nâng cao tính bảo mật và toàn vẹn dữ liệu.

Ông Hải cũng cho biết, ngay sau khi có thông tin từ cơ quan điều tra và báo chí, Bộ đã và đang chỉ đạo rà soát toàn bộ hệ thống quan trắc trên phạm vi cả nước, yêu cầu địa phương kiểm tra, niêm phong, kiểm soát thiết bị và tài khoản hệ thống.

Bên cạnh đó tăng cường kiểm tra đột xuất, kiểm tra đối chứng, rà soát quy trình đấu thầu, quản lý dự án, phối hợp với cơ quan công an để xử lý nghiêm vi phạm. Bảo đảm hệ thống quan trắc tiếp tục vận hành ổn định, không gián đoạn, phục vụ công tác quản lý.

“Hiện nay hệ thống quan trắc trên cả nước vẫn đang vận hành bình thường, liên tục. Dữ liệu được truyền và giám sát theo thời gian thực”, ông Hải chia sẻ.

Trạm quan trắc môi trường quốc gia tại công viên Thanh Xuân, Hà Nội. Ảnh: Tống Minh.

Về mặt lộ trình và giải pháp, lãnh đạo Cục Môi trường cho biết, thực hiện Luật Bảo vệ môi trường, Bộ đã ban hành các quy chuẩn kỹ thuật mới về nước thải, khí thải, đồng thời quy định lộ trình áp dụng đến năm 2031, nhằm tạo điều kiện để doanh nghiệp có thời gian chuyển đổi công nghệ; bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

“Quan điểm nhất quán của chúng tôi là quan trắc chỉ là công cụ giám sát, doanh nghiệp bắt buộc phải xử lý ô nhiễm thực chất, không thể “làm đẹp số liệu” để thay thế cho việc đầu tư công nghệ xử lý chất thải phát sinh”, ông Hải nói.

Lãnh đạo Cục Môi trường chia sẻ thêm, một số hành vi vi phạm làm giả dữ liệu quan trắc môi trường thời gian qua có tính chất tinh vi, có chủ đích, lợi dụng kẽ hở kỹ thuật, hệ thống trước đây chưa được thiết kế đầy đủ để phát hiện các hành vi can thiệp dạng này trong mọi trường hợp.

Do đó, giải pháp thời gian tới sẽ tăng kiểm soát truy cập và cấu hình hệ thống, tăng giám sát từ xa, phân tích dữ liệu, hoàn thiện quy định để bảo đảm dữ liệu không thể bị can thiệp hoặc có khả năng phát hiện sớm hành vi can thiệp trái phép.

"Chúng tôi xin nhấn mạnh thêm, sai phạm lần này không chỉ là vấn đề quản lý, mà còn là hành vi cố ý vi phạm và lợi dụng kẽ hở của một số tổ chức, cá nhân. Vì vậy, giải pháp phải đồng bộ xử lý nghiêm vi phạm, siết chặt quản lý đồng thời bịt các lỗ hổng kỹ thuật của hệ thống. Trong thời gian tới, Cục Môi trường sẽ tiếp tục bám sát chỉ đạo của Lãnh đạo Bộ, rà soát, hoàn thiện quy trình kỹ thuật và quản lý, tăng cường kiểm tra, giám sát và phát hiện sớm vi phạm", ông Hải chia sẻ thêm.

Trước đó, ngày 29/3, Cục Cảnh sát phòng chống tội phạm về môi trường (C05) phối hợp với Cơ quan Cảnh sát điều tra (C01) khởi tố 74 bị can liên quan đến hàng loạt sai phạm trong hoạt động quan trắc môi trường xảy ra tại nhiều tỉnh, thành trên cả nước.

Nguyễn Hoài