Giới trẻ Khmer góp sức gìn giữ văn hóa truyền thống của dân tộc

Câu lạc bộ múa Khmer chùa Ookada biểu diễn phục vụ bà con phum sóc mừng Tết cổ truyền Chôl Chnăm Thmây năm 2026. Ảnh: Mỹ Xuyên

Khơi dậy và gìn giữ nghệ thuật truyền thống

Tại nhiều địa phương có đông đồng bào Khmer sinh sống, hình ảnh những thanh niên miệt mài tập luyện các điệu múa truyền thống, tham gia các đội văn nghệ quần chúng hay học chơi nhạc cụ dân tộc đã trở nên quen thuộc. Đây không chỉ là hoạt động sinh hoạt văn hóa, mà còn là cách để họ gìn giữ “hồn cốt” dân tộc trong từng nhịp sống đời thường.

Một trong những tấm gương tiêu biểu là Nguyễn Văn Thanh Toàn (27 tuổi, xã Xà Phiên, thành phố Cần Thơ). Sinh ra trong gia đình có truyền thống nghệ thuật, với mẹ và ông bà ngoại từng tham gia đội hát Dù kê, Thanh Toàn sớm được nuôi dưỡng trong không gian đậm chất văn hóa Khmer. Từ nhỏ, anh đã quen với âm thanh rộn ràng của dàn nhạc ngũ âm, với những điệu múa uyển chuyển và lời ca sâu lắng sớm nuôi dưỡng trong anh tình yêu đối với nghệ thuật truyền thống.

Không dừng lại ở việc chơi thành thạo dàn nhạc ngũ âm, Thanh Toàn còn quyết tâm theo đuổi nghệ thuật múa Rô băm, một loại hình sân khấu truyền thống đặc sắc của người Khmer Nam Bộ. Nhận thấy việc tự học gặp nhiều khó khăn, năm 2023, anh chủ động tìm đến Đoàn Nghệ thuật Khmer thành phố Cần Thơ để được đào tạo bài bản. Tại đây, từng động tác, ánh mắt, thần thái nhân vật được các nghệ nhân tận tình hướng dẫn, giúp anh dần tự tin đứng trên sân khấu trong các dịp lễ hội, Tết cổ truyền của đồng bào Khmer.

Không chỉ dừng lại ở biểu diễn, anh còn dành nhiều thời gian tìm hiểu kỹ thuật chế tác mặt nạ trong nghệ thuật Rô băm. Từ việc quan sát, học hỏi các nghệ nhân đi trước, anh tự mày mò sáng tạo bằng những vật liệu gần gũi như bìa cứng, bột và đất. Mỗi chiếc mặt nạ được hoàn thiện là kết quả của sự kiên trì, tỉ mỉ và hiểu biết sâu sắc về nhân vật. Từng chi tiết như ánh mắt, hàng lông mày hay những chiếc răng nanh của nhân vật đều được chăm chút kỹ lưỡng, mang đậm sắc thái nghệ thuật truyền thống.

Điều đáng quý hơn cả là tinh thần sẻ chia của Nguyễn Văn Thanh Toàn. Không giữ riêng niềm đam mê cho mình, anh mở lớp dạy múa và vẽ mặt nạ miễn phí cho thanh thiếu niên trong vùng. Vào mỗi dịp cuối tuần, ngôi nhà nhỏ của anh lại rộn ràng tiếng cười, tiếng nhạc khi các em học sinh cùng các bạn trẻ tụ họp luyện tập.

Từ những buổi sinh hoạt ban đầu, hai câu lạc bộ đã được hình thành và duy trì ổn định: Câu lạc bộ múa Rô băm với 16 thành viên và Câu lạc bộ múa dân gian với hơn 20 thành viên. Đây không chỉ là nơi rèn luyện kỹ năng, mà còn là môi trường nuôi dưỡng tình yêu văn hóa, giúp các bạn trẻ thêm hiểu và tự hào về bản sắc dân tộc.

Nguyễn Văn Thanh Toàn chia sẻ: “Em hạnh phúc khi thấy ngày càng nhiều bạn trẻ yêu thích múa truyền thống. Ước mong lớn nhất của em là được đứng trên sân khấu biểu diễn phục vụ người dân và góp phần để nghệ thuật Rô băm sống mãi trong đời sống cộng đồng". Câu lạc bộ của anh luôn rộng mở, chào đón những bạn không phải người Khmer, với mong muốn lan tỏa tình yêu văn hóa vượt qua mọi ranh giới.

Ông Trương Minh Hòa, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Xà Phiên cho biết: “Trong bối cảnh hội nhập, việc bảo tồn các giá trị văn hóa cần sự linh hoạt, sáng tạo để thích ứng với đời sống hiện đại. Những nỗ lực bền bỉ của Thanh Toàn và các bạn trẻ khi biết kết hợp giữa truyền thống và đổi mới, giữa bảo tồn và phát triển, thì văn hóa dân tộc sẽ không chỉ được giữ gìn, mà còn có cơ hội lan tỏa mạnh mẽ hơn”.

Lưu giữ nghệ thuật dân tộc trong đời sống hiện đại

Trong dòng chảy sôi động của công nghệ và hội nhập, khi những giá trị mới liên tục được du nhập, bản sắc văn hóa truyền thống đứng trước nguy cơ phai nhạt. Giữa bối cảnh ấy, Lê Khánh Tiên, Bí thư Đoàn Thanh niên xã Hưng Mỹ (tỉnh Vĩnh Long) là một điển hình về hành trình gìn giữ bản sắc văn hóa Khmer. Từ sự đồng thuận của chính quyền địa phương, Câu lạc bộ múa Khmer chùa Ookada và Câu lạc bộ múa Chằn ấp Qui Nông A ra đời. Mỗi câu lạc bộ mang một màu sắc riêng nhưng đều hướng đến mục tiêu chung là bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống.

Lê Khánh Tiên cho biết: “Quá trình xây dựng và duy trì hoạt động của hai câu lạc bộ không tránh khỏi những khó khăn. Phần lớn thanh niên trong xã phải lo mưu sinh, ít có thời gian tham gia sinh hoạt. Các buổi tập thường được tổ chức vào buổi tối hoặc cuối tuần, đòi hỏi sự kiên trì và tinh thần trách nhiệm của từng thành viên. Nhưng rồi, chính tình yêu văn hóa và sự gắn bó như một gia đình đã giúp các đoàn viên kiên trì gây dựng lại từ đầu”.

Hiện nay, hai câu lạc bộ đã thu hút hơn 30 thành viên sinh hoạt thường xuyên. Không chỉ là nơi tập luyện văn nghệ, đây còn là không gian giao lưu, gắn kết cộng đồng. Những buổi sinh hoạt trở thành dịp để các thế hệ cùng nhau chia sẻ, truyền dạy những giá trị văn hóa truyền thống.

Các điệu múa Khmer mềm mại, uyển chuyển thường được biểu diễn trong các dịp lễ hội như Tết Chôl Chnăm Thmây, mang đậm nét đẹp truyền thống. Trong khi đó, múa Chằn với những động tác mạnh mẽ, dứt khoát lại tái hiện sinh động hình tượng nhân vật trong sử thi Reamker, góp phần giáo dục tinh thần bảo vệ cái thiện, đấu tranh chống cái ác.

Không dừng lại ở phạm vi địa phương, các câu lạc bộ còn tích cực tham gia các chương trình văn nghệ, hội thi, thu hút hàng trăm thanh niên tham gia, tạo nên phong trào sinh hoạt văn hóa sôi nổi. Bà Trang Thị Huỳnh Phương, Trưởng phòng Văn hóa-Xã hội, xã Hưng Mỹ cho biết: “Có thể khẳng định, sự tham gia của thế hệ trẻ Khmer trong việc gìn giữ văn hóa truyền thống là tín hiệu tích cực, thể hiện ý thức trách nhiệm và lòng tự hào dân tộc. Những nỗ lực thầm lặng, bền bỉ ấy đang góp phần làm cho bản sắc văn hóa Khmer tiếp tục được gìn giữ, phát huy trong đời sống đương đại, trở thành một phần không thể thiếu trong bức tranh văn hóa đa dạng của đất nước”.

Những mô hình, cách làm của Thanh Toàn hay Khánh Tiên tuy có quy mô chưa lớn nhưng đã mang lại hiệu quả thiết thực, có sức lan tỏa mạnh mẽ. Đây là những hạt nhân quan trọng, góp phần xây dựng đời sống văn hóa cơ sở, đồng thời tạo môi trường lành mạnh để thanh niên rèn luyện, phát triển toàn diện.