ESG ngày càng gắn với khả năng tiếp cận vốn trên thị trường chứng khoán

ESG không còn là lựa chọn, mà là điều kiện bắt buộc để nông nghiệp Việt Nam hội nhập và phát triển bền vững.

ESG - bộ ba tiêu chuẩn Môi trường (Environmental), Xã hội (Social) và Quản trị (Governance) - là khung đo lường mức độ phát triển bền vững và trách nhiệm của doanh nghiệp, ngày càng được quan tâm trên thị trường chứng khoán khi gắn với quản trị doanh nghiệp, minh bạch thông tin và khả năng tiếp cận dòng vốn dài hạn. Từ chỗ chủ yếu được đề cập trong báo cáo phát triển bền vững, ESG đang gắn ngày càng chặt với quản trị rủi ro, chất lượng dữ liệu và quyết định đầu tư.

*ESG đi cùng chất lượng quản trị

Sau hơn 30 năm hình thành và phát triển, thị trường chứng khoán Việt Nam đã trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng của nền kinh tế. Cùng với sự phát triển của thị trường, yêu cầu nâng cao chất lượng quản trị công ty tại các công ty đại chúng, đặc biệt là doanh nghiệp niêm yết, ngày càng được quan tâm.

Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Nguyễn Hoàng Dương từng cho biết, quản trị công ty tốt góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động, tính minh bạch, củng cố niềm tin của nhà đầu tư, giảm chi phí vốn và hướng tới phát triển bền vững. Trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam được các tổ chức quốc tế nâng hạng, việc khuyến khích doanh nghiệp áp dụng các chuẩn mực quản trị tiên tiến được xem là một trong những điều kiện nền tảng để nâng cao sức hấp dẫn của thị trường.

Theo hướng này, Bộ nguyên tắc Quản trị công ty Việt Nam 2026 (VNCG Code 2026) được xây dựng trên cơ sở tham chiếu các chuẩn mực mới nhất của G20/OECD, phù hợp với điều kiện trong nước và áp dụng theo phương thức “tuân thủ hoặc giải thích”. Theo ông Nguyễn Chí Dũng, Trưởng ban Pháp chế và Đối ngoại, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, VNCG Code 2026 gồm 9 nguyên tắc, hướng tới nâng cao vai trò định hướng chiến lược của Hội đồng quản trị và hỗ trợ doanh nghiệp quản trị dài hạn.

Đáng chú ý, quản trị công ty, minh bạch thông tin và ESG được xác định là những yếu tố quan trọng để thu hút và giữ chân dòng vốn dài hạn, đồng thời là “tài sản vô hình” giúp gia tăng giá trị và vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trong mắt nhà đầu tư quốc tế.

ESG cũng được đặt trong tổng thể khung quản trị thay vì là một nội dung tách biệt. VNCG Code 2026 mở rộng quản lý rủi ro sang các yếu tố phi tài chính như biến đổi khí hậu, môi trường, xã hội, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo; đồng thời chú trọng môi trường kiểm soát nội bộ, tính độc lập của kiểm toán và công bố thông tin phát triển bền vững gắn với xác nhận của bên thứ ba. Quyền cổ đông được mở rộng thông qua các hình thức họp trực tiếp, trực tuyến và bỏ phiếu điện tử.

Theo Trung tâm Nghiên cứu khoa học và Đào tạo chứng khoán thuộc Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu chuyển dịch sang mô hình phát triển bền vững, quản trị công ty, ESG và tài chính xanh đang dần trở thành những cấu phần quan trọng của thị trường vốn bền vững.

ESG được sử dụng để xem xét các yếu tố phi tài chính gồm môi trường, xã hội và quản trị, qua đó phản ánh mức độ phát triển bền vững và khả năng quản trị rủi ro của doanh nghiệp. Tại Việt Nam, các nội dung ESG cũng đã được lồng ghép trong các quy định liên quan đến công bố thông tin; trong đó có Thông tư 96/2020/TT-BTC.

Tuy nhiên, Trung tâm Nghiên cứu khoa học và Đào tạo chứng khoán cũng chỉ ra những vấn đề còn tồn tại như dữ liệu phân tán, chi phí thực hiện cao, thiếu tiêu chuẩn thống nhất, nguy cơ thông tin về hoạt động xanh không phản ánh đúng thực tế và thiếu các tổ chức đánh giá, xác nhận độc lập.

*Dữ liệu ESG trở thành yêu cầu với dòng vốn

Nếu việc thực hành ESG ngày càng được quan tâm thì chất lượng dữ liệu lại là vấn đề đặt ra đối với doanh nghiệp. Doanh nghiệp có thể công bố nhiều thông tin về môi trường, xã hội và quản trị nhưng thông tin cần đầy đủ, nhất quán và có khả năng kiểm chứng.

Ông Phạm Hồng Sơn, Chủ tịch danh dự Viện Thành viên Hội đồng quản trị Việt Nam (VIOD) cho biết, khoảng hai năm trước, nhiều doanh nghiệp tiếp cận ESG chủ yếu dưới góc độ công bố thông tin và xây dựng hình ảnh. Hiện nay, nhiều tổ chức xếp hạng quốc tế và các quỹ ESG bắt đầu sử dụng báo cáo phát triển bền vững như một cơ sở để xem xét năng lực quản trị và khả năng đầu tư dài hạn.

Theo ông Phạm Hồng Sơn, vấn đề không còn nằm ở việc doanh nghiệp có báo cáo phát triển bền vững hay không mà ở mức độ đầy đủ, minh bạch, nhất quán và khả năng kiểm chứng của dữ liệu. Điều này đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải tổ chức và quản lý dữ liệu trong quá trình hoạt động, thay vì chỉ tập trung hoàn thiện báo cáo vào cuối kỳ.

Từ góc độ doanh nghiệp niêm yết, ông Thái Văn Chuyện, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Thành Thành Công - Biên Hòa (TTC AgriS) cho rằng, thị trường vốn không chỉ là kênh huy động nguồn vốn trung và dài hạn mà còn là “đòn bẩy” thúc đẩy doanh nghiệp nâng cao tính minh bạch, chuẩn mực quản trị và trách nhiệm giải trình.

Theo ông Thái Văn Chuyện, dòng vốn đang dịch chuyển theo hướng gắn với các tiêu chuẩn ESG. Ngày càng nhiều nhà đầu tư, đặc biệt các tổ chức tài chính quốc tế, ưu tiên doanh nghiệp có chiến lược phát triển bền vững, minh bạch và thể hiện cam kết rõ ràng. “Nhà đầu tư quan tâm đến kết quả tài chính, đồng thời đánh giá kỹ mô hình quản trị, năng lực kiểm soát rủi ro và cách doanh nghiệp sử dụng dòng vốn”, ông Chuyện cho biết.

Thực tế tại TTC AgriS cho thấy các yêu cầu về ESG đã gắn với quá trình doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn quốc tế.

ESG ngày càng gắn với khả năng tiếp cận vốn trên thị trường chứng khoán. Ảnh minh họa: BNEWS/TTXVN

TTC AgriS cũng triển khai các dự án gắn với nông nghiệp xanh và kinh tế tuần hoàn; trong đó có việc sử dụng côn trùng có lợi như ong ký sinh Trichogramma và sản xuất phân bón hữu cơ từ phụ phẩm mía đường tại Attapeu, Lào.

Theo ông Thái Văn Chuyện, đối với ngành nông nghiệp, yêu cầu ESG có những đặc thù do chu kỳ đầu tư dài và hoạt động sản xuất phụ thuộc nhiều vào điều kiện khí hậu. Doanh nghiệp phải đáp ứng các yêu cầu về hiệu quả tài chính, môi trường và xã hội trong toàn bộ chuỗi giá trị từ vùng nguyên liệu, nông hộ đến chế biến và phân phối. Một trong những khó khăn là thu thập và chuẩn hóa dữ liệu ESG trên toàn bộ chuỗi cung ứng.

Trung tâm Nghiên cứu khoa học và Đào tạo chứng khoán cũng chỉ ra khoảng cách giữa những cam kết về ESG và khả năng chứng minh bằng số liệu cụ thể. Thông tin ESG giữa các doanh nghiệp chưa đồng bộ, nhiều báo cáo vẫn chủ yếu mô tả hoạt động mà chưa có các chỉ tiêu để đo lường và so sánh. Điều này khiến nhà đầu tư khó xác định doanh nghiệp thực hiện ESG đến đâu, đồng thời có thể dẫn đến tình trạng doanh nghiệp đưa ra những thông tin hoặc cam kết về hoạt động xanh nhưng chưa phản ánh đầy đủ thực tế.

Đối với doanh nghiệp, việc xây dựng hệ thống dữ liệu, chuẩn hóa báo cáo, đào tạo nhân lực, ứng dụng công nghệ và thực hiện xác nhận độc lập đều đòi hỏi nguồn lực. Trong khi đó, hệ sinh thái các tổ chức đánh giá, xếp hạng và xác nhận độc lập về ESG tại Việt Nam vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.

Từ thực tiễn này, ông Thái Văn Chuyện cho rằng Việt Nam cần có cơ chế khuyến khích nguồn vốn trung và dài hạn, các quỹ và tín dụng chuyên biệt; hoàn thiện khung pháp lý về trái phiếu xanh, ESG và tín chỉ carbon; xây dựng bộ tiêu chuẩn ESG thống nhất ở cấp quốc gia và có chương trình hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng hệ thống dữ liệu, báo cáo theo thông lệ quốc tế.

Theo Trung tâm Nghiên cứu khoa học và Đào tạo chứng khoán, để thị trường vốn bền vững phát triển, cần tiếp tục hoàn thiện quy định về công bố thông tin, báo cáo ESG và cơ chế giám sát; từng bước xây dựng hệ thống tiêu chuẩn ESG thống nhất, phù hợp điều kiện trong nước và có tham chiếu thông lệ quốc tế. Cùng với khung pháp lý, nguồn nhân lực và công nghệ cũng là những nội dung được đặt ra.

ESG vì vậy đang được đề cập đồng thời ở các phương diện quản trị doanh nghiệp, thông tin phục vụ nhà đầu tư và nguồn lực cho phát triển bền vững. Khi các yêu cầu đối với ESG ngày càng cụ thể, chất lượng dữ liệu, khả năng kiểm chứng và mức độ gắn kết giữa cam kết với thực hành trở thành những vấn đề được cơ quan quản lý, tổ chức nghiên cứu và doanh nghiệp cùng đặt ra./.

Văn Giáp