Đưa tiết kiệm năng lượng thành nguồn lực tăng trưởng xanh

Tiềm năng tiết kiệm còn lớn

Tại Hội nghị Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả toàn quốc năm 2026 do Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công thương) tổ chức ngày 14/8, ông Đặng Hải Dũng - Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công nhấn mạnh, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả là giải pháp quan trọng nhằm bảo đảm an ninh năng lượng, nâng cao năng lực cạnh tranh, giảm phát thải khí nhà kính và thúc đẩy phát triển bền vững.

Đưa tiết kiệm năng lượng thành nguồn lực tăng trưởng xanh. Ảnh: Đức Thanh

Đối với doanh nghiệp, mỗi đơn vị năng lượng tiết kiệm được giúp giảm chi phí sản xuất, nâng cao hiệu quả vận hành. Ở quy mô nền kinh tế, sử dụng năng lượng hiệu quả góp phần giảm áp lực lên hệ thống cung ứng và hạn chế nhu cầu đầu tư mới.

Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019 - 2030 (VNEEP3), được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 280/QĐ-TTg ngày 13/3/2019, đặt mục tiêu tiết kiệm 8 - 10% tổng tiêu thụ năng lượng toàn quốc trong cả giai đoạn.

Qua hơn nửa chặng đường, chương trình đã góp phần nâng cao nhận thức, tăng cường năng lực quản lý và thúc đẩy nhiều giải pháp tiết kiệm năng lượng. Tuy nhiên, kết quả giữa các ngành, địa phương và doanh nghiệp chưa đồng đều. Tiềm năng tiết kiệm trong công nghiệp vẫn lớn, trong khi nhiều doanh nghiệp gặp khó về vốn, công nghệ và thời gian hoàn vốn.

Chuyển từ tiết kiệm sang quản trị năng lượng

Năm 2026 đánh dấu bước chuyển quan trọng khi Luật số 77/2025/QH15 và Nghị định số 30/2026/NĐ-CP có hiệu lực. Cùng với Chỉ thị số 09/CT-TTg, khung pháp lý mới đặt ra yêu cầu nâng cao trách nhiệm của cơ quan quản lý, địa phương và các cơ sở sử dụng năng lượng.

Theo ông Đặng Hải Dũng, cần đưa các giải pháp tiết kiệm năng lượng vào thực tiễn theo hướng đồng bộ, thực chất và có thể đo lường; thúc đẩy kiểm toán năng lượng, hệ thống quản lý năng lượng, đổi mới công nghệ và huy động nguồn lực xã hội.

Một trong những vấn đề được quan tâm là vốn cho các dự án tiết kiệm năng lượng. Nhiều dự án có tiềm năng nhưng chưa thể triển khai do chi phí đầu tư ban đầu lớn hoặc khó tiếp cận tín dụng.

Việc nghiên cứu thành lập Quỹ Thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được kỳ vọng tạo thêm công cụ hỗ trợ các dự án gặp khó khăn về vốn và công nghệ. Cơ chế này cần gắn với quản trị công khai, minh bạch và sự tham gia của ngân hàng, tổ chức tài chính, quỹ đầu tư.

Ông Nguyễn Thanh Quang - Phó Giám đốc Sở Công thương Đà Nẵng cho hay, vấn đề hiện nay không chỉ là tiết kiệm được bao nhiêu năng lượng mà quan trọng hơn là biến hiệu quả năng lượng thành một yếu tố cấu thành năng lực cạnh tranh, năng suất lao động và chất lượng tăng trưởng.

Do đó, cần chuyển từ cách tiếp cận dựa vào tuyên truyền, vận động sang quản trị năng lượng hiện đại; từ các giải pháp đơn lẻ sang chương trình đầu tư đồng bộ; từ thay đổi hành vi sang đổi mới công nghệ và từ tiết kiệm tại từng cơ sở sang tối ưu hóa năng lượng ở quy mô ngành, đô thị và toàn nền kinh tế.

Bên cạnh đó, các chuyên gia, đại biểu khẳng định chuyển đổi số đang mở ra hướng đi mới cho bài toán hiệu quả năng lượng. IoT, trí tuệ nhân tạo, hệ thống quản lý năng lượng thông minh và phân tích dữ liệu thời gian thực có thể giúp doanh nghiệp theo dõi tiêu thụ năng lượng, phát hiện bất thường, dự báo nhu cầu và tối ưu vận hành.

Theo ông Nguyễn Thanh Quang, các công cụ này sẽ ngày càng quan trọng, giúp doanh nghiệp và cơ quan quản lý đo lường chính xác hơn, dự báo tốt hơn và đưa ra quyết định sử dụng năng lượng hiệu quả hơn. Tuy nhiên, ứng dụng công nghệ cần xuất phát từ nhu cầu thực tế, phù hợp với quy mô doanh nghiệp và bảo đảm hiệu quả đầu tư, tránh chạy theo phong trào.

Trong ngành điện, áp lực tiết kiệm càng rõ khi nhu cầu sử dụng điện tiếp tục tăng, đặc biệt trong các đợt nắng nóng. Phụ tải sinh hoạt và nhu cầu làm mát tăng mạnh tạo sức ép lên hệ thống điện. Vì vậy, tiết kiệm điện không chỉ là trách nhiệm của từng hộ gia đình mà còn là giải pháp hỗ trợ trực tiếp cho vận hành hệ thống.

Đối với khách hàng lớn và cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm, cần đẩy mạnh kiểm toán năng lượng, tối ưu vận hành thiết bị và áp dụng hệ thống quản lý năng lượng. Với hộ gia đình, những giải pháp đơn giản như sử dụng điều hòa hợp lý, tắt thiết bị khi không sử dụng, hạn chế thiết bị công suất lớn vào giờ cao điểm cũng góp phần giảm phụ tải.