Gìn giữ và phát triển nghề mây tre đan Ngọc Động

Anh Nguyễn Quốc Luân, tổ dân phố Ngọc Động, phường Duy Hà (bên trái) kế thừa và phát huy nghề truyền thống mây tre đan của cha ông.

Tình yêu dành cho nghề truyền thống

Tại tổ dân phố Ngọc Động, phường Duy Hà, có một nghề truyền thống từ lâu đã trở thành sinh kế bền vững của nhiều gia đình, là một phần không thể thiếu trong nếp sống hằng ngày, đó là nghề mây tre đan.

Theo lời kể của những người có “thâm niên”, nghề mây tre đan đã phát triển hàng trăm năm nay. Ban đầu người dân chỉ đơn thuần phát triển các sản phẩm đơn giản như ghế mây. Khi cung ứng ra thị trường, nhờ chất liệu đặc biệt, sự khéo léo của người thợ đã giúp sản phẩm này nhận được phản hồi tốt từ phía người tiêu dùng. Cứ thế, danh tiếng sản phẩm lan rộng, càng nhiều khách hàng thập phương tìm đến hỏi mua hàng. Những người thợ làng nghề đã không ngừng sáng tạo, thiết kế đa dạng các sản phẩm mới với độ khó kỹ thuật ngày càng cao, đảm bảo nét tinh xảo riêng biệt.

Một dấu mốc quan trọng của làng nghề mây tre đan Ngọc Động đó là vào năm 1957, những người thợ của làng nghề đã làm một bộ ghế mây tặng Chủ tịch Hồ Chí Minh. Đó là minh chứng sống động khẳng định giá trị, chất lượng sản phẩm thủ công mỹ nghệ nơi đây trong suốt quá trình hình thành và phát triển.

Khi nhắc về sự kiện ý nghĩa đó, anh Nguyễn Quốc Luân vô cùng tự hào và xúc động bởi cha anh chính là một trong những người trực tiếp tham gia làm sản phẩm đặc biệt đó. Trải qua bao thế hệ nhưng dấu mốc đó vẫn luôn là niềm tự hào của nhiều thế hệ con cháu, khơi dạy tình yêu nghề, thôi thúc người trẻ như anh phải cố gắng, gìn giữ nghề dù có những giai đoạn vô cùng khó khăn.

Sản phẩm của làng nghề truyền thống mây tre đan Ngọc Động, phường Duy Hà được sản xuất với nguyên liệu thân thiện môi trường, đảm bảo về thẩm mỹ cũng như chất lượng.

Anh Nguyễn Quốc Luân, tổ dân phố Ngọc Động, phường Duy Hà chia sẻ: Tiếp nối nghề của cha ông, giờ đây gia đình chúng tôi đang sản xuất các sản phẩm chủ lực mây tre đan. Chúng tôi chú trọng, khắt khe trong việc tuyển chọn nguyên liệu, quy trình xử lý, lên khung, đan và hoàn thiện sản phẩm.

Vì vậy, mỗi sản phẩm mây tre đan ra đời không chỉ có độ bền chắc theo thời gian mà còn mang giá trị thẩm mỹ cao, rất phù hợp, gần gũi với văn hoá, lối sống người Việt. Đồng thời là tâm huyết, là niềm tự hào của người làng nghề Ngọc Động, giúp người trẻ có thêm động lực gắn bó với nghề. Hiện tại các sản phẩm chúng tôi sản xuất ra được thị trường đón nhận, rất được ưa chuộng và thường được dùng để sử dụng, làm đồ trang trí resort, homestay…

Nguyên liệu để sản xuất các sản phẩm thủ công mỹ nghệ cũng khá đa dạng như: mây, tre, song, giang. Điểm chung đều là những vật liệu có sẵn trong tự nhiên, rất thân thiện với môi trường. Từ những sản phẩm đơn giản, giờ đây làng nghề đã phát triển đa dạng các sản phẩm như: bàn, ghế, khay, âu trầu, lọ hoa, lọ lục bình… Các sản phẩm không chỉ được để sử dụng trong cuộc sống hằng ngày, cho thấy tính ứng dụng cao mà còn được sử dụng trang trí cho nhiều không gian khác nhau. Đặc biệt, với chất liệu tự nhiên, sản phẩm được đánh giá có độ bền lâu, rất an toàn với người sử dụng nên ngày càng được khách hàng ưa chuộng.

Là người đã có vài chục năm gắn bó với nghề truyền thống của quê hương, đôi tay thoăn thoắt của bà Nguyễn Thị Lý, tổ dân phố Ngọc Động đang hình thành nên các mối đan chắc chắn, sắc sảo trong từng đường nét của từng sản phẩm. Vừa làm bà Lý vừa tâm sự: Đặc điểm nghề này đòi hỏi người thợ phải có sự kiên trì, tỉ mỉ, khéo léo và sáng tạo để tạo ra những sản phẩm thủ công mỹ nghệ có tính thẩm mỹ cao, đảm bảo về chất lượng, đem lại những giá trị cốt lõi cho người tiêu dùng.

Làng nghề truyền thống Ngọc Động, phường Duy Hà giúp giải quyết việc làm cho lao động địa phương.

Được biết, hiện làng nghề có khoảng 200 hộ với khoảng 300 người tham gia. Mức thu nhập trung bình dao động từ 4-7 triệu đồng/người/tháng, tuỳ vào thời gian lao động, tay nghề mỗi người.

Bên cạnh những người làm cố định tại các cơ sở sản xuất, doanh nghiệp thì một bộ phận người dân có thể nhận sản phẩm về nhà làm đối với các công đoạn từ sơ chế nguyên liệu đến đan, tạo hình sản phẩm. Công việc được đánh giá nhẹ nhàng, phù hợp sức khoẻ, nhất là với người cao tuổi, lại có thể linh động về thời gian nên ngày càng thu hút nhiều người tham gia.

Đứng vững trước cơ chế thị trường

Xác định các sản phẩm thủ công mỹ nghệ muốn có sức cạnh tranh trên thị trường, người làng nghề Ngọc Động đã không ngừng nâng cấp sản phẩm bằng việc đổi mới quy trình sản xuất, đa dạng hình thức, mẫu mã sản phẩm, tìm kiếm và mở rộng thị trường.

Điều phấn khởi đó là thay vì chỉ tiêu thụ nội địa như trước kia thì nay, sản phẩm của nơi đây đã được xuất khẩu ra nước ngoài.

Những người con quê hương đã đứng ra thành lập các công ty, doanh nghiệp là đầu mối thu mua, xuất khẩu sản phẩm truyền thống. Hiện nay, sản phẩm được tiêu thụ nhiều nước như: Nhật Bản, Đài Loan (Trung Quốc), Hàn Quốc, các nước châu Âu… Qua đó, ngày càng nâng cao giá trị sản phẩm, giúp khẳng định vị thế của sản phẩm thủ công mỹ nghệ Việt.

Tiêu biểu trong số đó, có thể kể đến ông Nguyễn Xuân Mai, Chủ tịch HĐQT Công ty TNHH Mây tre đan xuất khẩu Ngọc Động, phường Duy Hà. Ông Mai cho rằng, trước cơ chế thị trường, các sản phẩm truyền thống cần tìm cho mình những hướng đi mới, phù hợp, thậm chí phải mạnh mẽ bứt phá thì mới có cơ hội để tồn tại và phát triển. Và khi các sản phẩm thủ công mỹ nghệ Ngọc Động vươn tới thị trường thế giới, nếu biết nắm bắt, đó sẽ là cơ hội giàu tiềm năng trong tương lai.

“Với mỗi sản phẩm được xuất khẩu sang nước ngoài theo đơn đặt hàng, họ lại yêu cầu về mẫu mã, quy trình sản xuất khác nhau bởi nền văn hoá, phong cách mỗi nước có những nét riêng biệt. Vì vậy, đơn vị chúng tôi phải luôn cập nhật, linh hoạt đổi mới để có thể đáp ứng tốt nhất yêu cầu, thị hiếu khách hàng. Đó cũng là cách để chúng tôi không ngừng sáng tạo nhưng vẫn giữ được cốt lõi, nét văn hoá của nghề truyền thống Ngọc Động” - ông Nguyễn Xuân Mai chia sẻ.

Ông Nguyễn Xuân Mai, Chủ tịch HĐQT Công ty TNHH Mây tre đan xuất khẩu Ngọc Động, phường Duy Hà là một trong những người tiên phong đưa sản phẩm truyền thống ra thế giới.

Bên cạnh đó, làng nghề Ngọc Động cũng đang hướng tới phát triển sản phẩm thủ công mỹ nghệ gắn với du lịch. Du khách đến đây được tìm hiểu về lịch sử hình thành và phát triển của làng nghề truyền thống, trực tiếp trải nghiệm những công đoạn để làm ra các sản phẩm. Đây là hướng đi mới, góp phần quảng bá, lan toả những giá trị văn hoá, vẻ đẹp độc đáo của làng nghề.

Hiện làng nghề mây tre đan Ngọc Động đã được UBND tỉnh công nhận là làng nghề truyền thống vào năm 2004 và có 4 sản phẩm đã được công nhận là sản phẩm OCOP 4 sao. Đây là minh chứng rõ nét cho uy tín, chất lượng sản phẩm cũng như góp phần xây dựng thương hiệu làng nghề.

Để làng nghề mây tre đan Ngọc Động phát triển bền vững, những năm qua, phường Duy Hà đã luôn đồng hành cùng người dân, doanh nghiệp, chú trọng định hướng phát triển gắn với bảo tồn những giá trị truyền thống của làng nghề; phát triển gắn với bảo vệ môi trường…

Ông Nguyễn Mạnh Đạt, Phó Chủ tịch UBND phường Duy Hà cho biết: Các cơ sở làng nghề được địa phương hết sức quan tâm, tạo điều kiện tối đa. Đặc biệt, xác định khi phát triển nghề cần quỹ đất cũng như nguồn vốn rất là lớn. Vì vậy, liên quan đến các nguồn lực về đất đai hay về vốn, địa phương luôn tạo điều kiện về thủ tục hành chính thông suốt cho người dân và doanh nghiệp được tiếp cận vốn nhanh nhất, tốt nhất. Đồng thời tiếp tục tạo điều kiện mở lớp tập huấn, nâng cao tay nghề cho người lao động, hỗ trợ quảng bá sản phẩm, xúc tiến thương mại.

Giờ đây, giữa nhịp sống hiện đại, làng nghề truyền thống mây tre đan Ngọc Động vẫn luôn được bao thế hệ người con quê hương kế thừa, gìn giữ và phát huy. Trải qua bao thăng trầm nhưng bằng tình yêu nghề, đôi bàn tay khéo léo và khối óc sáng tạo đã giúp sản phẩm thủ công mỹ nghệ nơi đây tiếp tục khẳng định thương hiệu, ngày càng vươn xa ở thị trường trong nước và quốc tế.