Giảm thuốc hóa học, nâng sức khỏe cây trồng

Ngày càng có nhiều nông dân sử dụng các biện pháp ủ, lên men phụ phẩm nông nghiệp làm phân bón cho cây trồng

Nuôi đất trước khi nuôi cây

Ở xã Trường Xuân, ông Hà Công Xã không bắt đầu câu chuyện làm nông nghiệp bằng cách giảm, bỏ thuốc hóa học khỏi quy trình sản xuất. Trong khu vườn của mình, ông Xã tự nhân nuôi các vi sinh vật có lợi để tạo phân bón vi sinh, chế phẩm sinh học phục vụ chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh.

Bằng các biện pháp ủ, lên men, cá, đậu tương được sử dụng làm nguồn đạm hữu cơ. Thân, chuối, bí đỏ tạo nguồn kali. Xương động vật, vỏ trứng, vỏ ốc được tận dụng bổ sung nguồn canxi, lân. Các nguyên liệu được xử lý, lên men và đưa vào quy trình chăm sóc theo hướng giảm dần sự phụ thuộc vào phân bón, thuốc BVTV hóa học. Mô hình tập trung phát huy vai trò của các vi khuẩn, vi sinh vật có lợi trong đất, môi trường, qua đó hạn chế tác động bất lợi của hóa chất nông nghiệp và giảm nguy cơ tồn dư thuốc BVTV trong sản phẩm.

Theo tính toán của ông Xã, cách làm này giúp tiết giảm khoảng 15 triệu đồng/ha/năm đối với nhóm cây công nghiệp dài ngày. Ngoài khoản tiền tiết kiệm được thì điều ông quan tâm nhất là sự thay đổi của đất và bộ rễ cây. “Muốn cây trồng phát triển bền vững thì phải nuôi đất cho khỏe, chăm bộ rễ cho tốt. Khi cây khỏe, sức chống chịu tốt hơn thì mới giảm tác động của dịch bệnh”, ông Xã chia sẻ.

Cách làm của ông Xã đang cho thấy một hướng tiếp cận khác trong sản xuất nông nghiệp thay vì chờ sâu bệnh xuất hiện rồi tìm cách xử lý, ông đã chủ động tạo điều kiện để cây phát triển từ đất và môi trường.

Muốn cây khỏe, người trồng phải hiểu cây

Với một địa bàn có diện tích sản xuất nông nghiệp lớn, nhiều vùng chuyên canh và các ngành hàng có giá trị cao, quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM) không đơn thuần là việc thay đổi quy trình chăm sóc ở một số hộ dân. Đó là yêu cầu thay đổi cách quản lý sức khỏe cây trồng trên quy mô rộng hơn. Cùng với đó là mục tiêu giảm chi phí đầu vào, hạn chế hóa chất độc hại và phát thải khí nhà kính, nâng khả năng chống chịu của cây trồng, bảo đảm an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường và tăng giá trị sản xuất.

Đây cũng là phần khó nhất khi đưa IPHM từ những mô hình riêng lẻ ra sản xuất diện rộng. Người sản xuất phải biết cây đang gặp vấn đề gì, dịch hại đã đến ngưỡng cần xử lý hay chưa, nguyên nhân đến từ sâu bệnh hay dinh dưỡng; đồng thời biết lựa chọn giải pháp phù hợp thay vì mặc nhiên sử dụng thuốc hóa học.

Theo Chi cục Trồng trọt và BVTV Lâm Đồng trong giai đoạn 2026-2030, Lâm Đồng sẽ xây dựng từ 20 - 30 mô hình IPHM cấp tỉnh; mỗi xã, phường ít nhất 2 mô hình. Đồng thời xây dựng từ 10 - 15 mô hình sử dụng thuốc BVTV sinh học, chế phẩm sinh học và tác nhân sinh học. Ngành nông nghiệp hướng đến nghiên cứu, chuyển giao công nghệ sản xuất chế phẩm và tác nhân sinh học; nghiên cứu giống có khả năng chống chịu sâu bệnh, thích ứng với biến đổi khí hậu; ứng dụng công nghệ số trong điều tra, giám sát, phát hiện và cảnh báo sớm sinh vật gây hại.

Lâm Đồng có diện tích sản xuất nông nghiệp lớn, nhiều vùng chuyên canh và các ngành hàng có giá trị cao

Ông Hà Ngọc Chiến, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và BVTV tỉnh cho biết, điểm quan trọng của IPHM là thay đổi cách tiếp cận trong sản xuất. Nếu phương thức canh tác truyền thống thường chú trọng xử lý khi sâu bệnh đã xuất hiện thì IPHM hướng người sản xuất đến việc quản lý sức khỏe cây trồng ngay từ đầu, từ giống, đất, nước, dinh dưỡng đến theo dõi và kiểm soát dịch hại.

Thuốc vẫn là một công cụ trong bảo vệ cây trồng, nhưng sẽ được sử dụng đúng đối tượng, đúng thời điểm, đúng liều lượng và chỉ khi thực sự cần thiết. Cùng với đó là tăng vai trò của các biện pháp canh tác, sinh học và phòng ngừa. Khi đất được quản lý tốt, dinh dưỡng cân đối, bộ rễ phát triển và cây có khả năng chống chịu tốt hơn thì nhu cầu can thiệp bằng hóa chất cũng giảm.