Gỡ 'điểm nghẽn' thể chế, thúc tiến độ phân bổ và giải ngân vốn chương trình mục tiêu quốc gia

Chậm ban hành cơ chế, ảnh hưởng tiến độ phân bổ vốn

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, tổng dự toán ngân sách trung ương năm 2026 bố trí cho các chương trình mục tiêu quốc gia (CTMTQG) là 35.000 tỷ đồng, trong đó gồm 25.000 tỷ đồng vốn đầu tư công và 10.000 tỷ đồng kinh phí thường xuyên.

Tuy nhiên, đến hết ngày 31/3/2026, tiến độ hoàn thiện phương án phân bổ, giao dự toán và kế hoạch vốn vẫn còn chậm so với yêu cầu.

Hiện mới chỉ có 2/5 chương trình là chương trình Phòng, chống ma túy và chương trình Phát triển văn hóa đã hoàn thiện cơ sở pháp lý, đề xuất được phương án phân bổ kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 – 2030, dự toán ngân sách trung ương và kế hoạch đầu tư công ngân sách trung ương năm 2026 cho các bộ, cơ quan trung ương và địa phương.

3 chương trình còn lại gồm: Xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; Chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển; Hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo vẫn chưa hoàn tất các thủ tục cần thiết.

Thúc tiến độ phân bổ và giải ngân vốn chương trình mục tiêu quốc gia. Ảnh minh họa

Nguyên nhân được nêu ra chủ yếu là do một số chương trình chưa được phê duyệt đầu tư; chưa ban hành nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ vốn; hồ sơ, thủ tục liên quan vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.

Theo dự kiến, các chương trình trong lĩnh vực y tế và giáo dục phải đến quý II/2026 mới có thể hoàn thiện cơ sở pháp lý để triển khai phân bổ vốn.

Việc chậm hoàn thiện các khâu đầu vào đã ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ giao kế hoạch và tổ chức thực hiện chương trình ngay từ đầu năm.

Chủ động tháo gỡ vướng mắc, thúc tiến độ thực hiện

Trước những khó khăn nêu trên, Bộ Tài chính đã chủ động phối hợp với các bộ, cơ quan liên quan để tháo gỡ vướng mắc.

Đáng chú ý, ngày 30/3/2026 vừa qua, Bộ Tài chính đã tổ chức cuộc họp với 5 bộ chủ chương trình nhằm làm rõ các khó khăn, vướng mắc và thống nhất giải pháp, tiến độ hoàn thiện phương án phân bổ ngân sách trung ương năm 2026.

Cùng với đó, Bộ Tài chính cũng chủ động rà soát, tổng hợp phương án phân bổ vốn của từng chương trình; hướng dẫn các bộ, cơ quan trung ương và địa phương xây dựng kế hoạch, dự toán; đồng thời khẩn trương hoàn thiện các thông tư hướng dẫn quản lý, sử dụng kinh phí.

Về thể chế, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ ban hành Nghị định số 358/2025/NĐ-CP quy định cơ chế quản lý, tổ chức thực hiện các CTMTQG, đồng thời ban hành các thông tư hướng dẫn đối với từng chương trình, tạo cơ sở pháp lý quan trọng để triển khai thực hiện.

Đối với các chương trình chưa hoàn thiện, Bộ Tài chính đang tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các bộ chủ quản để đẩy nhanh tiến độ xây dựng, ban hành cơ chế, chính sách theo thẩm quyền.

Áp lực giải ngân lớn trong các quý tới

Có thể thấy, bên cạnh những vướng mắc về cơ chế, tiến độ giải ngân vốn thực hiện các CTMTQG trong những tháng đầu năm cũng ở mức thấp.

Cụ thể, đối với vốn đầu tư công, lũy kế giải ngân đến hết quý I/2026 là 382,03 rỷ đồng, mới đạt 4,9% kế hoạch (bao gồm cả vốn được phép kéo dài sang năm 2026 và kế hoạch ngân sách địa phương năm 2026)). Đối với kinh phí thường xuyên giải ngân 377,18 tỷ đồng, đạt 4,0% dự toán (bao gồm dự toán ngân sách trung ương đã làm thủ tục kéo dài và dự toán ngân sách địa phương năm 2026).

Tỷ lệ giải ngân thấp cho thấy áp lực rất lớn trong những tháng còn lại của năm, nhất là trong bối cảnh nhiều chương trình chưa được phân bổ vốn chính thức.

Có thể thấy, “điểm nghẽn” lớn nhất hiện nay trong triển khai các CTMTQG vẫn là khâu hoàn thiện thể chế và tổ chức thực hiện. Trong khi nguồn lực đã được bố trí tương đối đầy đủ, việc chậm ban hành các quyết định phê duyệt đầu tư, nguyên tắc phân bổ vốn và hướng dẫn thực hiện đã làm giảm hiệu quả sử dụng vốn, đồng thời ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân.

Để bảo đảm hoàn thành mục tiêu đề ra, Bộ Tài chính tiếp tục kiến nghị các bộ, cơ quan trung ương và địa phương khẩn trương hoàn thiện thủ tục đầu tư, cơ chế chính sách; sớm xây dựng và giao kế hoạch vốn ngay sau khi đủ điều kiện; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong quản lý; phân công nhiệm vụ rõ ràng theo nguyên tắc “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian, rõ kết quả; đặc biệt là tăng cường kiểm tra, giám sát, nâng cao trách nhiệm người đứng đầu./.