Dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất): Chấm dứt tình trạng “một đồng vốn, hai quy trình”
Các đại biểu Quốc hội cơ bản tán thành sự cần thiết ban hành Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) và cho rằng, hợp nhất để một khoản chi chỉ theo một quy trình, gắn với hiệu quả kinh tế - xã hội là hướng đi đúng đắn, cần thiết.
Tối ưu hóa nguồn lực cho giai đoạn tăng trưởng mới
Chiều 23/10, các đại biểu Quốc hội thảo luận tại tổ về dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất).
Cơ bản tán thành tờ trình của Chính phủ và báo cáo thẩm tra, đại biểu Nguyễn Duy Minh (đoàn Đà Nẵng) cho biết, lâu nay, một đồng vốn đầu tư công phải đi qua hai quy trình của hai luật, từ lập kế hoạch, giao vốn đến thanh toán, quyết toán. Hợp nhất để một khoản chi chỉ theo một quy trình, gắn với hiệu quả kinh tế - xã hội là hướng đi đúng.
Đại biểu Vũ Ngọc Lâm (đoàn Quảng Ninh) đánh giá, việc thống nhất hai luật là một đột phá trong công tác lập pháp. Cơ quan soạn thảo đã rà soát rất kỹ, tiếp thu nhiều ý kiến đại biểu Quốc hội tại kỳ họp tháng 8/2026 cũng như ý kiến từ các địa phương; dự thảo lần này cơ bản đã tiếp thu và hoàn thiện.
Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn thay mặt Chính phủ trình bày tờ trình dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) tại Hội trường Quốc hội sáng ngày 23/10. Ảnh: Đức Thanh
Cùng tán thành, đại biểu Trần Văn Khải (đoàn Ninh Bình) nhấn mạnh, dự thảo chấm dứt tình trạng “một đồng vốn, hai quy trình”. Cử tri kỳ vọng đạo luật không chỉ “gom hai luật thành một”, mà phải trở thành công cụ phân bổ nguồn lực cho mô hình tăng trưởng mới.
Đi vào quy định cụ thể, đại biểu Nguyễn Duy Minh cho rằng, việc cho phép một số nhiệm vụ được bố trí từ hai nguồn chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên là cần thiết để xử lý những nhiệm vụ có tính chất giao thoa. Tuy nhiên, địa phương vẫn lúng túng khi xác định nguồn chi, nhất là chi phí lập quy hoạch; đã xuất hiện xu hướng chọn chi thường xuyên cho nhanh, tránh quy trình đầu tư công.
Bổ sung quy định về đánh giá hiệu quả đầu tư công
Một nội dung đáng chú ư trong dự thảo Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) là bổ sung quy định về đánh giá hiệu quả đầu tư công. Chương tŕnh, dự án, nhiệm vụ phải được đánh giá hiệu quả đầu tư xuyên suốt trong quá tŕnh lập, thẩm định, phê duyệt, tổ chức thực hiện và vận hành, khai thác sau đầu tư. Việc đánh giá gắn với mục tiêu phát triển kinh tế - xă hội, bảo đảm quốc pḥng, an ninh, nâng cao năng lực kết cấu hạ tầng, cải thiện đời sống và an sinh xă hội mà Nhân dân được thụ hưởng.
Đại biểu đề nghị Luật quy định ngay tiêu chí về tính chất nhiệm vụ, nguyên tắc xác định mức vốn tối đa được bố trí từ chi thường xuyên; vượt mức phải theo quy trình đầu tư công. Việc mua hàng hóa, dịch vụ giá trị nhỏ cần để đơn vị chủ động theo dự toán được giao, tránh phát sinh thủ tục.
Đối với nguồn lực cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đại biểu Trần Văn Khải đề xuất Bộ Khoa học và Công nghệ là đầu mối tổng hợp, đánh giá, đề xuất tổng mức, cơ cấu chi; Bộ Tài chính chịu trách nhiệm về khả năng cân đối. Cơ quan đề xuất chịu trách nhiệm về sự cần thiết và kết quả đầu ra của nhiệm vụ.
Đồng thời, cần ưu tiên đặt hàng, khoán chi đến sản phẩm cuối cùng, không phân biệt tổ chức công lập và ngoài công lập; có thời hạn phân bổ và đánh giá hiệu quả hằng năm. Theo đại biểu, phương án này “không cứng hóa con số, mà cứng hóa trách nhiệm”, vẫn giữ linh hoạt và mở cơ hội cho doanh nghiệp tư nhân tham gia nhiệm vụ quốc gia.
Phân cấp đến đâu, nguồn lực cần đi theo đến đó
Về kỷ luật niên độ ngân sách, đại biểu Nguyễn Duy Minh lưu ý nguồn lực chuyển nguồn nằm chờ lớn trong khi ngân sách vẫn phải vay với quy mô lớn. Đại biểu đề nghị quy định các trường hợp được chuyển nguồn thành một danh mục đóng, có cùng thời hạn sử dụng, hết hạn thì hủy dự toán; gắn cam kết giải ngân với trách nhiệm giải trình, báo cáo HĐND cùng cấp.
Việc phân bổ số vượt thu ngay trong năm chỉ nên thực hiện khi số tăng thu đã chắc chắn, sau khi bảo đảm nguồn cải cách tiền lương và trả nợ, tránh tâm lý lập dự toán thu thấp để tạo dư địa điều hành.
Đại biểu Vũ Ngọc Lâm đồng tình sửa đổi theo hướng giảm các dự án, nhiệm vụ được phép chuyển nguồn nhằm tăng kỷ luật, kỷ cương tài chính. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị đưa chương trình, dự án sử dụng vốn ODA, vốn vay tài trợ nước ngoài vào nhóm được chuyển nguồn, do thủ tục phức tạp và địa phương thiếu tính chủ động.
Về thời hạn phân bổ các khoản chưa phân bổ chi tiết, đại biểu lưu ý, nếu giới hạn đến ngày 30/9 đối với địa phương sẽ gây khó cho điều hành, bởi nhiều khoản chi, nhất là an sinh xã hội, phát sinh cuối năm.
Đối với cấp xã, đại biểu Nguyễn Duy Minh tán thành giao cả nhiệm vụ chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên, nhưng đề nghị nhiệm vụ chi phải đi kèm nguồn lực tương ứng, tỷ lệ phân chia nguồn thu ổn định; ngân sách cấp tỉnh giữ vai trò điều tiết, hỗ trợ.
Ủng hộ đơn giản hóa thủ tục dự án nhóm C, đại biểu lưu ý chủ trương đầu tư là khâu trả lời hai câu hỏi: có cần đầu tư không và vốn ở đâu. Vì vậy, cần tích hợp chủ trương đầu tư với quyết định đầu tư trong một bước, làm rõ sự cần thiết, nguồn vốn, khả năng cân đối và chống chia nhỏ dự án để thay đổi thẩm quyền. “Linh hoạt đến đâu thì điều kiện và trách nhiệm giải trình phải rõ đến đó; phân cấp đến đâu thì nguồn lực phải đi theo đến đó”, đại biểu nhấn mạnh.
Để tăng chủ động cho cơ sở, đại biểu Vũ Ngọc Lâm đề nghị khoản bổ sung cân đối theo tiêu chí chấm điểm không bắt buộc HĐND cấp tỉnh thông qua danh mục chi tiết của cấp xã. Đại biểu cũng đề nghị rà soát bước trình Thường trực HĐND cho ý kiến trước khi trình phê chuẩn quyết toán, tránh thủ tục rườm rà.
Chú trọng chất lượng, đảm bảo cạnh tranh thực chất
Cũng trong chiều 23/10, nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm góp ý cho dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi). Đa số đại biểu thống nhất với sự cần thiết ban hành Luật theo tờ trình và báo cáo thẩm tra, đồng thời kỳ vọng dự án Luật thể chế hóa các nghị quyết của Bộ Chính trị và chuyển từ quản lý quy trình sang quản lý kết quả.
Một nội dung đáng chú ý trong dự thảo là hoàn thiện phương pháp đánh giá hồ sơ dự thầu theo hướng chú trọng đánh giá tiêu chuẩn kỹ thuật, không chỉ tập trung vào đánh giá về giá, nhằm hạn chế tình trạng nhà thầu trúng thầu giá thấp nhưng không bảo đảm được chất lượng.
Quan tâm chất lượng thực hiện hợp đồng, đại biểu Phan Duy Anh (đoàn Đà Nẵng) phản ánh, có nhà thầu hồ sơ dự thầu rất tốt nhưng thi công chậm, không chủ động nhân công, máy móc. Thông tin vi phạm tiến độ, chất lượng không được bảo lưu kịp thời khi nhà thầu dự gói khác, khiến chủ đầu tư khó lựa chọn đúng năng lực.
Đại biểu đề nghị đăng tải biên bản vi phạm, quyết định chấm dứt hợp đồng ngay trong quá trình thực hiện; bảo đảm nhà thầu được phản hồi, giải trình. Dữ liệu này cần trở thành căn cứ bắt buộc trong đánh giá uy tín.
Đáng chú ý, đại biểu đề xuất nhà thầu vi phạm tiến độ, chất lượng do lỗi của mình, được xác định bằng văn bản quá 3 lần trong 3 năm, bị cấm tham gia đấu thầu 3 năm.
Về biến động giá, đại biểu đề nghị bổ sung tiêu chí định lượng: khi giá nhiên liệu, vật liệu chủ yếu do cơ quan có thẩm quyền công bố vượt ngưỡng so với thời điểm đóng thầu, được xem xét điều chỉnh đơn giá hợp đồng đối với phần chênh lệch.
Đại biểu cũng đề nghị rút gọn cơ chế lựa chọn nhà thầu phù hợp với gói thầu nhỏ phân cấp cho xã, phường; làm rõ trách nhiệm tư vấn về tính chính xác, khách quan, hợp pháp của sản phẩm. Ủng hộ quy định trao quyền tự chủ cho chủ đầu tư, đại biểu Trần Văn Khải nhấn mạnh, quyền càng lớn càng phải công khai và đi kèm trách nhiệm giải trình.
Đại biểu đề nghị chỉ định thầu chỉ áp dụng khi hình thức có cạnh tranh không đáp ứng yêu cầu và gói thầu đáp ứng tiêu chí cụ thể. Chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm về quyết định, nêu rõ căn cứ áp dụng và công khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia trước khi ký hợp đồng, trừ trường hợp được quy định ngoại lệ. Giá hợp đồng phải phù hợp thị trường, không vượt giá gói thầu được duyệt; nghiêm cấm chia nhỏ gói thầu để chỉ định thầu.