Đường sắt đô thị: Hành trình kết nối mở ra hệ sinh thái đô thị số

Hạt nhân của hệ sinh thái đô thị mới

Giám đốc Cơ quan hỗ trợ Hợp tác quốc tế Vùng Paris tại Việt Nam (PRX - Vietnam), Emmanuel Cerise chia sẻ rằng, ông có cơ hội tham gia dự án đường sắt đô thị Nhổn – Ga Hà Nội từ những ngày đầu, khi tuyến đường sắt này còn là ý tưởng phục hồi tàu điện mặt đất trước khi được chuyển đổi thành hệ thống đường sắt đô thị hiện đại. Theo ông, mỗi tuyến metro xuất hiện không đơn thuần là một công trình giao thông, mà là một “chất xúc tác” mạnh mẽ làm thay đổi cấu trúc và cảm nhận về không gian đô thị.

Đường sắt đô thị Cát Linh - Hà Đông đoạn qua ngã tư Khuất Duy Tiến - Nguyễn Trãi. Ảnh: Quang Thái

“Những khu vực từng được coi là xa xôi, khó tiếp cận, giờ đây trở nên gần gũi hơn rất nhiều. Metro giúp rút ngắn khoảng cách không chỉ về địa lý mà cả về cảm nhận của con người đối với thành phố. Không chỉ vậy, việc di chuyển trên cao còn mang đến một góc nhìn hoàn toàn mới về Hà Nội – hiện đại hơn, rộng mở hơn và năng động hơn”, ông Emmanuel Cerise nhận định.

Cũng theo ông Emmanuel Cerise, bên cạnh yếu tố di chuyển, metro còn tạo ra những trải nghiệm đô thị mới. Âm thanh của đoàn tàu, không gian nhà ga, cảm giác chờ đợi hay hành trình di chuyển… tất cả góp phần hình thành một “văn hóa giao thông” mới, gắn với nhịp sống hiện đại và văn minh hơn.

Theo kinh nghiệm từ Paris, ông Emmanuel Cerise cho rằng, nhà ga metro trong đô thị hiện đại không chỉ là điểm lên xuống tàu, mà cần được nhìn nhận như một trung tâm kết nối đa chức năng. Đây là nơi giao thoa giữa giao thông, dịch vụ, không gian công cộng và các hoạt động kinh tế-xã hội.

Khác với các nhà ga truyền thống, nơi phần lớn tiện ích nằm bên trong, mô hình nhà ga metro hiện đại hướng đến việc “mở rộng” hệ sinh thái ra khu vực xung quanh. Đây chính là nền tảng của mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông TOD.

Tại các khu vực quanh nhà ga, các dịch vụ như nhà hàng, quán cà phê, trung tâm mua sắm, không gian đi bộ… sẽ phát triển mạnh mẽ, tạo nên những khu đô thị sôi động, thân thiện với người dân. Điều này không chỉ thúc đẩy kinh tế dịch vụ mà còn góp phần thay đổi thói quen sinh hoạt, khuyến khích người dân sử dụng phương tiện công cộng.

Là người đã sống và gắn bó với Hà Nội gần 15 năm, ông Emmanuel Cerise bày tỏ mong muốn thành phố sẽ ngày càng sạch hơn, không khí được cải thiện, tiếng ồn và khói bụi được kiểm soát tốt hơn. Đặc biệt, ông kỳ vọng Hà Nội có thể phát triển theo mô hình “thành phố 15 phút”-nơi người dân có thể tiếp cận mọi nhu cầu thiết yếu chỉ trong vòng 15 phút bằng đi bộ hoặc giao thông công cộng.

Phát biểu tại chương trình Thời sự đặc biệt “Đường ray mở lối đô thị” do Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội thực hiện, KTS Trần Huy Ánh cũng nhấn mạnh rằng việc phát triển metro không chỉ dừng lại ở xây dựng một tuyến giao thông, mà là mở ra tương lai cho cả một không gian đô thị. Theo ông, các mô hình quốc tế đã chứng minh rằng đường sắt đô thị có thể góp phần thu hẹp khoảng cách giàu nghèo, khi mang lại cơ hội phát triển cho những khu vực trước đây ít được đầu tư.

Khi metro đi qua các khu vực có thu nhập trung bình, không chỉ khả năng di chuyển được cải thiện mà cơ hội việc làm, kinh doanh và tiếp cận dịch vụ cũng tăng lên. Nhờ đó, giá trị phát triển đô thị được lan tỏa theo hướng bền vững và công bằng hơn.

Metro – động lực cho đô thị số

Không chỉ là câu chuyện hạ tầng, metro còn gắn liền với quá trình chuyển đổi số trong quản lý và vận hành đô thị. Một trong những yếu tố quan trọng là hệ thống vé điện tử – tưởng chừng nhỏ nhưng lại đóng vai trò lớn trong việc nâng cao hiệu quả toàn hệ thống.

Theo KTS Trần Huy Ánh, việc tiết kiệm chỉ vài giây trong mỗi khâu vận hành cũng có thể tạo ra sự khác biệt lớn đối với một hệ thống vận tải khối lượng lớn như metro. Vé điện tử không chỉ giúp hành khách thuận tiện hơn mà còn cung cấp dữ liệu vận hành minh bạch, phục vụ cho việc đánh giá hiệu quả đầu tư.

Đây cũng là yếu tố quan trọng để thu hút các nhà đầu tư quốc tế, khi họ không chỉ quan tâm đến quy mô dự án mà còn cần những số liệu thực tế về lượng hành khách và hiệu suất hoạt động. Có thể nói, dữ liệu từ hệ thống vé điện tử chính là “ngôn ngữ chung” giúp kết nối đầu tư, công nghệ và quản trị đô thị hiện đại.

Cũng tại chương trình Thời sự đặc biệt “Đường ray mở lối đô thị” do Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội thực hiện, ông Khuất Việt Hùng, Chủ tịch Hội đồng thành viên Hanoi Metro khẳng định metro là phương thức vận tải xanh, có khả năng giảm phát thải, tiết kiệm năng lượng và thân thiện với môi trường. Thông điệp “Hành trình xanh cùng Hanoi Metro” không chỉ mang tính truyền thông mà còn là lời kêu gọi thay đổi thói quen đi lại của người dân.

Theo ông Khuất Việt Hùng, giá trị lớn nhất của metro không nằm ở việc chuyên chở hành khách, mà ở việc mang lại một trạng thái di chuyển hoàn toàn khác biệt. Khi lên tàu, hành khách không còn phải căng thẳng điều khiển phương tiện, không phải đối mặt với khói bụi hay áp lực giao thông. Thay vào đó, họ có thể nghỉ ngơi, thư giãn hoặc tận dụng thời gian cho các nhu cầu cá nhân.

Ngay cả một hành trình ngắn 10-15 phút cũng trở nên có ý nghĩa hơn khi người dân được “giải phóng” khỏi áp lực di chuyển. Đây là điểm khác biệt căn bản so với giao thông cá nhân – nơi thời gian di chuyển thường bị tiêu tốn hoàn toàn cho việc điều khiển phương tiện.

“Quan sát thực tế cho thấy, hành khách đi metro ngày càng tự tin hơn trong việc lựa chọn phương thức di chuyển công cộng. Cảm giác nhẹ nhõm, an toàn và chủ động trong hành trình đang dần trở thành trải nghiệm quen thuộc. Những thay đổi này, dù diễn ra từng bước, đang góp phần nâng cao chất lượng sống và hướng tới mục tiêu xây dựng một Thủ đô không chỉ hiện đại mà còn đáng sống hơn”, ông Khuất Việt Hùng chia sẻ.

Metro vì thế không chỉ là câu chuyện của giao thông, mà là nền tảng cho một hệ sinh thái đô thị số – nơi hạ tầng, công nghệ và con người được kết nối chặt chẽ. Từ hành trình kết nối ban đầu, metro đang mở ra một tương lai mới cho Hà Nội: một đô thị thông minh, bền vững và lấy con người làm trung tâm.

Phạm Công