Gỡ điểm nghẽn công nghệ, tạo sức bật cho ngành Nông nghiệp và Môi trường

Khoa học công nghệ, chuyển đổi số là động lực then chốt

Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng, Thứ trưởng Bộ Công an Nguyễn Văn Long đồng chủ trì Hội nghị.

Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng và Thượng tướng Nguyễn Văn Long - Thứ trưởng Bộ Công an chủ trì Hội nghị. Ảnh: KT.

Phát biểu khai mạc hội nghị, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng nhấn mạnh, trong bối cảnh tình hình thế giới tiếp tục diễn biến, khó lường, cạnh tranh thương mại ngày càng gay gắt, các tiêu chuẩn xanh và yêu cầu về truy xuất nguồn gốc ngày càng khắt khe, cùng diễn biến bất thường của thiên tai và biến đổi khí hậu, ngành nông nghiệp và môi trường đã nỗ lực duy trì đà tăng trưởng tích cực, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng chung của nền kinh tế. Nhiều tiến bộ về giống, công nghệ sinh học, cơ giới hóa, bảo quản, chế biến và truy xuất nguồn gốc đã được ứng dụng, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất.

Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng nhấn mạnh, bước vào giai đoạn phát triển mới, yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững và nâng cao sức cạnh tranh đòi hỏi ngành nông nghiệp và môi trường phải chuyển mạnh từ mô hình tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu, lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực then chốt để nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng, theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng phát biểu khai mạc Hội nghị. Ảnh: KT.

Theo Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, khu vực phía Bắc có nhiều lợi thế về hệ thống viện nghiên cứu, trường đại học, đội ngũ chuyên gia và doanh nghiệp công nghệ. Tuy nhiên, việc gắn kết giữa nghiên cứu và sản xuất còn rời rạc, chưa phát huy hiệu quả các nguồn lực khoa học công nghệ.

Trên tinh thần đó, Bộ trưởng đề nghị hội nghị tập trung vào các giải pháp phát huy hiệu quả nguồn lực khoa học công nghệ, giải quyết những điểm nghẽn trong sản xuất, chế biến và thị trường, qua đó tạo chuyển biến thực chất về năng suất, chất lượng và giá trị nông sản.

5 điểm nghẽn cần tháo gỡ

Làm rõ hơn những điểm nghẽn cần tháo gỡ trong phát triển khoa học công nghệ, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp cho biết, giai đoạn 2021-2026, ngành Nông nghiệp và môi trường tiếp tục đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế, bảo đảm an ninh lương thực, tạo sinh kế và thúc đẩy xuất khẩu.

Năm 2025, ngành tăng trưởng 3,78%, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 70,63 tỷ USD. Trong 9 tháng đầu năm 2026, tăng trưởng đạt 4,02%, kim ngạch xuất khẩu đạt 56,3 tỷ USD. Khoa học công nghệ đã góp phần nâng cao năng suất và hiệu quả sản xuất.

Việc ứng dụng giống mới, công nghệ sinh học, cơ giới hóa và quy trình canh tác tiên tiến giúp năng suất các giống lúa mới tăng khoảng 9,9%, sản lượng tăng ước 2,4 triệu tấn mỗi năm, tạo giá trị kinh tế gia tăng khoảng 12.000 tỷ đồng. Trong các lĩnh vực khác, nghiên cứu vắc xin thú y, phát triển giống cây lâm nghiệp, mở rộng nuôi trồng thủy sản và tăng tỷ trọng chế biến sâu cũng đạt nhiều kết quả tích cực.

Tuy nhiên, Thứ trưởng Đặng Ngọc Điệp chỉ ra, hiện ngành nông nghiệp vẫn đối mặt với 5 điểm nghẽn lớn: sản xuất nhỏ lẻ, phân tán; nghiên cứu và chuyển giao công nghệ dàn trải; hạn chế về giống và công nghệ đầu vào; thiếu công nghệ bảo quản, chế biến sâu; dữ liệu chưa liên thông và nhân lực số còn yếu.

Những hạn chế này thể hiện rõ ở từng ngành hàng. Chăn nuôi còn phụ thuộc khoảng 65% nguyên liệu thức ăn nhập khẩu, công nghệ hiện đại chủ yếu tập trung tại trang trại lớn. Thủy sản chưa khai thác hết tiềm năng nuôi biển do hạn chế về giống, hạ tầng và liên kết thị trường.

Trong lâm nghiệp, các chuỗi giá trị chủ lực như keo, tre nứa, quế còn gặp khó khăn về giống, sâu bệnh, công nghệ chế biến và tiêu chuẩn xuất khẩu. Đặc biệt, kết quả nghiên cứu chưa được chuyển giao rộng rãi, liên kết giữa viện, trường và doanh nghiệp chưa chặt chẽ, khiến nhiều tiến bộ công nghệ chậm đi vào sản xuất.

Để tháo gỡ, lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất tập trung nguồn lực vào những công nghệ giải quyết trực tiếp bài toán của từng ngành hàng, ưu tiên giống chất lượng cao, công nghệ sinh học, tự động hóa, chế biến sâu và truy xuất nguồn gốc.

Đặc biệt, cần đổi mới phương thức nghiên cứu theo hướng lấy nhu cầu doanh nghiệp và thị trường làm điểm xuất phát; tăng cường liên kết viện, trường, doanh nghiệp và địa phương, gắn nhiệm vụ khoa học công nghệ với sản phẩm cụ thể, khả năng thương mại hóa và hiệu quả kinh tế. Mục tiêu không chỉ là tạo ra nhiều kết quả nghiên cứu, mà quan trọng hơn là đưa công nghệ vào sản xuất, giảm chi phí, nâng giá trị gia tăng và tạo động lực tăng trưởng bền vững cho ngành nông nghiệp.

Trong năm 2026, ngành Nông nghiệp và Môi trường dự kiến hoàn thành tuyển chọn, giao nhiệm vụ đối với các nhiệm vụ công nghệ chiến lược trong lĩnh vực nông nghiệp; chuẩn hóa danh mục 187 nhiệm vụ khoa học và công nghệ mở mới năm 2027 theo định hướng bảo đảm 100% nhiệm vụ có doanh nghiệp cam kết ứng dụng, tiếp nhận kết quả. Đồng thời, hoàn thiện kiến trúc tổng thể và quy chế chia sẻ dữ liệu thuộc Không gian dữ liệu số ngành Nông nghiệp và Môi trường. Trong giai đoạn 2027-2030, tập trung triển khai truy xuất nguồn gốc số đối với các chuỗi sản phẩm ưu tiên, phát triển các trung tâm logistics nông sản công nghệ cao và tổ chức đánh giá giữa kỳ việc thực hiện đề án chuyển đổi số vào năm 2028. Kết quả đánh giá sẽ là cơ sở để điều chỉnh nhiệm vụ, hoàn thiện cơ chế triển khai và nhân rộng các mô hình, giải pháp có hiệu quả.