Giữ nghề cũ, tìm hướng mới cho làng nghề lợp lươn mùa nước nổi

Dù quy mô thu hẹp, nghề truyền thống này vẫn tạo việc làm ổn định cho hàng trăm lao động địa phương và cung cấp ngư cụ đánh bắt thủy sản cho người dân nhiều tỉnh, thành Đồng bằng sông Cửu Long và khu vực Đông Nam Bộ.

Làng nghề lợp lươn Cần Đăng giải quyết việc làm thường xuyên cho khoảng 100 lao động địa phương, với mức thu nhập 3 - 6 triệu đồng/người/tháng.

Giữ nghề truyền thống

Vào mùa nước nổi, dọc tuyến kênh Hang Tra, chúng ta dễ dàng bắt gặp hình ảnh người dân Cần Thới (xã Cần Đăng, tỉnh An Giang) tất bật làm lợp lươn; tiếng chẻ tre, chuốt nan, làm hom rộn ràng cả một vùng quê. Từ những thanh tre, ống nhựa, tấm lưới và sợi dây, qua bàn tay khéo léo của người thợ, từng chiếc lợp lươn dần thành hình, sẵn sàng theo chân người dân ra đồng đánh bắt thủy sản.

Hơn một tháng nay, gia đình ông Ma Văn Đức (ấp Cần Thới) cũng như nhiều gia đình khác ở làng nghề lợp lươn Cần Đăng lại tất bật sản xuất, để kịp tiến độ các đơn hàng đã đặt trước. Giai đoạn mùa nước nổi, đơn đặt hàng tăng khá nhiều nên gia đình ông phải thuê thêm nhân công mới kịp giao hàng cho khách.

Ông Đức cho biết, lợp lươn được tiêu thụ quanh năm, nhưng bán chạy nhất từ tháng 5 đến tháng 9 âm lịch, khi mùa nước nổi về, lươn, ếch và các loài thủy sản xuất hiện nhiều trên đồng.

Một số cơ sở sản xuất lợp lươn ở Cần Đăng đã mạnh dạn đầu tư máy móc, nâng năng suất, giảm giá thành sản phẩm.

Theo ông Đức, công việc làm lợp lươn được chia thành nhiều công đoạn như chẻ tre, chuốt nan, làm hom và ráp thành phẩm. Mỗi người thường đảm nhận một công đoạn phù hợp với tay nghề, nhờ đó mọi người có thể làm tại nhà, vừa chủ động thời gian và có thêm thu nhập lúc nhàn rỗi. Tùy công đoạn và số lượng hoàn thành, thu nhập của người thợ dao động khoảng 100.000-200.000 đồng/ngày. Mức thu nhập này không cao, nhưng bà con ai cũng vui vì có việc làm ổn định suốt năm.

Bà Bùi Thị Nhân (ngụ ấp Cần Thới) - người đã có hơn 10 năm làm lợp thuê cho các cơ sở trong vùng cho biết, công việc này tương đối linh hoạt, phù hợp với phụ nữ và người lớn tuổi. Tùy công đoạn, sản lượng, mỗi tháng mang lại cho bà khoản thu nhập khoảng 3-5 triệu đồng, góp phần trang trải chi phí sinh hoạt trong gia đình.

Theo ông Phạm An Lâm Em, Phó Chủ tịch UBND xã Cần Đăng, nghề làm lợp lươn có từ lâu đời, ban đầu chỉ có vài hộ sản xuất phục vụ nhu cầu đánh bắt của gia đình. Nhờ sản phẩm bền, hiệu quả, người dân nhiều nơi tìm đến đặt hàng, đưa làng nghề từng bước phát triển thành làng nghề chuyên sản xuất ngư cụ như hiện nay.

Ông Nguyễn Văn Tôn (ngụ ấp Cần Thới, xã Cần Đăng, tỉnh An Giang) tỉ mỉ đan từng chiếc hom tre sau đó ráp vào chiếc lợp lươn.

Năm 2017, làng nghề lợp lươn Cần Đăng được UBND tỉnh An Giang công nhận là làng nghề truyền thống. Hiện làng nghề còn khoảng 20 hộ sản xuất, tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 100 lao động địa phương, với thu nhập phổ biến từ 3-6 triệu đồng/người/tháng. Sản phẩm của làng nghề được tiêu thụ rộng khắp tại các tỉnh, thành Đồng bằng sông Cửu Long và miền Đông Nam Bộ.

Ông Nguyễn Văn Tôn (sinh năm 1970, ngụ ấp Cần Thới) - người đã gắn bó với nghề làm lợp lươn hơn 40 năm. Hiện, các con ông cũng tiếp tục nối nghề, cùng tham gia phát triển cơ sở sản xuất và cung ứng lợp cho khách hàng. Theo ông Tôn, vào mùa nước nổi, nhu cầu tăng, gia đình ông vừa phải tăng sản lượng; đồng thời, vừa giữ chất lượng sản phẩm để duy trì uy tín của gia đình nói riêng, làng nghề nói chung với thị trường.

Linh hoạt thích ứng với thị trường

Những năm gần đây, do nguồn tre già khan hiếm, ông Phan Văn Đô (ngụ ấp Cần Thới, xã Cần Đăng, tỉnh An Giang) cũng như nhiều cơ sở trong vùng chuyển sang sử dụng ống nhựa, lưới nhựa nhằm rút ngắn thời gian gia công, thuận tiện vận chuyển và đáp ứng nhu cầu khách hàng.

Theo các hộ sản xuất lợp lươn ở Cần Đăng, trước đây, lợp chủ yếu được làm bằng tre. Tuy nhiên, những năm gần đây, do nguồn tre già khan hiếm, nhiều cơ sở chuyển sang sử dụng ống nhựa, lưới nhựa nhằm rút ngắn thời gian gia công, thuận tiện vận chuyển và đáp ứng nhu cầu khách hàng.

Ông Phan Văn Đô (ngụ ấp Cần Thới), người có hơn 30 năm gắn bó với nghề lợp lươn cho biết, lợp tre cần nhiều công đoạn, từ chọn tre, chẻ nan đến chuốt, làm hom và ráp thành phẩm. Trong khi đó, lợp làm bằng ống nhựa, lưới nhựa dễ gia công, nguyên liệu dễ tìm, bền và thuận tiện hơn khi vận chuyển. Tuy nhiên, hom tre vẫn là bộ phận quan trọng quyết định hiệu quả của chiếc lợp. Do đó, tùy theo đặc điểm mỗi loại vật liệu, người thợ lựa chọn cách làm hom tre phù hợp để bảo đảm hiệu quả đánh bắt.

“Lợp làm bằng tre hay bằng nhựa vẫn phải sử dụng hom tre. Hom phải được làm đúng kỹ thuật thì lươn, cá mới dễ chui vào”, ông Đô chia sẻ.

Theo ông Đô, hom tre phải được chuốt nhẵn, các nan đan đều và hai hom đặt thẳng hàng để lươn dễ đi vào nhưng khó thoát ra. Công đoạn này đòi hỏi sự khéo léo, kinh nghiệm của người thợ, là yếu tố giúp sản phẩm giữ được hiệu quả sử dụng qua nhiều mùa nước nổi.

Sản phẩm làng nghề lợp lươn xã Cần Đăng được tiêu thụ khắp các tỉnh, thành khu vực Đồng bằng sông Cửu Long và miền Đông Nam bộ.

Ngoài lợp lươn, các cơ sở ở làng nghề lợp lươn Cần Đăng còn sản xuất lợp bắt tép, ếch, rắn, cá lóc (cá quả), cá chạch… với giá phổ biến từ 25.000-50.000 đồng/cái, tùy loại. Việc đa dạng sản phẩm giúp duy trì đơn hàng ngoài mùa cao điểm.

Ngày nay, để mở rộng đầu ra cho sản phẩm, một số cơ sở sản xuất lợp lươn ở Cần Đăng đã từng bước đầu tư máy móc, nâng năng suất, giảm chi phí và tận dụng mạng xã hội, sàn thương mại điện tử để quảng bá sản phẩm.

Ngoài bán trực tiếp, các hộ còn nhận đơn đặt hàng qua mạng, gửi hàng bằng dịch vụ bưu chính, chuyển phát nhanh đến khách hàng ở xa. Dù lượng đơn hàng trực tuyến chưa nhiều, song hình thức này góp phần mở rộng thị trường tiêu thụ, tạo thêm cơ hội duy trì và phát triển làng nghề một cách bền vững.

Qua nhiều biến động của thời gian, những chiếc lợp theo chân người đánh bắt ra đồng mỗi mùa nước nổi, giúp người dân Cần Đăng duy trì sinh kế và gìn giữ nghề truyền thống của cha ông được trao truyền qua nhiều thế hệ.