Chuyển từ tư duy hỗ trợ sang kiến tạo môi trường phát triển thực chất cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh và Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên dự thảo luận.

Chuyển mạnh từ hỗ trợ sang kiến tạo môi trường phát triển

Đánh giá về định hướng xây dựng luật, ĐBQH Phan Thị Thùy Linh (Thanh Hóa) cho rằng, việc chuyển từ Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa sang Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa là bước chuyển đúng đắn về tư duy lập pháp, thể hiện tinh thần Nghị quyết số 68 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân. Tuy nhiên, điều quan trọng là sự đổi mới phải được thể hiện thực chất trong từng quy định, thay vì chỉ dừng lại ở việc thay đổi tên gọi của luật.

Theo đại biểu, mặc dù định hướng xây dựng luật đã chuyển từ “hỗ trợ” sang “phát triển”, song các quy định từ Điều 8 đến Điều 22 của dự thảo vẫn chủ yếu tập trung vào ưu đãi, miễn giảm và xét duyệt. Cách tiếp cận này còn mang nặng tư duy Nhà nước ban hành chính sách hỗ trợ, doanh nghiệp phải hoàn thiện hồ sơ để được xem xét thụ hưởng.

ĐBQH Phan Thị Thùy Linh phát biểu thảo luận. Ảnh: An Nhiên

Trong khi đó, nguồn lực hỗ trợ của Nhà nước luôn hữu hạn, còn cơ chế xét duyệt qua nhiều khâu trung gian dễ làm phát sinh thủ tục, chi phí tuân thủ và nguy cơ xin - cho. Thực tiễn 8 năm thi hành Luật năm 2017 cũng cho thấy, chính sách càng qua nhiều tầng nấc trung gian thì khả năng tiếp cận của doanh nghiệp càng hạn chế.

Từ thực tế này, đại biểu Phan Thị Thùy Linh đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu cơ cấu lại dự thảo luật theo vòng đời doanh nghiệp, từ gia nhập thị trường thuận lợi, giảm chi phí tuân thủ, tiếp cận bình đẳng các nguồn lực đến đơn giản hóa thủ tục rút lui khỏi thị trường. Trong đó, ưu tiên các chính sách có hiệu lực trực tiếp, bảo đảm mọi doanh nghiệp đủ điều kiện đều được thụ hưởng mà không phải trải qua nhiều thủ tục xét duyệt.

“Luật phát triển thì trọng tâm phải là tạo môi trường, còn hỗ trợ trực tiếp chỉ là công cụ bổ trợ cho một số nhóm có mục tiêu”, đại biểu nhấn mạnh.

Toàn cảnh phiên thảo luận tại Tổ 13. Ảnh: An Nhiên

Để cụ thể hóa định hướng này, đại biểu đề xuất ba chính sách có thể áp dụng ngay khi luật có hiệu lực. Trước hết, cho phép doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh nộp thuế theo tỷ lệ trên doanh thu nhằm giảm gánh nặng sổ sách kế toán, chi phí quản lý, tạo động lực chuyển đổi thành doanh nghiệp.

Cùng với đó, cần thiết lập cơ chế ngăn chặn tình trạng chiếm dụng vốn thông qua việc gắn quyền khấu trừ chi phí tính thuế của doanh nghiệp lớn với nghĩa vụ thanh toán đúng hạn cho doanh nghiệp nhỏ. Theo đại biểu, tình trạng doanh nghiệp lớn kéo dài thời hạn thanh toán 90 - 120 ngày, thậm chí lâu hơn, đang khiến nhiều doanh nghiệp nhỏ phải vay ngân hàng để duy trì hoạt động, trong khi nguồn vốn bị đối tác chiếm dụng.

Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh và các ĐBQH tham dự thảo luận tổ. Ảnh: An Nhiên

Chính sách thứ ba được đại biểu đề xuất là xây dựng thủ tục giải thể, phá sản rút gọn đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Bởi lẽ, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường cũng quan trọng như hỗ trợ gia nhập thị trường, giúp người kinh doanh mạnh dạn thử nghiệm, chấp nhận rủi ro và có cơ hội khởi nghiệp trở lại.

Cùng quan tâm đến yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng chính sách, ĐBQH Đinh Ngọc Quý (Gia Lai) cho rằng, dự thảo luật đã thể hiện rõ định hướng chuyển từ hỗ trợ đơn thuần sang thúc đẩy phát triển doanh nghiệp. Tuy nhiên, vấn đề quan trọng không chỉ nằm ở quan điểm mà còn ở cách thiết kế các chính sách cụ thể, bảo đảm giải quyết đúng những khó khăn mà cộng đồng doanh nghiệp đang gặp phải.

Đại biểu dẫn chứng, các quy định về hỗ trợ tín dụng, nâng cao năng lực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vẫn chủ yếu mang tính định hướng, chưa làm rõ công cụ và cơ chế triển khai. Nếu tiếp tục giao Chính phủ hướng dẫn mà thiếu những quy định đủ cụ thể ngay trong Luật, sẽ khó tạo chuyển biến thực chất.

ĐBQH Đinh Ngọc Quý (Gia Lai) phát biểu thảo luận. Ảnh: An Nhiên

Đặc biệt, đối với chính sách tư vấn, cố vấn và huấn luyện phát triển doanh nghiệp tại Điều 14, đại biểu Đinh Ngọc Quý đề nghị lấy nhu cầu thực tế của doanh nghiệp làm căn cứ thiết kế chính sách. Theo đó, hoạt động tư vấn không nên chỉ dừng ở phổ biến, hướng dẫn pháp luật mà phải giúp doanh nghiệp giải quyết những vướng mắc cụ thể về quản trị, tổ chức sản xuất, xây dựng chiến lược kinh doanh, đáp ứng các tiêu chuẩn và điều kiện tiếp cận thị trường.

Đại biểu cũng đề nghị nghiên cứu bổ sung doanh nghiệp do người cao tuổi làm chủ hoặc sử dụng nhiều lao động cao tuổi vào nhóm đối tượng được xem xét hỗ trợ tại Điều 17. Trong bối cảnh già hóa dân số, việc phát huy kinh nghiệm, năng lực quản lý và khả năng tham gia sản xuất, kinh doanh của người cao tuổi không chỉ góp phần mở rộng cơ hội việc làm mà còn khai thác hiệu quả nguồn lực xã hội.

Nhấn mạnh yêu cầu hỗ trợ đúng đối tượng, ĐBQH Lê Thanh Hoàn (Thanh Hóa) đề nghị các chính sách phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa phải trả lời được ba vấn đề cốt lõi: có giải quyết đúng khó khăn của doanh nghiệp hay không; nguồn lực, đối tượng, thủ tục và cơ quan thực hiện đã được xác định rõ ràng hay chưa; đặc biệt, sau khi được hỗ trợ, doanh nghiệp có thực sự nâng cao năng suất, tiếp cận vốn, tạo thêm việc làm và mở rộng thị trường hay không.

ĐBQH Lê Thanh Hoàn (Thanh Hóa) phát biểu thảo luận. Ảnh: An Nhiên

Theo đại biểu, hỗ trợ doanh nghiệp không chỉ là dành bao nhiêu nguồn lực hay áp dụng mức ưu đãi nào, mà quan trọng hơn phải đo lường được những giá trị thực chất chính sách mang lại, tránh hỗ trợ dàn trải, hình thức hoặc tạo kẽ hở để trục lợi.

Khơi thông nguồn vốn, bảo đảm hỗ trợ đúng đối tượng

Một trong những nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là chính sách miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm tại Khoản 2, Điều 9 của dự thảo luật.

ĐBQH Phạm Ngọc Lâm (Gia Lai) cho rằng, quy định tính thời gian miễn thuế ngay từ khi doanh nghiệp được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu chưa thực sự phù hợp với thực tiễn. Bởi lẽ, trong một đến hai năm đầu, nhiều doanh nghiệp chủ yếu tập trung đầu tư, tổ chức sản xuất, vận hành bộ máy và chưa phát sinh lợi nhuận. Nếu thời gian miễn thuế được tính từ khi đăng ký thành lập, doanh nghiệp có thể không được hưởng đầy đủ lợi ích từ chính sách.

ĐBQH Phạm Ngọc Lâm (Gia Lai) phát biểu thảo luận. Ảnh: An Nhiên

Vì vậy, đại biểu đề xuất tính thời gian miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm kể từ khi doanh nghiệp phát sinh lợi nhuận, nhưng không quá 5 năm kể từ ngày được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu. Phương án này vừa khuyến khích doanh nghiệp mới thành lập, vừa bảo đảm ưu đãi thuế thực sự phát huy hiệu quả trong giai đoạn doanh nghiệp cần tích lũy nguồn lực để phát triển.

Đồng tình với quan điểm này, ĐBQH Lương Thị Hoa (Thanh Hóa) cho biết, qua các cuộc tiếp xúc cử tri với cộng đồng doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa, Đoàn ĐBQH tỉnh đã ghi nhận nhiều kiến nghị về chính sách miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm.

Theo đại biểu, nhiều doanh nghiệp mới thành lập chưa phát sinh thu nhập chịu thuế, thậm chí phải trải qua thời gian dài đầu tư cơ sở vật chất, tìm kiếm thị trường trước khi có doanh thu và lợi nhuận. Việc xác định thời gian miễn thuế theo ngày đăng ký thành lập còn có thể tạo ra sự khác biệt về thời gian thực tế được hưởng ưu đãi giữa các doanh nghiệp.

ĐBQH Lương Thị Hoa (Thanh Hóa) phát biểu thảo luận. Ảnh: An Nhiên

Từ đó, đại biểu Lương Thị Hoa đề nghị quy định thời gian miễn thuế thu nhập doanh nghiệp 3 năm kể từ khi phát sinh thu nhập chịu thuế, thay vì tính từ ngày cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu. Quy định như vậy sẽ bảo đảm công bằng và giúp chính sách hỗ trợ phát huy tác dụng trong giai đoạn doanh nghiệp thực sự cần nguồn lực.

Cũng góp ý về nội dung này, ĐBQH Lê Thanh Hoàn lưu ý, chính sách miễn thuế trên diện rộng cần được đánh giá đầy đủ về hiệu quả và tác động ngân sách. Đặc biệt, phải có cơ chế nhận diện, kiểm soát những trường hợp thành lập pháp nhân mới, chia tách, sáp nhập hoặc chuyển đổi mô hình doanh nghiệp nhằm tiếp tục hưởng ưu đãi.

Đại biểu đề nghị thiết kế chính sách ưu đãi có mục tiêu, có điều kiện, phân biệt rõ ưu đãi cho doanh nghiệp mới thành lập với những chính sách khuyến khích tạo ra giá trị gia tăng như nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, đổi mới công nghệ và tạo việc làm chính thức.

Các ĐBQH tham dự thảo luận tổ. Ảnh: An Nhiên

Liên quan đến xác định đối tượng hỗ trợ, ĐBQH Lương Thị Hoa băn khoăn việc sử dụng tiêu chí lao động kết hợp với một trong hai tiêu chí về nguồn vốn hoặc doanh thu có thể khiến phạm vi thụ hưởng bao gồm những doanh nghiệp có quy mô và năng lực cạnh tranh rất khác nhau.

Đại biểu đề nghị phân tầng rõ doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa; xác lập nguyên tắc ưu tiên hỗ trợ khi nguồn lực có hạn, đồng thời tăng cường liên thông dữ liệu đăng ký doanh nghiệp, thuế và lao động để ngăn ngừa hỗ trợ trùng lặp, dàn trải, tránh tình trạng lợi dụng chính sách.

Đối với chính sách tiếp cận vốn, các ĐBQH Phan Thị Thùy Linh, Lương Thị Hoa và Đinh Ngọc Quý đều quan tâm đến yêu cầu xây dựng cơ chế tín dụng có khả năng triển khai thực tế, thay vì chỉ dừng ở những quy định mang tính khuyến khích.

Các ĐBQH tham dự thảo luận. Ảnh: An Nhiên

Đại biểu Phan Thị Thùy Linh đánh giá, quy định cho vay dựa trên dòng tiền, đơn hàng và tài sản trí tuệ là một trong những nội dung thực chất của dự thảo Luật. Tuy nhiên, để triển khai hiệu quả, cần xây dựng khung định giá tài sản vô hình, kết nối dữ liệu thuế, hải quan, bảo hiểm phục vụ thẩm định tín dụng và thiết lập cơ chế chia sẻ rủi ro giữa các chủ thể tham gia.

Đáng chú ý, đại biểu đề nghị rà soát, sắp xếp lại hoạt động của Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa và các quỹ bảo lãnh tín dụng địa phương theo hướng thu gọn đầu mối, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn. Nhà nước cần tập trung xây dựng tiêu chí, điều kiện và cơ chế giám sát, đồng thời nghiên cứu ủy thác hoạt động quản lý, giải ngân cho các tổ chức tín dụng chuyên nghiệp.

Đồng tình với chủ trương sắp xếp, cơ cấu lại các quỹ, ĐBQH Phạm Ngọc Lâm cho rằng, việc tổ chức lại Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa không đồng nghĩa với chấm dứt các công cụ hỗ trợ doanh nghiệp. Những chức năng, nhiệm vụ cần thiết vẫn phải được chuyển giao cho các cơ quan, tổ chức phù hợp để tiếp tục thực hiện.

Các ĐBQH tham dự thảo luận tổ. Ảnh: An Nhiên

Trong khi đó, ĐBQH Lương Thị Hoa đặc biệt lưu ý yêu cầu bảo đảm tính liên tục của chính sách. Theo đại biểu, nếu việc sắp xếp các quỹ không có phương án kế thừa đầy đủ quyền, nghĩa vụ, khoản vay và cam kết bảo lãnh đang tồn tại, có thể tạo ra khoảng trống hỗ trợ, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Vì vậy, cần xây dựng phương án chuyển tiếp đồng bộ về pháp lý, tài chính và nhân sự; bảo đảm không gián đoạn việc giải quyết hồ sơ, thực hiện hợp đồng vay vốn và các cam kết bảo lãnh tín dụng.