Gìn giữ bản sắc làng nghề

Ngày hội làng nghề truyền thống Kim Bồng trở thành điểm hẹn văn hóa thu hút nhiều du khách nước ngoài tham gia. Ảnh: VĨNH LỘC

Chạm vào di sản

Một buổi sáng ở làng rau An Mỹ (phường Hội An Đông), cánh đồng quê rộn ràng tiếng cười nói của du khách. Người tập cấy lúa, người thích thú cưỡi trâu, người trải nghiệm tát nước bắt cá hay ngồi bên bếp lửa học nấu những món ăn dân dã của xứ Quảng.

Không còn là chuyến tham quan đơn thuần, nhiều du khách tìm đến An Mỹ để sống chậm, chạm tay vào đất ruộng và cảm nhận nhịp sống của người nông dân.

Những nông dân chân lấm tay bùn nay trở thành những “hướng dẫn viên” đặc biệt, trực tiếp chỉ cho du khách cách dặm mạ, gieo sạ hay thu hoạch rau trong vườn.

Đại diện lãnh đạo phường Hội An Đông cho rằng, xu hướng phát triển du lịch xanh gắn với nông nghiệp hữu cơ đang được người dân địa phương chú trọng. Hằng năm, lễ hội xuống đồng được tổ chức không chỉ để phục vụ du lịch mà còn là dịp cộng đồng tri ân nghề nông, gìn giữ di sản văn hóa lúa nước và lan tỏa tình yêu với nghề truyền thống.

Dòng khách du lịch cũng tìm về làng mộc Kim Bồng (phường Hội An), nơi tiếng đục, tiếng cưa vẫn vang lên mỗi ngày bên dòng sông Thu Bồn. Hơn 600 năm qua, nghề mộc nơi đây góp phần tạo nên nhiều công trình kiến trúc đặc sắc cho xứ Quảng và miền Trung.

Du khách được hướng dẫn điêu khắc gỗ tại Ngày hội làng nghề truyền thống Kim Bồng . Ảnh: VĨNH LỘC

Trong xưởng mộc nhỏ, các nghệ nhân miệt mài chạm khắc từng đường nét trên gỗ. Nhiều du khách dành hàng giờ quan sát từng công đoạn tạo hình, đục đẽo, chạm trổ hoa văn.

Nghệ nhân Huỳnh Sướng, người gắn bó hơn nửa đời với nghề mộc Kim Bồng chia sẻ, điều khiến ông vui nhất là ngày càng nhiều người trẻ và du khách nước ngoài quan tâm đến nghề truyền thống.

Bởi, các sản phẩm gỗ ở Kim Bồng không đơn thuần là vật dụng sinh hoạt mà còn chứa đựng dấu ấn văn hóa bản địa. Hình ảnh con trâu, cây tre, con đò hay Chùa Cầu được chạm khắc mộc mạc như kể lại câu chuyện của làng quê Hội An.

Cùng với nghề mộc, người dân địa phương cũng phát triển nhiều mô hình du lịch xanh như đạp xe xuyên làng quê, tham quan vườn tược, du lịch sinh thái cộng đồng và hạn chế rác thải nhựa. Với họ, du lịch không phải sự thay thế cho nghề truyền thống mà là cách để nghề sống được trong đời sống hiện đại.

Ở làng gốm Thanh Hà (phường Hội An Tây), không gian làng nghề cũng trở nên sinh động nhờ các hoạt động trải nghiệm. Trong những xưởng gốm nhỏ, nghệ nhân vừa làm nghề vừa hướng dẫn khách chuốt gốm, tạo hình sản phẩm.

Moamet Anne, một Việt kiều Pháp chia sẻ, đầu năm 2026 đến nay, gia đình chị có 2 chuyến đi du lịch Việt Nam, trong đó có dịp ghé làng gốm Thanh Hà. “Trực tiếp xem người dân làm ra sản phẩm, tôi thấy nghệ nhân thật vất vả. Tôi rất yêu mảnh đất này, nó thật xinh đẹp”, chị nói.

Bà Nguyễn Thị Hảo, chủ cơ sở ở làng gốm cho biết, du khách thích trực tiếp tham gia các công đoạn làm gốm và tự tay tạo ra sản phẩm mang về làm kỷ niệm. Vì vậy, việc giữ gìn nếp nghề và không gian làng quê đang trở thành ưu tiên lớn của cộng đồng làng nghề.

Mộc Kim Bồng là một trong những làng nghề cần tiếp tục được đầu tư, quy hoạch bài bản để tạo điểm nhấn trong bức tranh du lịch Đà Nẵng. Ảnh: T.Y

Giữ nghề để giữ di sản

Sự phát triển mạnh của du lịch đang mang lại sinh kế mới cho nhiều hộ dân làng nghề nhưng cũng đặt ra không ít áp lực. Nguy cơ thương mại hóa, lớp trẻ ít mặn mà với nghề truyền thống, tác động của đô thị hóa và biến đổi khí hậu đang trở thành những trăn trở lớn đối với cộng đồng địa phương.

Theo Chủ tịch UBND phường Hội An Nguyễn Đức Bình, cùng với làng gốm Thanh Hà, làng mộc Kim Bồng là những yếu tố quan trọng làm nên bản sắc riêng của Hội An.

Trong quy hoạch, thời gian tới, địa phương tiếp tục ưu tiên bảo tồn và phục hồi các nghề truyền thống có nguy cơ mai một, nhất là nghề mộc Kim Bồng trong bối cảnh ngày càng ít lao động trẻ theo nghề.

Du khách thích thú khi xuống đồng cấy lúa tại làng quê An Mỹ, phường Hội An Đông. Ảnh: HOÀNG LIÊN

Địa phương xác định phải giữ được không gian làng nghề, hỗ trợ nghệ nhân truyền nghề cho lớp trẻ và phát triển du lịch cộng đồng theo hướng xanh, bền vững.

Theo ông Bình, nhiều ý tưởng đang được xúc tiến như xây dựng bảo tàng tre ở khu vực phía tây làng mộc Kim Bồng nhằm hình thành hệ sinh thái du lịch xanh gắn với cảnh quan tự nhiên vùng Cẩm Kim cũ; phát triển không gian sinh thái rừng ngập mặn ven sông kết hợp bảo tồn làng nghề truyền thống và du lịch cộng đồng.

“Điều quan trọng nhất không phải là đón được bao nhiêu khách, mà là giữ được giá trị cốt lõi của làng nghề. Nếu mất không gian văn hóa và tinh thần làng nghề thì du lịch cũng sẽ mất đi bản sắc”, ông Bình nói.

Trong khi đó, làng gốm Thanh Hà đang cho thấy những chuyển biến tích cực khi nhiều cơ sở chuyển sang sử dụng lò điện thay cho lò nung truyền thống gây ô nhiễm. Các dòng sản phẩm lưu niệm cũng được phát triển theo hướng tinh gọn, thân thiện môi trường nhưng vẫn giữ nét đặc trưng văn hóa Hội An.

Việc làng gốm Thanh Hà được trao giải thưởng “Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất” năm 2025 được xem là minh chứng cho hướng đi lấy cộng đồng làm trung tâm và lấy di sản sống làm nền tảng để phát triển du lịch bền vững.

Những nghệ nhân, nông dân và người dân làng nghề vẫn đang lặng lẽ giữ lấy tiếng đục, ngọn lửa và mùi bùn đất thân quen của quê nhà. Đó là cách gìn giữ ký ức văn hóa và hồn cốt của những làng quê truyền thống cho mai sau.