EU tìm cách mở rộng vai trò trong đàm phán hòa bình Nga - Ukraine

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskiy xem xét các loại vũ khí do phương Tây cung cấp, trong đó có tên lửa Storm Shadow, khi gặp gỡ các thành viên lực lượng không quân Ukraine Ảnh: Văn phòng Báo chí Tổng thống Ukraine

Theo Euronews, Brussels đang tìm cách gia tăng vai trò trong các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt xung đột tại Ukraine, trong đó có khả năng tiếp xúc trực tiếp với Moskva.

Mỹ muốn nối lại các cuộc đàm phán ba bên ở cấp kỹ thuật vào tháng 11, sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Ukraine tuyên bố hoan nghênh mọi khuôn khổ đàm phán vào bất kỳ thời điểm nào, trong khi Nga cho biết về nguyên tắc, nước này sẵn sàng tham gia.

Tiến trình hòa bình đã đình trệ từ tháng 2, sau khi Mỹ phát động chiến dịch quân sự tại Iran, khiến trọng tâm ngoại giao của Washington phần lớn chuyển sang Trung Đông.

Brussels coi việc nối lại đàm phán là cơ hội chuyển từ khuôn khổ ba bên sang đa phương, đưa đại diện châu Âu vào bàn đàm phán. Điều này cũng tạo điều kiện để EU tác động đến lập trường của Washington, vốn gần đây có những thay đổi đáng kể theo hướng có lợi cho Moskva, làm dấy lên lo ngại sâu sắc tại châu Âu.

Tuy nhiên, các nước châu Âu nhiều lần rơi vào tình thế bị bất ngờ, bị gạt ra ngoài hoặc thậm chí bị Mỹ phớt lờ. Vì vậy, chưa có gì bảo đảm nỗ lực lần này sẽ thành công.

Ngày 23/10, Phó phát ngôn viên Ủy ban châu Âu Arianna Podestà cho biết: “Hiện có kỳ vọng rằng một cuộc thảo luận đa phương sẽ diễn ra với sự tham gia của các đại diện cấp cao, và EU sẽ có mặt tại các cuộc đàm phán này”.

Bà nhấn mạnh: “Chúng tôi luôn nỗ lực để Ukraine có được vị thế vững mạnh, đồng thời hướng tới một nền hòa bình công bằng và lâu dài cho Ukraine. Chúng tôi luôn làm như vậy trong mọi trường hợp”.

Bà Podestà cho biết EU nên có đại diện chung từ Ủy ban châu Âu, cơ quan điều hành của khối, và Hội đồng châu Âu, cơ quan đại diện cho các quốc gia thành viên.

Khi được hỏi liệu kế hoạch này có bao gồm các cuộc gặp trực tiếp giữa quan chức châu Âu và đại diện Nga hay không, bà không loại trừ khả năng đó.

Bà nói: “Ở giai đoạn này, tôi chưa có thêm thông tin chi tiết. Dự kiến, đại diện chung của Ủy ban châu Âu và Hội đồng châu Âu sẽ tham dự các cuộc họp”. Bà cho biết không có thông tin nào khác để cung cấp.

Về phía Nga, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov chưa lập tức bác bỏ khả năng châu Âu tham gia, khác với lập trường Moskva từng thể hiện trước đây. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh vòng đàm phán tiếp theo đang được chuẩn bị vẫn sẽ diễn ra theo hình thức ba bên.

Ông Peskov nói: “Không thể loại trừ bất cứ điều gì ngay từ đầu. Tuy nhiên, các cuộc đàm phán đang được đề cập, dự kiến diễn ra trong nửa đầu tháng 11 tại Abu Dhabi, sẽ được tiến hành theo hình thức ba bên”.

Hai cơ quan EU, một vị trí đàm phán?

Hiện chưa rõ liệu cả Ủy ban châu Âu và Hội đồng châu Âu có cùng được đại diện tại bàn đàm phán hay không.

Trong các vòng tham vấn trước đây giữa Ukraine, châu Âu và Mỹ, diễn ra tại Miami và sau đó là Oslo, chỉ có ông Bjoern Seibert, Chánh Văn phòng của Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen, tham gia đại diện cho phía EU. Ông Pedro Lourtie, Chánh Văn phòng của Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa, không được mời.

Các cố vấn an ninh quốc gia của Đức, Pháp, Anh và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đã tham dự cuộc đàm phán tại Miami. Tại Oslo, Italy thay thế Pháp tham gia các cuộc thảo luận.

Nội dung thảo luận tập trung vào các bảo đảm an ninh cho Ukraine, biện pháp trừng phạt Nga và công cuộc tái thiết sau chiến tranh. Sau cuộc gặp tại Oslo, đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff đã hội đàm với Tổng thống Nga Vladimir Putin tại Saint Petersburg trong gần 3 giờ

Điện Kremlin sau đó bác bỏ các đề xuất của ông Witkoff, cho rằng những đề xuất này mang lại “ít giá trị thực sự” trong việc chấm dứt xung đột, đồng thời phát tín hiệu sẵn sàng nối lại đàm phán ở cấp kỹ thuật.

Các quan chức và nhà ngoại giao EU cho rằng Moskva chưa cho thấy dấu hiệu từ bỏ những yêu cầu tối đa hoặc tham gia thực chất vào tiến trình hòa bình. Tuy nhiên, trước những rủi ro lớn, họ lập luận rằng châu Âu không thể đứng ngoài các cuộc đàm phán.

Quyết định của Tổng thống Mỹ Donald Trump đạt thỏa thuận cung cấp dầu diesel với Tổng thống Putin và nới lỏng các biện pháp trừng phạt lâu nay đối với Nga đã khiến các thủ đô châu Âu lo ngại. Những diễn biến này càng củng cố quan điểm của họ rằng EU cần có mặt tại bàn đàm phán để tạo thế đối trọng với Washington.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy, người nhiều lần bị ông Trump chỉ trích, đã kêu gọi các nhà lãnh đạo châu Âu thiết lập kênh ngoại giao riêng với Moskva.

Đầu năm nay, Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa đã âm thầm thiết lập đường dây liên lạc với Nga. Tuy nhiên, sáng kiến này không đạt kết quả và sau đó bị gác lại.

Ý tưởng bổ nhiệm một đặc phái viên đã được các nhà lãnh đạo EU tái thảo luận tại hội nghị thượng đỉnh tuần trước. Dù chưa đạt được đồng thuận về ứng cử viên, Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb một lần nữa được nhắc đến sau khi đồng chủ trì vòng tham vấn mới nhất tại Oslo.

Sau đó, Moskva cho biết có thể chấp nhận ông Stubb làm trung gian, với điều kiện ông không chỉ lặp lại quan điểm của châu Âu.