Giảm béo phì và kiểm soát cân nặng để phòng bệnh đái tháo đường

1. Béo phì dẫn đến đến bệnh đái tháo đường như thế nào?

Béo phì dẫn đến kháng insulin

Khi một người bị thừa cân, béo phì, đặc biệt là tích mỡ nội tạng (mỡ quanh bụng, gan, ruột), các tế bào mỡ sẽ tiết ra nhiều acid béo tự do và các chất gây viêm. Các chất này làm cho các tế bào cơ, gan và mô mỡ giảm đáp ứng với insulin, buộc tuyến tụy phải tiết nhiều insulin hơn để giữ đường huyết ở mức bình thường.

Nếu tình trạng kháng insulin kéo dài, chức năng của tế bào beta tuyến tụy bị suy giảm làm tăng nguy cơ tiến triển thành đái tháo đường type 2 và các bệnh liên quan đến rối loạn chuyển hóa khác.

Tuyến tụy quá tải và suy kiệt

Khi chúng ta ăn, cơ thể sẽ tiết ra insulin để giúp giảm lượng đường trong máu xuống mức bình thường. Nếu tế bào bị kháng insulin, các tế bào đáp ứng kém với insulin, khiến glucose khó được đưa vào và sử dụng hiệu quả, khiến lượng đường huyết tăng cao.

Để bù đắp, tuyến tụy buộc phải làm việc nhiều hơn để sản xuất ra lượng insulin nhiều hơn nữa nhằm cố gắng hạ đường huyết.

Giai đoạn đầu, cơ thể vẫn có thể bù trừ, nhưng theo thời gian, chức năng của các tế bào beta suy giảm, không còn khả năng tiết đủ insulin, từ đó góp phần dẫn đến bệnh đái tháo đường type 2.

Béo phì là yếu tố nguy cơ gây bệnh đái tháo đường.

Mỡ nội tạng tích tụ gây viêm mạn tính

Không phải loại mỡ nào cũng giống nhau. Mỡ dưới da (như ở đùi, tay) ít nguy hiểm hơn mỡ nội tạng.

Mỡ nội tạng tích tụliên tục giải phóng acid béo tự do và các chất gây viêm mạn tính mức độ thấp vào hệ tuần hoàn, làm cho các tế bào kháng lại hiệu ứng của insulin.

Tình trạng dư thừa calo kéo dài làm cho gan và cơ giảm khả năng lưu trữ glucose. Đường huyết tăng caoép tuyến tụy phải hoạt động quá công suất, lâu dần bị suy yếu.

2. Giảm béo, kiểm soát cân nặng để phòng ngừa đái tháo đường

Vì thừa cân, béo phì chính là nguyên nhân gốc rễ dẫn đến kháng insulin nên giảm cân và kiểm soát cân nặng là cách hiệu quả nhất để bảo vệ tuyến tụy, phục hồi chuyển hóa và phòng ngừa đái tháo đường.

Để giảm cân an toàn, các chuyên gia y tế khuyến cáo người thừa cân, béo phì cần kết hợp điều chỉnh chế độ ăn uống và luyện tập phù hợp. Về chế độ ăn uống, nguyên tắc chung là cần đảm bảo năng lượng nạp vào thấp hơn năng lượng tiêu hao nhưng vẫn đảm bảo đủ sức khỏe để sinh hoạt và làm việc.

Ưu tiên thực phẩm giàu dinh dưỡng: Chế độ ăn hằng ngày đa dạng thực phẩm như rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, protein nạc và chất béo lành mạnh. Hạn chế tối đa thực phẩm chế biến sẵn, đường bổ sung, chất béo bão hòa, muối và đồ uống có cồn.

Tăng cường vận động: Vận động giúp cơ bắp tiêu thụ glucose trực tiếp mà không phụ thuộc quá nhiều vào insulin. Nênduy trì tập luyện ít nhất 4 - 5 buổi/tuần với các bài tập vừa sức như: đi bộ, đạp xe, bơi lội, aerobic, các bài tập kháng lực để kích thích cơ bắp tiêu thụ đường.

Tạo thói quen sinh hoạt khoa học: Ăn đúng giờ và ngủ đủ giấc. Thiếu ngủ sẽ làm giảm khả năng đốt cháy mỡ thừa và tăng cảm giác thèm ăn.

Theo dõi cân nặng: Thường xuyên kiểm tra cân nặng, chỉ số BMI, vòng eo hoặc sử dụng nhật ký ghi lại lượng thức ăn và hoạt động thể chất để tự điều chỉnh kịp thời.