Đưa văn hóa truyền thống vào học đường

Các thành viên CLB hát Then - đàn tính, Trường PTDT Nội trú THPT tỉnh trong buổi sinh hoạt.

Bồi đắp tình yêu văn hóa

Theo thống kê của Sở Giáo dục và Đào tạo, năm học 2025 - 2026, toàn tỉnh Tuyên Quang có 1.053 trường học các cấp, trong đó tổng số học sinh dân tộc thiểu số các cấp trên địa bàn tỉnh hiện nay chiếm tới 81,56% tổng số học sinh toàn tỉnh. Thực tế này cho thấy, việc gắn giáo dục với bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa là yêu cầu thiết thực, giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn hiểu, yêu và tự hào về văn hóa dân tộc mình.

Tại Trường PTDT nội trú THPT Hà Giang, việc mặc trang phục dân tộc vào sáng thứ Hai hằng tuần đã trở thành nền nếp. Hình ảnh những bộ áo cóm, váy đen, khăn piêu rực rỡ sắc màu không chỉ làm sinh động không gian trường lớp mà còn góp phần khơi dậy niềm tự hào, ý thức giữ gìn bản sắc trong học sinh.

Song song với đó, nhà trường chủ động lồng ghép các hoạt động văn hóa vào giờ sinh hoạt tập thể. Trong tuần, vào các buổi sinh hoạt giữa giờ, thay vì tập thể dục theo nhịp điệu quen thuộc, học sinh được tham gia múa quạt, múa dân gian của các dân tộc. Những điệu múa mềm mại tạo không khí vui tươi, gắn kết, đồng thời giúp các em hiểu hơn về giá trị VHTT của dân tộc mình.

Cô giáo Nguyễn Thu Hà, phụ trách Câu lạc bộ (CLB) Nghệ thuật, Trường PTDT nội trú THPT Hà Giang chia sẻ: “Việc đưa các làn điệu dân ca, điệu múa truyền thống vào trường học không chỉ tạo sân chơi lành mạnh mà còn góp phần gìn giữ, lan tỏa bản sắc văn hóa. Qua đó, học sinh tự tin hơn trong giao tiếp, chủ động tìm hiểu và gìn giữ nét đẹp văn hóa của dân tộc mình”.

Đa dạng các hình thức

Thực hiện Đề án bảo tồn, phát huy dân ca, dân vũ, dân nhạc giai đoạn 2021 - 2030, nhiều trường học trên địa bàn tỉnh đã đưa các loại hình nghệ thuật dân gian vào giảng dạy và hoạt động ngoại khóa. Việc triển khai ngày càng bài bản, gắn với điều kiện thực tế của từng nhà trường.

Thay vì những bài giảng khô cứng, VHTT được đưa vào học đường thông qua nhiều hình thức gần gũi, thiết thực. Từ các tiết học Ngữ văn, Lịch sử đến hoạt động ngoại khóa, học sinh được trực tiếp tham gia trải nghiệm các trò chơi dân gian, giã bánh dày, ném còn, tổ chức “chợ quê”… Qua đó, tạo cầu nối giúp học sinh tiếp cận, hiểu và trân trọng các giá trị văn hóa dân tộc.

Tại Trường PTDT nội trú THPT tỉnh, CLB hát Then - đàn tính được duy trì từ năm 2010, thu hút hơn 50 học sinh tham gia mỗi năm học, trở thành điểm sáng trong việc bảo tồn, lan tỏa bản sắc văn hóa các dân tộc đến với các em học sinh. Thông qua sinh hoạt CLB, các em được học các làn điệu Then cổ, Then mới, tìm hiểu về trang phục, nghi lễ, phong tục tập quán gắn với loại hình nghệ thuật này. CLB duy trì sinh hoạt đều đặn vào các ngày cuối tuần, trở thành không gian để học sinh giao lưu, học hỏi và phát huy năng khiếu.

Không chỉ dừng lại ở hoạt động trong trường, học sinh còn tích cực tham gia biểu diễn tại nhiều chương trình, sự kiện cấp tỉnh và nhận được đánh giá cao. Đáng chú ý, trong các lần tham gia Festival các trường nội trú toàn quốc đã có 6 lần các tiết mục văn nghệ, trong đó có hát Then của nhà trường đoạt Huy chương vàng, 1 lần đoạt Huy chương Bạc tại Hội thi “Giai điệu tuổi hồng học sinh THPT” do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức.

Để nâng cao hiệu quả giảng dạy, nhà trường phối hợp với Hội nghệ nhân dân gian tại địa phương cùng tham gia truyền dạy. Nghệ nhân Ma Văn Đức, phường Minh Xuân cho biết: “Học sinh hiện nay rất nhanh nhạy, tiếp thu tốt khi được hướng dẫn trực tiếp. Việc đưa các làn điệu dân ca, dân vũ, dân nhạc vào trường học không chỉ giúp các em hiểu mà còn biết trân trọng, gìn giữ những giá trị văn hóa của dân tộc. Đây cũng là cách để các thế hệ nối tiếp nhau bảo tồn và phát huy bản sắc một cách bền vững”.

Tại Trường PTDT nội trú THCS Yên Sơn, CLB văn hóa dân tộc duy trì với hơn 40 thành viên tham gia các hoạt động hát Then, đàn tính, múa khèn, dân ca các dân tộc. Theo cô Nịnh Thị Lan Hương, Quyền Hiệu trưởng nhà trường cho biết: “Thông qua hoạt động của CLB, nhiều học sinh có sự chuyển biến rõ rệt về nhận thức và kỹ năng. Từ những em còn rụt rè, nhút nhát, nay đã mạnh dạn, tự tin hơn khi tham gia các hoạt động tập thể. Không ít em trở thành hạt nhân trong các chương trình văn nghệ của nhà trường, tích cực tham gia các hội thi và đạt thành tích cao”.

Có thể thấy, việc đa dạng hóa hình thức tổ chức đã giúp VHTT dần trở thành một phần sinh động trong môi trường học đường. Qua đó góp phần xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực, đồng thời nuôi dưỡng tình yêu văn hóa trong thế hệ trẻ một cách bền vững.