Giữ rừng Bidoup: Khi công nghệ 'bắt tay' cùng lòng dân

Trồng cây thông 2 lá dẹt quý hiếm tại Vườn quốc gia Bidoup núi bà.

Người dân là chủ rừng

Một trong những thành công lớn nhất của VQG Bidoup - Núi Bà là việc thực hiện hiệu quả chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR). Ban quản lý vườn đã nhận thức và thực hiện tốt chính sách để dân làm chủ, đó là: Rừng chỉ thực sự an toàn khi đời sống người dân vùng đệm được bảo đảm.

Theo số liệu thống kê mới nhất của vườn, tổng diện tích cung ứng DVMTR của vườn đã đạt 66.987,02 ha. Thay vì “đóng cửa rừng” một cách cực đoan, vườn đã triển khai giao khoán bảo vệ rừng cho cộng đồng với quy mô lớn. Cụ thể, hơn 45.896 ha rừng đã được giao khoán cho 1.548 hộ gia đình và cộng đồng dân cư; hơn 1.218 ha được giao cho 3 tổ chức; phần còn lại hơn 19.872 ha do lực lượng chuyên trách của VQG tự quản lý.

Cơ chế này đã tạo ra một cuộc “cách mạng” về nhận thức. Từ chỗ phụ thuộc vào khai thác lâm sản phụ, người dân nay đã có nguồn thu nhập ổn định, chính đáng từ việc giữ rừng. Chính sách này không chỉ giải quyết bài toán sinh kế, tạo công ăn việc làm mà còn biến mỗi người dân trở thành một “cán bộ kiểm lâm” tại chỗ, tạo nên vành đai bảo vệ rừng vững chắc.

Chuyển đổi số trong giám sát tài nguyên rừng

Nếu như chính sách khoán là nền móng nhân văn, thì công nghệ chính là “cánh tay nối dài” đắc lực của lực lượng kiểm lâm VQG Bidoup - Núi Bà. Năm 2025 đánh dấu bước ngoặt mạnh mẽ trong việc hiện đại hóa công tác tuần tra.

Vườn đã đưa vào áp dụng đồng bộ các giải pháp công nghệ cao như: hệ thống thông tin địa lý (GIS), thiết bị bay không người lái (flycam), máy định vị GPS, thiết bị ghi dữ liệu (data logger) và đặc biệt là phần mềm quản lý dữ liệu tuần tra SMART. Số liệu năm 2025 cho thấy sự thay đổi vượt bậc về chất lượng quản lý. Lực lượng bảo vệ rừng đã thực hiện 890 đợt tuần tra theo tuyến smart mobile với tổng chiều dài di chuyển lên tới hơn 59.247 km. Công nghệ smartphone đã được 14.061 lượt người sử dụng trên 1.977 tuyến tuần tra khác nhau.

Hiệu quả của sự kết hợp giữa người dân + công nghệ hiện đại được minh chứng bằng những con số cụ thể: số vụ vi phạm trong lĩnh vực lâm nghiệp giảm sâu tới 80% so với năm 2024. Đặc biệt, không phát sinh bất kỳ vụ vi phạm nào liên quan đến lấn chiếm đất đai trong năm 2025.

Phục hồi sinh thái và bảo tồn đa dạng sinh học

Song song với nhiệm vụ giữ rừng, công tác phục hồi những “vết thương” của rừng cũng được vườn chú trọng. Trong năm 2025, vườn đã trồng 4.178 cây xanh trên diện tích 25.061 m2 tại nhiều tiểu khu. Đáng chú ý, tại 13 vị trí đất từng bị lấn chiếm nay đã giải tỏa, thời gian qua, vườn đã tái thiết màu xanh bằng việc trồng mới 12.870 m2 rừng với 2.830 cây thông ba lá. Những nỗ lực này không chỉ đơn thuần là trồng cây, mà là quá trình phục hồi cấu trúc thực vật, giảm thiểu rủi ro xói mòn đất và khôi phục môi trường sống cho các loài sinh vật.

Về mặt khoa học, nhiều năm qua, VQG Bidoup - Núi Bà đã khẳng định vị thế là một trung tâm nghiên cứu đa dạng sinh học tầm cỡ quốc tế. Với mạng lưới đối tác gồm nhiều tổ chức trong và ngoài nước. Vườn đã triển khai hàng loạt đề tài nghiên cứu chuyên sâu. Các nghiên cứu nổi bật bao gồm: chương trình quan trắc đa dạng sinh học Khu dự trữ sinh quyển Langbiang; nghiên cứu sinh thái lửa rừng; khảo sát khu hệ chim, lưỡng cư, bò sát, dơi, cá nước ngọt và côn trùng. Đặc biệt, vườn đã hoàn thành việc sưu tập và lưu trữ nguồn gen của 45 họ thực vật bản địa, đặc hữu và quý hiếm. Những dữ liệu này liên tục được cập nhật và công bố trên các tạp chí khoa học quốc tế, góp phần nâng cao uy tín của lâm nghiệp Việt Nam.

Có thể nói, với cách làm bài bản, khoa học và đầy tâm huyết, VQG Bidoup - Núi Bà là minh chứng cho việc bảo tồn thiên nhiên không mâu thuẫn với phát triển kinh tế, mà trái lại, hỗ trợ nhau để tạo nên sự phát triển bền vững cho cộng đồng và xã hội.

Được thành lập từ năm 2004, trải qua hơn 2 thập kỷ hình thành và phát triển, VQG Bidoup - Núi Bà hiện đang quản lý một diện tích rừng rộng lớn lên tới 69.662,57 ha. Nằm trong vùng lõi của Khu dự trữ sinh quyển thế giới Langbiang, nơi đây được xem là ngôi nhà chung của hàng ngàn loài động, thực vật quý hiếm, đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ môi trường sinh thái và nguồn nước cho cả khu vực.

Nguyễn Nghĩa .