Gỡ điểm nghẽn chi phí để thúc đẩy điện mặt trời mái nhà

Trong bối cảnh nhu cầu sử dụng điện của người dân Thủ đô ngày càng tăng, phát triển điện mặt trời mái nhà được xem là giải pháp quan trọng nhằm tiết kiệm chi phí, giảm áp lực lên hệ thống điện và thúc đẩy chuyển dịch năng lượng xanh.

Tuy nhiên, chi phí đầu tư ban đầu, hiệu quả khai thác theo mùa và cơ chế mua bán điện vẫn là những vấn đề khiến không ít người dân băn khoăn.

Hiệu quả rõ nhưng người dân vẫn dè dặt

Khi hệ thống điện mặt trời mái nhà được đưa vào vận hành tại Trường Tiểu học Sơn Tây (phường Sơn Tây) từ đầu tháng 9-2026, hiệu quả đầu tiên được ghi nhận là giảm đáng kể chi phí sử dụng điện.

Theo Hiệu trưởng Trường Tiểu học Sơn Tây Hà Thanh Hương, so với cùng kỳ năm trước, khi chưa lắp đặt hệ thống, chi phí tiền điện trong tháng 9 đã giảm khoảng 60%.

EVN Hà Nội khuyến khích mô hình tự sản xuất, tự tiêu thụ, hướng tới các hộ gia đình, cơ quan hành chính sự nghiệp và khu công nghiệp. Ảnh: PV

EVN Hà Nội khuyến khích mô hình tự sản xuất, tự tiêu thụ, hướng tới các hộ gia đình, cơ quan hành chính sự nghiệp và khu công nghiệp. Ảnh: PV

“Đây là tín hiệu tích cực đối với nhà trường, vừa giúp giảm chi phí vận hành, vừa nâng cao ý thức sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả”, bà Hà Thanh Hương chia sẻ.

Tương tự, tại Trung tâm thương mại AEON Mall Hà Đông (phường Dương Nội), trong tổng mức tiêu thụ điện hơn 26 triệu kWh mỗi năm, nguồn điện mặt trời đóng góp khoảng 7-10%.

Điện mặt trời mái nhà có khả năng tạo ra lợi ích cụ thể, đồng thời bổ sung nguồn điện phân tán cho hệ thống năng lượng đô thị. Mặc dù Hà Nội có tiềm năng phát triển loại hình năng lượng này với mức bức xạ trung bình khoảng 1.329 kWh/m²/năm nhưng chưa đồng nghĩa với khả năng nhân rộng trong khu vực dân cư.

Theo thống kê, đến ngày 29-10-2026, thành phố có khoảng 6.189 hệ thống điện mặt trời mái nhà, tổng công suất 186,03 MWp.

Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Điện lực thành phố Hà Nội (EVN Hà Nội) Nguyễn Anh Dũng đánh giá, tỷ lệ lắp đặt điện mặt trời mái nhà hiện còn thấp, trong khi đây là một trong những giải pháp quan trọng góp phần bảo đảm an ninh năng lượng.

Khoảng cách giữa tiềm năng và thực tế triển khai trước hết thể hiện ở bài toán đầu tư của từng hộ gia đình. Chị Trần Thị An (phường Yên Hòa) cho biết, với diện tích mái 40m2, gia đình chị quan tâm đến việc lắp đặt điện mặt trời mái nhà nhưng còn cân nhắc số tiền tiết kiệm được hằng tháng, tuổi thọ thiết bị, chi phí bảo dưỡng, thay thế và thời gian thu hồi vốn.

Theo mức chi phí tham khảo, một hệ thống điện mặt trời công suất 3 kWp cần khoảng 26-30 triệu đồng nếu không có pin lưu trữ và 35-40 triệu đồng nếu lắp đặt đồng bộ hệ thống lưu trữ.

Với công suất 5 kWp, mức đầu tư tương ứng khoảng 40-45 triệu đồng và 60-65 triệu đồng. Đối với cơ sở sản xuất, kinh doanh nhỏ, hệ thống công suất 10-20 kWp có thể cần 120-260 triệu đồng nếu tích hợp lưu trữ.

Trong khi đó, hiệu quả đầu tư không chỉ phụ thuộc vào công suất hệ thống, mà còn gắn với thời điểm sử dụng điện của mỗi gia đình. Nếu công suất lắp đặt vượt quá nhu cầu mà lượng điện dư không được khai thác hiệu quả, thời gian thu hồi vốn sẽ kéo dài.

Giải quyết đồng thời ba bài toán

Theo Phó Tổng Giám đốc EVN Hà Nội Nguyễn Anh Dũng, thành phố có khoảng 150.000 khách hàng có mức tiền điện trên 5 triệu đồng/tháng, đây là nhóm có tiềm năng đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà. EVN Hà Nội đang tập trung tuyên truyền mô hình tự sản xuất, tự tiêu thụ, hướng tới các hộ gia đình, cơ quan hành chính sự nghiệp và khu công nghiệp.

Thời gian qua, hành lang pháp lý cho phát triển điện mặt trời mái nhà đang từng bước được hoàn thiện. Hà Nội đã có bước đi cụ thể nhằm giảm chi phí đầu tư ban đầu cho các hộ gia đình.

Tại kỳ họp chuyên đề (kỳ họp thứ bảy) ngày 28-10-2026, HĐND thành phố đã thông qua Nghị quyết số 100/2026/NQ-HĐND về quy định chính sách hỗ trợ cho hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ và hệ thống lưu trữ điện trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Theo đó, hệ thống điện mặt trời mái nhà có công suất tối thiểu 1 kWp được hỗ trợ 1 triệu đồng/kWp, tối đa 3 triệu đồng. Hệ thống lưu trữ điện lắp đặt đồng bộ, có dung lượng tối thiểu 1 kWh, được hỗ trợ 1 triệu đồng/kWh, tối đa 3 triệu đồng. Mỗi hộ gia đình có thể được hỗ trợ tối đa 6 triệu đồng khi đầu tư đồng bộ cả hai hệ thống.

Đánh giá cao sự chủ động của Hà Nội, PGS.TS Ngô Trí Long, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường giá cả (Bộ Tài chính) cho rằng, đây là bước chuyển quan trọng trong tư duy quản lý năng lượng: Không chỉ khuyến khích người dân tiết kiệm điện, mà còn tạo điều kiện để mỗi hộ gia đình trực tiếp tham gia sản xuất điện sạch.

Theo chuyên gia, Hà Nội cần phát triển bằng hiệu quả thực chất, không chạy theo số lượng hệ thống được lắp đặt. Bên cạnh đó, mức hỗ trợ hiện nay mới tạo động lực ban đầu, với hệ thống 3 kWp không lưu trữ, khoản hỗ trợ tối đa 3 triệu đồng tương đương khoảng 10-12% vốn đầu tư.

“Đối với những hộ thu nhập trung bình và thấp, việc phải bố trí hàng chục triệu đồng ngay từ đầu vẫn là trở ngại đáng kể. Muốn điện mặt trời mái nhà phát triển rộng rãi, Hà Nội phải giải quyết đồng thời ba bài toán: Người dân có tiền để đầu tư, có lợi ích kinh tế đủ hấp dẫn và có cơ chế thuận lợi để tham gia”, PGS.TS Ngô Trí Long nhấn mạnh.

Từ thực tế này, PGS.TS Ngô Trí Long cho rằng, Hà Nội cần nghiên cứu phối hợp với các ngân hàng thương mại xây dựng gói tín dụng xanh trung và dài hạn. Phương thức trả góp cần phù hợp với khả năng chi trả, để khoản thanh toán hằng tháng có thể được bù đắp một phần từ số tiền điện tiết kiệm. Chính sách hỗ trợ cũng cần có trọng tâm, ưu tiên hộ thu nhập thấp, gia đình chính sách và những hộ chịu áp lực lớn về chi phí điện sinh hoạt.

Một hướng đi khác là khuyến khích doanh nghiệp cung cấp dịch vụ đầu tư, lắp đặt và thu hồi vốn thông qua các khoản thanh toán định kỳ của người sử dụng, trên cơ sở hợp đồng minh bạch. Với đặc thù đô thị đông dân, thành phố cũng cần nghiên cứu mô hình điện mặt trời dùng chung tại các khu chung cư, trường học, cơ quan và công trình công cộng; làm rõ quyền sử dụng mái nhà, trách nhiệm đầu tư và cơ chế phân chia lợi ích.

Đặc biệt, cơ chế mua bán điện dư theo Nghị định số 243/2026/NĐ-CP ngày 26-6-2026 của Chính phủ cần được cụ thể hóa bằng quy trình đấu nối, đo đếm, ký hợp đồng và thanh toán thuận tiện. Người dân cũng cần được hướng dẫn lựa chọn công suất phù hợp, kiểm soát chất lượng thiết bị và bảo đảm các yêu cầu về an toàn điện, phòng cháy, chữa cháy.

Phương Ngân

Nguồn Hà Nội Mới: https://hanoimoi.vn/go-diem-nghen-chi-phi-de-thuc-day-dien-mat-troi-mai-nha-1767145.html