'Gieo xanh nơi đỉnh mây' - vai trò không thể thay thế của phụ nữ dân tộc thiểu số trong bảo tồn di sản

Triển lãm là kết quả của đề tài nghiên cứu "Hành trình kể câu chuyện du lịch sinh thái của phụ nữ Việt Nam anh hùng thích ứng với biến đổi khí hậu" do Viện Tài nguyên và Môi trường (Đại học Quốc gia Hà Nội), Đại học Hull, Đại học Loughborough (Vương quốc Anh) và Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam thực hiện từ tháng 7.2024 đến tháng 12.2025.

"Gieo xanh nơi đỉnh mây" là kết quả của đề tài nghiên cứu "Hành trình kể câu chuyện du lịch sinh thái của phụ nữ Việt Nam anh hùng thích ứng với biến đổi khí hậu"

Dự án nhằm hỗ trợ phụ nữ dân tộc thiểu số tại vùng đệm Vườn quốc gia Hoàng Liên bảo tồn di sản thiên nhiên và văn hóa, đồng thời ghi nhận vai trò tiên phong của họ trong phát triển sinh kế và du lịch bền vững trước thách thức của biến đổi khí hậu trên địa bàn xã Hoàng Liên, Tả Van và Bản Hồ (nay là xã Tả Van, Bản Hồ), tỉnh Lào Cai.

Triển lãm gồm ba chủ đề. Trong đó, chủ đề "Nơi đỉnh mây", phác họa bức tranh tổng thể về không gian sống, văn hóa bản địa và đời sống cộng đồng các dân tộc Mông, Dao, Giáy, Thái, Tày, giúp công chúng cảm nhận rõ sự gắn kết giữa con người, núi rừng và những giá trị truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Chủ đề “Trời đất đổi mình - Tôi cũng thế” đi sâu phản ánh những tác động của biến đổi khí hậu và du lịch đến đời sống địa phương, đồng thời làm nổi bật khả năng thích ứng, vai trò chủ động và tinh thần sáng tạo của phụ nữ trong việc duy trì sinh kế và bảo tồn văn hóa.

Chủ đề “Gieo xanh nơi đỉnh mây" mở ra những kỳ vọng về tương lai du lịch, nơi những “mầm xanh” được vun đắp từ chính nội lực cộng đồng, từ ước mơ, nỗ lực và khát vọng phát triển bền vững của phụ nữ vùng cao.

Du khách quốc tế quan tâm đến các sản phẩm truyền thống của những người phụ nữ vùng cao

Phát biểu tại lễ khai mạc, Giám đốc Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam Nguyễn Thị Tuyết cho biết: Triển lãm “Gieo xanh nơi đỉnh mây” là kết quả của một quá trình nghiên cứu và hợp tác quốc tế, nhưng trên hết, đó là kết quả của sự tin tưởng và chia sẻ từ chính những người phụ nữ vùng cao - những người không gọi công việc của mình là “thích ứng với biến đổi khí hậu”, nhưng lại đang sống và hành động như những người tiên phong trong hành trình đó.

Họ dệt vải, nhưng cũng đang dệt lại những giá trị văn hóa truyền thống có nguy cơ mai một. Họ làm du lịch, nhưng không chỉ để phát triển kinh tế, mà còn để gìn giữ cách sống hài hòa với núi rừng. Họ thay đổi, đi cùng với đó là phục hồi di sản cộng đồng mình.

“Điều mà chúng tôi mong muốn, khi thực hiện triển lãm này, không phải chỉ là để công chúng xem, mà là để cùng cảm nhận: cảm nhận sự gắn bó giữa con người và thiên nhiên, cảm nhận giá trị của tri thức bản địa, và cảm nhận vai trò ngày càng rõ nét của phụ nữ trong việc thích ứng với biến đổi khí hậu - vấn đề đang được quan tâm hiện nay”, Giám đốc Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam nhấn mạnh.

Giám đốc Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam Nguyễn Thị Tuyết phát biểu khai mạc Triển lãm

Bà Nguyễn Thị Tuyết chia sẻ, triển lãm “Gieo xanh nơi đỉnh mây” một lần nữa là bằng chứng sinh động tiếp tục khẳng định hướng đi của Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam trong việc phối hợp và tổ chức sự kiện, triển lãm có sự tham gia của cộng đồng, phản ánh được tiếng nói của cộng đồng và thực hiện chức năng phản biện xã hội.

Đặc biệt, trong bối cảnh kỷ niệm Ngày Quốc tế Bảo tàng năm 2026 do Hội đồng Bảo tàng Quốc tế khởi xướng đang đến gần, triển lãm không chỉ là hoạt động trưng bày mà còn là không gian kết nối, đối thoại và chia sẻ giữa các nhóm cộng đồng khác nhau.

PGS.TS Bùi Ngọc Quý, Phó Viện trưởng Viện Tài nguyên và môi trường (Đại học Quốc gia Hà Nội) phát biểu tại lễ khai mạc Triển lãm

Thông qua đó, bảo tàng tiếp tục phát huy vai trò là tác nhân thúc đẩy các mục tiêu phát triển bền vững, đặc biệt trong việc tăng cường bình đẳng giới và xây dựng các mối quan hệ hợp tác vì một xã hội bao trùm và phát triển bền vững.

Chia sẻ tại triển lãm, PGS.TS Bùi Ngọc Quý, Phó Viện trưởng Viện Tài nguyên và môi trường (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho biết: Trong gần hai năm qua, nhóm nghiên cứu đã triển khai đề tài “Hành trình kể câu chuyện du lịch sinh thái của những người phụ nữ Việt Nam anh hùng thích ứng với biến đổi khí hậu tại hai xã Tả Van và Bản Hồ".

Nhằm tiếp cận cách phụ nữ địa phương góp phần bảo tồn đa dạng sinh học và thúc đẩy du lịch sinh thái, thông qua việc chia sẻ kiến thức truyền thống, tri thức bản địa kết hợp với phương pháp kể chuyện sáng tạo, được lồng ghép vào các hoạt động du lịch sinh thái.

Phụ nữ dân tộc thiểu số khẳng định vai trò của mình trong bảo tồn di sản

Đề tài không chỉ hướng tới việc nhận diện những đóng góp của phụ nữ trong bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển du lịch sinh thái, mà còn tìm cách làm nổi bật hơn những tri thức truyền thống, những kinh nghiệm thích ứng và những câu chuyện đời thường, nhưng có ý nghĩa sâu sắc đối với tương lai của cộng đồng.

PGS.TS Bùi Ngọc Quý chia sẻ: “Điều chúng tôi nhận thấy trong suốt quá trình nghiên cứu là: ở những nơi tưởng như xa xôi nhất, những hạt mầm của đổi thay bền vững lại đang được gieo xuống một cách rất lặng lẽ. Đó có thể là cách một người phụ nữ gìn giữ nghề truyền thống để gắn với sinh kế mới.

Đó có thể là cách một gia đình mở cửa homestay nhưng vẫn giữ được nếp sống, tiếng nói và phong tục của mình. Đó cũng có thể là cách cộng đồng tìm cách thích ứng với khí hậu biến đổi mà không đánh mất căn cốt văn hóa.

Chính những điều bình dị ấy đã làm nên ý nghĩa sâu xa của phát triển bền vững: phát triển không bằng cách thay thế hoàn toàn cái cũ, mà bằng cách làm cho những giá trị tốt đẹp vốn có tiếp tục sống được trong một bối cảnh mới”.

Theo PGS.TS Bùi Ngọc Quý, triển lãm “Gieo xanh nơi đỉnh mây” không chỉ là nơi giới thiệu kết quả của một đề tài nghiên cứu. Quan trọng hơn, đây là một nỗ lực chuyển hóa tri thức nghiên cứu thành một không gian đối thoại công chúng; nơi những lát cắt của đời sống vùng cao được kể lại bằng hình ảnh, câu chuyện và cảm xúc; nơi người xem có thể cảm nhận rõ hơn sự gắn bó giữa con người với thiên nhiên, giữa bảo tồn với sinh kế, giữa ký ức văn hóa với những đòi hỏi mới của phát triển.

Phó Viện trưởng Viện Tài nguyên và môi trường Bùi Ngọc Quý cho rằng, triển lãm “Gieo xanh nơi đỉnh mây”, là một hành trình đầy cảm hứng của những người phụ nữ Sa Pa. Họ là những người đã và đang đóng góp to lớn vào sự nghiệp bảo tồn, phát huy giá trị di sản thiên nhiên và văn hóa, từng ngày kiên trì gieo những mầm xanh của hy vọng thông qua phát triển du lịch bền vững.

Ông hy vọng, thông qua triển lãm, công chúng sẽ nhìn thấy vai trò không thể thay thế của phụ nữ dân tộc thiểu số trong bảo tồn di sản và phát triển cộng đồng; nhìn thấy những thách thức mà họ đang đối mặt; và nhìn thấy cả những khả năng rất thực cho một hướng phát triển hài hòa hơn giữa thiên nhiên, văn hóa và sinh kế.

AN AN, ảnh: PHẠM SỸ