Eo biển Bab el-Mandeb: Đòn bẩy chiến lược mới của Iran trước sức ép từ Mỹ

Eo biển Bab el-Mandeb thành điểm nóng chiến lược mới

Thị trường năng lượng thế giới hiện đối mặt với những biến động nghiêm trọng sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran. Các chuyên gia cảnh báo, nếu các lực lượng ủy nhiệm của Iran phong tỏa eo biển Bab el-Mandeb — một điểm nghẽn quan trọng trên Biển Đỏ — tình hình có thể trở nên tồi tệ hơn, thậm chí đẩy giá dầu lên tới 150 USD/thùng và làm gia tăng áp lực đối với kinh tế toàn cầu.

Ảnh vệ tinh eo biển Bab El Mandevb. Ảnh: Wikipedia

Một quan chức quân đội Iran cuối tuần qua cho biết, nếu Mỹ và Israel tiếp tục tấn công hạ tầng năng lượng của nước này, Tehran có thể mở rộng phạm vi phong tỏa sang “các eo biển khác, trong đó có Bab el-Mandeb và Biển Đỏ”.

Nằm ở phía tây nam Yemen, cách eo biển Hormuz hàng trăm km, Bab el-Mandeb là tuyến vận tải quan trọng đối với khoảng 10% nguồn cung dầu và khí tự nhiên toàn cầu.

Khu vực này từng nhiều lần trở thành mục tiêu tấn công của lực lượng Houthi - nhóm vũ trang tại Yemen được Iran hậu thuẫn. Houthi đã sử dụng máy bay không người lái và tên lửa để tấn công tàu thuyền, làm gián đoạn hoạt động hàng hải.

Ông Danny Citrinowicz, cựu chuyên gia về Iran của Lực lượng Phòng vệ Israel, nhận định lực lượng Houthi có thể tái triển khai các hoạt động nhằm phong tỏa eo biển này, đồng thời tìm cách cản trở hoạt động vận chuyển dầu của Saudi Arabia.

Trong bối cảnh căng thẳng gia tăng, Bab el-Mandeb gần đây còn được sử dụng như tuyến thay thế cho hoạt động vận chuyển dầu mỏ Trung Đông, khi các mối đe dọa an ninh khiến eo biển Hormuz bị ảnh hưởng.

Theo bà Noam Raydan, chuyên gia tại Viện Chính sách Cận Đông Washington, tuyến hàng hải này có nguy cơ gián đoạn nếu xung đột tiếp tục leo thang. Bà cho rằng các hoạt động gây sức ép trên biển của lực lượng Houthi thực chất chưa bao giờ chấm dứt hoàn toàn.

Thực tế, các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại trong giai đoạn 2023–2025 đã khiến lưu thông qua Bab el-Mandeb bị gián đoạn đáng kể. Dù có những khoảng lặng tạm thời, rủi ro an ninh tại khu vực vẫn ở mức cao.

Lo ngại về tình hình này, hai hãng vận tải biển lớn là MSC (Thụy Sĩ) và Maersk (Đan Mạch) đã hạn chế hoạt động qua khu vực.

Ông Nate Swanson, cựu quan chức Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ, nhận định việc Iran chưa tìm cách phong tỏa Bab el-Mandeb có thể xuất phát từ tính toán chiến lược, hạn chế về năng lực hoặc các thỏa thuận ngầm trong khu vực. Tuy nhiên, theo giới quan sát, trong bối cảnh xung đột chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, mọi kịch bản leo thang vẫn đang được đặt ra.

“Sẽ hứng chịu đòn tấn công mạnh hơn bao giờ hết”

Người phát ngôn Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết Mỹ vẫn tiến hành các cuộc đàm phán với Iran. Tuy nhiên, bà cảnh báo Tổng thống Donald Trump có thể gia tăng sức ép, bắt đầu bằng việc tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng.

“Nếu Iran không chấp nhận thực tế hiện tại, Tổng thống Trump sẽ khiến họ phải hứng chịu những đòn tấn công mạnh chưa từng có” bà Leavitt nhấn mạnh.

Theo các chuyên gia, trong trường hợp đàm phán bế tắc hoặc đổ vỡ, việc phong tỏa eo biển Bab el-Mandeb có thể trở thành một trong những công cụ gây sức ép quan trọng của Iran, đồng thời kéo theo nguy cơ lực lượng Houthi tham chiến.

Ông Danny Citrinowicz nhận định, nếu Mỹ tấn công các cơ sở năng lượng của Iran, Tehran sẽ đối mặt với lựa chọn khó khăn và có thể sử dụng Bab el-Mandeb như một đòn đáp trả kinh tế. Tuy nhiên, ông cho rằng Iran không ở trong tình thế quá bất lợi đến mức buộc phải chấp nhận một thỏa thuận theo điều kiện của Washington.

Việc nhắm tới eo biển Bab el-Mandeb được xem là bước đi phù hợp với chiến lược “bất đối xứng” của Iran trong bối cảnh bị áp đảo về sức mạnh quân sự, đặc biệt là trên không. Eo biển này nối Biển Đỏ với Ấn Độ Dương, là một trong những điểm nghẽn hàng hải quan trọng nhất thế giới, đóng vai trò huyết mạch đối với thương mại toàn cầu, từ năng lượng đến hàng hóa tiêu dùng và lương thực.

Giới phân tích cảnh báo, nếu lực lượng Houthi tham gia xung đột, dù ở mức độ hạn chế, cũng có thể gây gián đoạn nghiêm trọng hoạt động vận chuyển dầu. Theo ông Gregory Brew, sản lượng dầu bị ảnh hưởng có thể tăng từ khoảng 10 triệu thùng/ngày lên tới 15–17 triệu thùng/ngày, đẩy giá dầu leo thang nhanh chóng lên ngưỡng 150 USD/thùng.

Iran khó có khả năng nhượng bộ

Tổng thống Donald Trump gần đây khẳng định các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt xung đột đang diễn ra, song chưa rõ liệu đây có thể trở thành lối thoát thực chất hay không. Thị trường dầu mỏ phản ứng nhạy cảm với các tín hiệu này: giá dầu từng giảm mạnh sau khi ông Trump tuyên bố trì hoãn tấn công hạ tầng năng lượng Iran, trước khi nhanh chóng tăng trở lại.

Ông Trump cho rằng Mỹ đang ở “vị thế đàm phán thuận lợi” và Iran “không có khả năng tự vệ”, đồng thời để ngỏ khả năng kiểm soát các tuyến hàng hải chiến lược như eo biển Hormuz.

Tuy nhiên, song song với các tuyên bố về ngoại giao, Mỹ vẫn tiếp tục điều động lực lượng quân sự tới khu vực, trong đó có kế hoạch triển khai hàng nghìn lính thủy đánh bộ trong những ngày tới.

Các nỗ lực tiếp xúc giữa Washington với giới lãnh đạo Iran vẫn đang được tiến hành, song triển vọng đạt được thỏa hiệp còn nhiều bất định. Theo giới quan sát, Tehran ngày càng nhận thức rõ đòn bẩy mà họ nắm giữ thông qua các tuyến hàng hải chiến lược, đặc biệt là eo biển Hormuz và Bab el-Mandeb.

Ông Citrinowicz nhận định, nếu Mỹ tiếp tục gây leo thang căng thẳng, chẳng hạn như tấn công đảo Kharg - nơi xử lý phần lớn hoạt động xuất khẩu dầu của Iran - thì Bab el-Mandeb có thể trở thành công cụ then chốt để Tehran thể hiện sức mạnh.

Hồng Anh/VOV.VN (Tổng hợp)