Đảo Kharg - 'quân cờ chiến lược' trong tính toán mở eo biển Hormuz

Quang cảnh đảo Kharg của Iran, ngày 25/2/2026. Ảnh: REUTERS/TTXVN

Cách đất liền Iran khoảng 30 km, Kharg là đầu mối xuất khẩu tới 90% lượng dầu thô của nước này. Chính vì vậy, nhiều chuyên gia nhận định việc kiểm soát hòn đảo có thể trở thành đòn bẩy quyết định trong cuộc đối đầu hiện nay. Tuy nhiên, không ít ý kiến cảnh báo đây là lựa chọn tốn kém và đầy rủi ro.

Sau 4 tuần giao tranh, dòng chảy năng lượng qua eo biển Hormuz – tuyến vận tải chiếm phần lớn nguồn cung dầu toàn cầu – đã trở thành vấn đề then chốt. Iran liên tục gây sức ép bằng cách đe dọa và tấn công tàu thuyền, nhằm đẩy giá năng lượng tăng cao và buộc dư luận quốc tế, cũng như cử tri Mỹ, gây áp lực lên Tổng thống Donald Trump.

Chiến lược này dường như đã phát huy tác dụng nhất định. Nhà Trắng gần đây cho biết đang tiến hành các cuộc đàm phán “rất tích cực” với Tehran về khả năng chấm dứt chiến tranh. Tuy nhiên, các phát biểu sau đó từ chính quyền Mỹ lại cho thấy sự thiếu nhất quán về triển vọng đạt được thỏa thuận.

Trong khi Đặc phái viên Steve Witkoff bày tỏ lạc quan, ông Trump lại tỏ ra hoài nghi và nhấn mạnh Mỹ “không vội vàng đạt thỏa thuận”, đồng thời úp mở về các mục tiêu quân sự khác. Một trong những mục tiêu đó có thể chính là đảo Kharg.

Cựu Bộ trưởng Quốc phòng Israel Yoav Gallant nhận định Kharg là “quân cờ tiếp theo” có thể quyết định cục diện xung đột. Theo lập luận này, nếu Mỹ kiểm soát được hòn đảo, nguồn thu dầu mỏ - huyết mạch của kinh tế Iran - sẽ bị cắt đứt, buộc Tehran phải nhượng bộ.

Về lý thuyết, cú đánh này có thể khiến nền kinh tế Iran vốn đang khó khăn rơi vào khủng hoảng nghiêm trọng, thậm chí kích hoạt bất ổn nội bộ.

Trên thực địa, Washington dường như đã chuẩn bị phương án. Khoảng 1.000 lính dù thuộc Sư đoàn 82 và 5.000 lính thủy đánh bộ đang được triển khai tới khu vực, trong đó có tàu tấn công đổ bộ USS Tripoli – khí tài có thể đóng vai trò chủ chốt nếu chiến dịch chiếm đảo diễn ra. Khoảng 10.000 lính Mỹ nữa có thể cũng sẽ được triển khai tới khu vực.

Một số chuyên gia quân sự cho rằng, với ưu thế áp đảo về không quân và hải quân, Mỹ có thể nhanh chóng kiểm soát Kharg.

Tuy nhiên, nhiều quan chức và chuyên gia khác lại tỏ ra thận trọng. Kharg được bảo vệ bởi hệ thống phòng thủ nhiều lớp, bao gồm các tên lửa phòng không vác vai (MANPADS). Iran cũng đã tăng cường lực lượng và chuẩn bị sẵn các “bẫy chiến thuật” để đối phó với khả năng bị tấn công.

Theo ông Gallant, một cuộc đổ bộ lên bờ biển được phòng thủ là một trong những chiến dịch phức tạp nhất trong chiến tranh hiện đại, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa hải, lục, không quân và hệ thống tình báo.

Ngay cả khi Mỹ giành ưu thế ban đầu, mối nguy thực sự sẽ đến sau đó. Iran nhiều khả năng sẽ biến Kharg thành mục tiêu ưu tiên, sử dụng tên lửa, pháo phản lực và đặc biệt là máy bay không người lái cảm tử để tấn công lực lượng Mỹ.

Kinh nghiệm từ cuộc chiến giữa Nga và Ukraine cho thấy drone giá rẻ có thể gây thiệt hại lớn khi được triển khai theo “bầy đàn”. Iran - nhà cung cấp chính dòng drone Shahed - hoàn toàn có thể áp dụng chiến thuật tương tự.

Một vấn đề khác là tác động kinh tế của việc chiếm Kharg có thể không đến ngay lập tức. Dù bị cấm vận, Iran vẫn đang xuất khẩu hơn 1,5 triệu thùng dầu mỗi ngày và hưởng lợi từ giá năng lượng tăng cao.

Theo các chuyên gia, ngay cả khi mất Kharg, Tehran vẫn có thể duy trì hoạt động trong nhiều tuần hoặc nhiều tháng trước khi chịu sức ép kinh tế thực sự. Trong thời gian đó, Iran hoàn toàn có thể tiếp tục gây bất ổn tại Hormuz và tấn công hạ tầng năng lượng trong khu vực.

Nhiều nhà phân tích cho rằng Mỹ không nhất thiết phải chiếm Kharg để đạt mục tiêu gây áp lực kinh tế. Washington có thể dễ dàng ngăn chặn tàu chở dầu Iran trên biển hoặc tiến hành không kích phá hủy cơ sở hạ tầng năng lượng mà không cần triển khai lực lượng trên bộ.

Ngoài ra, một số ý kiến còn cho rằng việc tập trung vào thỏa thuận với Iran có thể khiến Mỹ bỏ lỡ cơ hội chiến lược lớn hơn. Nếu có thể triệt tiêu đáng kể năng lực xuất khẩu dầu của Tehran, Washington có thể tiếp tục gây sức ép lâu dài, thay vì vội vàng đạt một thỏa thuận mà vẫn duy trì một chính quyền đối đầu.

Trong bối cảnh hiện nay, đảo Kharg nổi lên như một biểu tượng của lựa chọn chiến lược: một đòn đánh mạnh mẽ nhưng đầy rủi ro, có thể thay đổi cục diện - hoặc kéo Mỹ vào một vòng xoáy xung đột sâu hơn.

Quyết định cuối cùng của Nhà Trắng sẽ không chỉ ảnh hưởng đến cuộc chiến với Iran, mà còn tác động trực tiếp đến an ninh năng lượng toàn cầu và sự ổn định của toàn bộ khu vực Trung Đông.

Thanh Bình (PV TTXVN tại Trung Đông)