Hà Nội chủ động chống ngập, thích ứng với mưa bão

Chương trình nhằm làm rõ các giải pháp nâng cao năng lực tiêu thoát nước, giảm thiểu úng ngập đô thị và tăng cường khả năng thích ứng của Thủ đô trước những diễn biến thời tiết cực đoan.

Tại điểm cầu trực tiếp Trường quay S1 có sự tham gia của hai khách mời: Ông Nguyễn Đức Hưng, Giám đốc Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật, Sở Xây dựng Hà Nội; GS.TS Trần Đức Hạ, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Cấp thoát nước và Môi trường.

Khách mời tham dự Chương trình. Ảnh: Viết Thành

Ngoài ra, Chương trình còn kết nối trực tiếp đến bể chứa ngầm khu vực trước cửa chợ Hàng Da. Đây là một trong hai bể ngầm đầu tiên của thành phố được xây dựng theo lệnh khẩn cấp (cùng với bể ngầm tại khu vực Bắc Đuống).

Những năm gần đây, Hà Nội đã đầu tư nhiều công trình tiêu thoát nước, cải tạo hạ tầng kỹ thuật và xử lý các điểm ngập cục bộ. Tuy nhiên, trước tốc độ đô thị hóa nhanh, tác động của biến đổi khí hậu và những trận mưa ngày càng cực đoan, bài toán chống ngập vẫn đặt ra không ít thách thức.

Các đơn vị thi công đang tập trung nhân lực, thiết bị để đẩy nhanh tiến độ Dự án xử lý úng ngập cục bộ khu vực nội đô. Ảnh: Lại Tấn

Để chủ động ứng phó, thành phố đang hoàn thiện Đề án “Xử lý úng ngập khu vực nội thành Hà Nội giai đoạn 2026-2030”. Yêu cầu đặt ra là không chỉ đề xuất giải pháp, mà phải xây dựng thành kế hoạch hành động cụ thể, khả thi, có lộ trình rõ ràng và phù hợp với thực tiễn.

Đây cũng là nền tảng quan trọng để Hà Nội hướng tới mục tiêu xây dựng một đô thị an toàn hơn trước thiên tai, thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu và mang lại môi trường sống ngày càng chất lượng cho người dân. Bởi mỗi công trình hạ tầng được đầu tư đúng hướng hôm nay không chỉ giúp giảm ngập trong mùa mưa, mà còn góp phần tạo dựng sức chống chịu và khả năng phát triển bền vững cho thành phố trong tương lai.

12 lệnh khẩn cấp và loạt giải pháp mới tăng năng lực chống ngập

Với vai trò đơn vị trực tiếp quản lý hạ tầng kỹ thuật đô thị, Giám đốc Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật, Sở Xây dựng Hà Nội khẳng định, hệ thống thoát nước của Hà Nội đã được đầu tư đồng bộ qua hai giai đoạn cho 77km² khu vực nội đô, với công suất thiết kế 310mm trong 2 ngày. Hệ thống hoạt động tốt và phát huy mục tiêu thoát nước cho khu vực nội đô.

Ông Nguyễn Đức Hưng, Giám đốc Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật, Sở Xây dựng Hà Nội chia sẻ tại Chương trình. Ảnh: Viết Thành

Tuy nhiên, tại các khu vực khác, như Tả Nhuệ, Hữu Nhuệ, Long Biên, hạ tầng thoát nước chưa được đầu tư đồng bộ. Đợt thời tiết cực đoan vào tháng 10-2025 cho thấy khả năng chống úng ngập tại một số khu vực chưa đáp ứng được yêu cầu. Thành phố đã có những giải pháp rất quyết liệt. Ngay sau Đại hội Đảng bộ thành phố, Hà Nội đã phê duyệt 12 lệnh khẩn cấp, trong đó có 2 lệnh khẩn cấp đào hồ được thực hiện theo hình thức PPP. Hiện nay, trong 12 dự án này, Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật đang thực hiện 3 dự án với 4 hạng mục. Trong đó có 13 hố ga thu nước kết hợp với 4 trạm bơm phục vụ tiêu thoát nước khi mưa lớn xảy ra.

Cụ thể, tại khu vực Đại lộ Thăng Long, thành phố đã đầu tư 4 trạm bơm cùng hệ thống rãnh thoát nước dọc tuyến. Các trạm bơm này giúp tăng cường năng lực tiêu thoát nước cho Đại lộ Thăng Long và các khu đô thị lân cận. Hiện các công trình đã hoàn thành và sẵn sàng tham gia chống ngập trong mùa mưa năm nay.

Đối với khu vực Tây Nam Hà Nội, gồm các khu đô thị như Ecohome, Starlake, Ngoại giao đoàn..., quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh nhưng việc đầu tư hạ tầng chưa đồng bộ. Trong các khu đô thị có hệ thống đường giao thông, hệ thống thoát nước, nhưng nhiều hạng mục kết nối chưa hoàn thiện do vướng mắc giải phóng mặt bằng nên chưa phát huy hiệu quả theo quy hoạch.

"Trong các lệnh khẩn cấp vừa qua, thành phố đã tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn này để giải quyết vấn đề tiêu thoát nước. Với cách làm quyết liệt, mạnh dạn của thành phố, mục tiêu giảm ngập cho khu vực phía Tây và Tây Nam sẽ đạt được", ông Nguyễn Đức Hưng khẳng định.

Đối với khu vực nội đô, bên cạnh 12 lệnh khẩn cấp, thành phố cũng đã phê duyệt một dự án đầu tư công chống úng ngập do Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật làm chủ đầu tư. Dự án sẽ đào mới nhiều tuyến cống trên các khu phố, thay thế hệ thống thoát nước cũ bằng hệ thống có kích thước lớn hơn nhằm tăng khả năng tiêu thoát nước và rút ngắn thời gian ngập sau mưa.

Đặc biệt, lần đầu tiên Hà Nội áp dụng giải pháp tăng năng lực hồ chứa và xây dựng thêm 2 bể chứa ngầm. Đây là giải pháp mới trong công tác chống ngập của thành phố. Về giải pháp tăng năng lực hồ chứa, trước đây hệ thống thoát nước nội đô được thiết kế với công suất 310mm.

Trong điều kiện quỹ đất hạn chế, Hà Nội không thể mở rộng thêm hồ điều hòa. Vì vậy, giải pháp được lựa chọn là lắp đặt các trạm bơm tại hồ để chủ động hạ thấp mực nước trước khi mưa xảy ra, qua đó tăng dung tích chứa của hồ. Đồng thời, các trạm bơm đầu mối cũng sẽ được vận hành sớm hơn trước khi mưa đến.

"Sau trận mưa thứ nhất, nếu có đủ thời gian, hệ thống tiếp tục bơm hạ mực nước để sẵn sàng đón trận mưa tiếp theo. Theo tính toán thiết kế, giải pháp này có thể giúp tăng năng lực tiêu thoát nước của hệ thống thêm khoảng 10% so với hiện nay. Hiệu quả thực tế sẽ tiếp tục được theo dõi, đánh giá trong mùa mưa năm 2026", ông Nguyễn Đức Hưng nói.

Đẩy nhanh giải pháp chống ngập

Từ thực tiễn các trận mưa lớn trong các tháng 9 và 10-2025, Hà Nội đã xác định 6 nguyên nhân chính gây úng ngập đô thị, qua đó xây dựng kế hoạch triển khai khẩn cấp các dự án chống ngập. Theo GS.TS Trần Đức Hạ, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu cấp thoát nước và môi trường, điểm đáng ghi nhận là trong năm 2026, thành phố đã thể hiện quyết tâm cao và đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án, thay vì tình trạng chậm trễ kéo dài như trước đây.

GS.TS Trần Đức Hạ, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu cấp thoát nước và môi trường chia sẻ tại Chương trình. Ảnh: Viết Thành

Ông Trần Đức Hạ cho rằng, nhiều dự án đang triển khai có ý nghĩa căn cơ đối với công tác chống ngập. Trong đó, việc hoàn thiện tuyến mương La Khê, đầu tư các hồ điều hòa tại Yên Nghĩa nhằm nâng cao hiệu quả vận hành trạm bơm La Khê được xem là giải pháp lâu dài cho khu vực phía Tây thành phố.

Bên cạnh các dự án hạ tầng quy mô lớn, Hà Nội cũng triển khai một số mô hình thí điểm như hầm chứa nước mưa tại khu vực chợ Hàng Da. Theo ông Trần Đức Hạ, đây là những giải pháp cần được đánh giá, rút kinh nghiệm để từng bước nhân rộng, góp phần hiện thực hóa định hướng phát triển đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu theo mô hình “thành phố bọt biển”.

Đáng chú ý, một số dự án kết hợp giữa hồ điều hòa Phú Đô với trạm bơm Đồng Bông cũng đang phát huy hiệu quả trong việc giảm áp lực tiêu thoát nước cho khu vực phía Tây thành phố. Đây là địa bàn thuộc lưu vực Tả Nhuệ, nơi hệ thống thoát nước vẫn còn thiếu đồng bộ và chưa hoàn thiện.

Theo đánh giá của GS.TS Trần Đức Hạ, hiệu quả bước đầu của các dự án đã được thể hiện qua đợt mưa lớn ngày 28-5 vừa qua, khi nhiều khu vực đã giảm đáng kể tình trạng ngập úng so với trước đây.

Rút ngắn thời gian ngập tại nhiều tuyến phố trung tâm

Ông Nguyễn Đức Hưng, Giám đốc Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật, Sở Xây dựng Hà Nội cho biết, trước khi triển khai dự án cải tạo hệ thống thoát nước và chống ngập, Trung tâm đã tổ chức hội thảo khoa học với sự tham gia của các chuyên gia đầu ngành để xây dựng chủ trương đầu tư.

Mục tiêu quan trọng của dự án là nâng cao khả năng trữ nước cho khu vực nội đô. Sau khi hoàn thành, hệ thống gồm 6 hồ điều hòa và 13 hồ khẩn cấp sẽ tăng thêm khoảng 860.000m³ dung tích chứa nước, nâng tổng năng lực trữ nước của khu vực nội thành lên gần 1 triệu m³. Việc bổ sung các trạm bơm cũng góp phần nâng cao hiệu quả tiêu thoát nước trong mùa mưa.

Đối với 8 tuyến phố được cải tạo, thời gian thi công theo hợp đồng là 5 tháng. Tuy nhiên, để kịp phát huy hiệu quả trong mùa mưa năm 2026, Trung tâm đã chỉ đạo các đơn vị đẩy nhanh tiến độ, rút ngắn xuống còn 90 ngày. Đến ngày 31-5, phần lớn các tuyến phố đã hoàn thành việc tháo dỡ rào chắn. Riêng tuyến phố Quang Trung dự kiến hoàn tất và trả lại mặt bằng trước ngày 6-6.

Công nhân điều tiết giao thông tại khu vực thi công dự án chống úng ngập tại ngã tư phố Quang Trung - Tràng Thi. Ảnh: Lại Tấn

Ông Nguyễn Đức Hưng cho biết thêm, sau khi hệ thống đi vào vận hành, thời gian ngập tại nhiều điểm trước đây thường kéo dài khoảng 30 phút đã giảm xuống còn khoảng 15 phút. Bên cạnh đó, Hà Nội cũng triển khai hai bể chứa ngầm tại khu vực chợ Hàng Da và Bắc Đuống nhằm xử lý tình trạng úng tại các vị trí có cao độ nền thấp. Khi xảy ra mưa lớn, nước sẽ được dẫn tạm thời vào các bể chứa, sau đó bơm trở lại hệ thống thoát nước khi mưa kết thúc.

Hai bể chứa được xây dựng theo công nghệ của Nhật Bản với sự hỗ trợ kỹ thuật từ JICA, giúp rút ngắn thời gian thi công. Cả hai công trình đều hoàn thành trong khoảng 90 ngày và đã trả lại nguyên trạng mặt bằng đô thị. Riêng bể ngầm tại chợ Hàng Da có dung tích khoảng 2.500m³, trong khi khu vực Bắc Đuống đã được hoàn thiện cảnh quan và trồng cây xanh phía trên công trình.

Thực hiện đề án nghiên cứu tổng thể, đề xuất các giải pháp xử lý

Trước thực tiễn Hà Nội vẫn còn một số điểm có nguy cơ úng ngập khi xuất hiện mưa lớn với cường độ cao. Lý giải vì sao việc xử lý các điểm này vẫn cần thêm thời gian, ông Nguyễn Đức Hưng cho rằng, có 6 nguyên nhân và 4 giải pháp. Để xác định đầy đủ nguyên nhân cũng như đề xuất giải pháp phù hợp, Trung tâm đã tham mưu, Sở Xây dựng trình UBND thành phố Hà Nội triển khai một đề án nghiên cứu tổng thể.

Đề án khác với dự án ở chỗ đây là một công trình nghiên cứu, có nhiệm vụ đánh giá toàn diện hiện trạng, xác định nguyên nhân và đề xuất các giải pháp xử lý. Đến nay, đề án đã được lấy ý kiến, thẩm định nhiều lần và UBND thành phố Hà Nội đang xem xét những nội dung cuối cùng trước khi đưa ra kết luận.

Mục tiêu của đề án là tìm ra một giải pháp đồng bộ cho toàn hệ thống, tránh tình trạng xử lý được ngập úng ở khu vực này nhưng lại làm phát sinh ngập úng ở khu vực khác. Vì vậy, đề án được nghiên cứu trên quy mô tổng thể theo từng lưu vực thoát nước và liên lưu vực, đề xuất giải pháp công trình, phi công trình cần triển khai và lộ trình thực hiện phù hợp.

Đề án đề ra các việc phải làm trong các giai đoạn 2026-2030 và 2030-2035. Cụ thể, kinh phí thực hiện trong giai đoạn 2026-2030 là 32.000 tỷ đồng, trong đó có các dự án khẩn cấp đã thực hiện. Khi đề án được phê duyệt, thành phố Hà Nội sẽ hướng dẫn nhà đầu tư phát triển đô thị phù hợp.

Cần thay đổi tư duy chống ngập

GS.TS Trần Đức Hạ, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu cấp thoát nước và môi trường nhận định, phải thay đổi ngay từ cách tiếp cận về thoát nước đô thị. "Ví dụ như việc thoát nước mưa chẳng hạn, cống không được thiết kế cho những trận mưa cực đoan, chúng ta cần thay đổi tư duy quản trị đô thị từ thoát nước nhanh sang giữ nước... Đặc biệt trong bối cảnh đô thị nén, thành phố đa cực như hiện nay, chúng ta cần cố gắng xây dựng những “thành phố bọt biển”, GS.TS Trần Đức Hạ nói.

GS.TS Trần Đức Hạ, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu cấp thoát nước và môi trường chia sẻ tại Chương trình. Ảnh: Viết Thành

Vị chuyên gia này cũng cho rằng, trong hàng chục năm tới Hà Nội chưa thể tạo thành những “thành phố bọt biển” được, mà cần chú trọng nghiên cứu thoát nước cả vùng. Ngoài cống, hồ, bể chứa nước mưa ngầm, thành phố cần tận dụng các diện tích đô thị còn lại, như: Dưới bãi đỗ xe, công viên để giữ nước mưa và tái sử dụng cho mục đích dự trữ phục vụ hoạt động đô thị, hoặc bổ cập cho nước ngầm của thành phố.

Hà Nội phải là thành phố xanh mặt nước cả trong mùa khô lẫn mùa mưa, điều đó cần được tính đến trong quy hoạch. Còn giai đoạn hiện nay cần tuyên truyền, giáo dục để cộng đồng thích ứng với giai đoạn còn chưa hoàn thiện này.

Đối với ý kiến của GS.TS Trần Đức Hạ, ông Nguyễn Đức Hưng, Giám đốc Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật, Sở Xây dựng Hà Nội chia sẻ thêm, hướng thoát nước bền vững phải là: Trữ nước. Sắp tới thành phố quy hoạch không gian ngầm theo hướng “thành phố bọt biển”, thì các đại lộ, bể chứa khổng lồ sẽ nhanh chóng giải quyết được các tình huống mưa lớn cực đoan.

Bể chứa nước ngầm chợ Hàng Da sẵn sàng chống ngập mùa mưa

Trao đổi với Chương trình tại điểm cầu khu vực bể chứa nước ngầm chợ Hàng Da, ông Võ Phương Nam, Phó Trưởng phòng Công nghệ và Quản lý hệ thống, Trung tâm Hạ tầng kỹ thuật thành phố Hà Nội, Sở Xây dựng Hà Nội cho biết, đến nay, công trình đã hoàn thành toàn bộ các hạng mục chính, gồm hệ thống cống kết nối, hệ thống ga thu nước, kết cấu bể chứa và trạm bơm cưỡng bức. Công trình đã sẵn sàng đưa vào vận hành phục vụ công tác tiêu thoát nước trong mùa mưa.

Sau khi đi vào vận hành, bể chứa nước ngầm sẽ góp phần giảm thiểu tình trạng úng ngập tại khu vực ngã năm Đường Thành - Bát Đàn - Nhà Hỏa, đồng thời hỗ trợ tiêu thoát nước cho khu vực phố Phùng Hưng và các tuyến phố lân cận.

Về quy trình vận hành của hệ thống khi xảy ra các trận mưa lớn, ông Võ Phương Nam cho biết thêm, trước khi mưa, cửa phai của bể được đóng và trạm bơm hoạt động để hạ mực nước trong bể. Trong thời gian mưa, cửa phai tiếp tục được đóng để không cho nước chảy vào bể. Sau khi mưa kết thúc, cửa phai sẽ được mở để dẫn nước từ các khu vực úng ngập vào bể chứa. Khi hệ thống thoát nước bên ngoài hoạt động ổn định trở lại, trạm bơm sẽ vận hành để bơm lượng nước tích trữ trong bể ra hệ thống cống hiện trạng.

Bể chứa nước ngầm chợ Hàng Da đã hoàn thành trong đêm 18-5, sau nhiều tháng triển khai thi công.

Việc hoàn thành và chuẩn bị đưa vào vận hành bể chứa nước ngầm tại chợ Hàng Da đánh dấu bước thử nghiệm mới của Hà Nội trong ứng dụng các giải pháp hạ tầng kỹ thuật nhằm giảm úng ngập đô thị. Cùng với việc đẩy nhanh tiến độ các dự án thoát nước trọng điểm, công trình được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao khả năng ứng phó với các trận mưa lớn, giảm áp lực cho hệ thống thoát nước khu vực trung tâm thành phố trong mùa mưa năm nay.

Bể chứa nước ngầm chợ Hàng Da có dung tích 2.500m³ nhằm chống úng ngập cho khu vực trung tâm Thủ đô. Công trình được xây dựng bằng các cấu kiện bê tông đúc sẵn, có chiều dài hơn 51m, rộng gần 15m và cao 4,5m.

Dự án có tổng mức đầu tư hơn 18 tỷ đồng, áp dụng công nghệ bể chứa ngầm của Nhật Bản. Đây là một trong hai bể chứa nước ngầm đầu tiên của Hà Nội được triển khai theo lệnh xây dựng khẩn cấp nhằm tăng cường năng lực tiêu thoát nước tại các điểm thường xuyên chịu áp lực khi xảy ra mưa lớn.

Đô thị bọt biển - hướng chống ngập bền vững

GS.TS Trần Đức Hạ cho rằng, để giải quyết bài toán ngập úng một cách bền vững, Hà Nội cần thay đổi tư duy từ “thoát nước nhanh” sang “giữ nước và quản lý tài nguyên nước hiệu quả”.

GS.TS Trần Đức Hạ, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu cấp thoát nước và môi trường chia sẻ tại Chương trình. Ảnh: Thành Nguyễn

Theo đó, chiến lược thoát nước của Thủ đô cần dựa trên ba định hướng lớn. Thứ nhất là chuyển từ mục tiêu thoát nước nhanh sang giữ nước nhằm quản lý bền vững tài nguyên nước. Thứ hai là thích ứng với biến đổi khí hậu thay vì chỉ tập trung vào các giải pháp chống chịu. Thứ ba là thay đổi cách tiếp cận trong quy hoạch đô thị, coi Hà Nội là một đô thị mặt nước.

Ba định hướng này đã được lồng ghép trong Quy hoạch Thủ đô Hà Nội với tầm nhìn dài hạn 100 năm, tạo nền tảng cho chiến lược phát triển hệ thống thoát nước trong tương lai.

Về giải pháp cụ thể, GS.TS Trần Đức Hạ cho rằng cần chuyển từ tư duy “thoát nhanh” sang “thoát chậm”, kết hợp nhiều mô hình đã được áp dụng hiệu quả trên thế giới như đô thị xốp, đô thị bọt biển tại Mỹ, Anh, Pháp và gần đây là Trung Quốc.

Trong đó, hai giải pháp cốt lõi là tăng cường khả năng giữ nước trên bề mặt thông qua các hồ điều tiết và lưu trữ nước dưới đất bằng hệ thống bể chứa ngầm. Tuy nhiên, việc giữ nước thôi là chưa đủ, mà cần đồng thời nâng cao khả năng thấm nước của đô thị bằng cách giảm diện tích bề mặt bê tông, tăng sử dụng vật liệu thấm nước cho vỉa hè, công viên và các không gian công cộng.

Bên cạnh đó, Hà Nội cần xây dựng hệ thống dự báo, giám sát và điều hành thoát nước hiện đại nhằm nâng cao năng lực thích ứng với các hiện tượng thời tiết cực đoan do biến đổi khí hậu.

Về lâu dài, quy hoạch đô thị phải được thực hiện đồng bộ giữa giao thông, xây dựng và thoát nước. Hệ thống thoát nước cần được tích hợp ngay từ giai đoạn lập quy hoạch thay vì triển khai sau cùng như trước đây. Đặc biệt, với đặc trưng là đô thị gắn liền với sông nước, Hà Nội cần phát triển theo mô hình thành phố mặt nước để giảm thiểu nguy cơ ngập úng trong nhiều thập kỷ tới.

Chủ động quản lý chống ngập

Thành phố hiện đang xây dựng Đề án "Xử lý úng ngập khu vực nội thành Hà Nội giai đoạn 2026-2030" với yêu cầu phải chuyển từ đề xuất giải pháp sang kế hoạch hành động cụ thể. Theo ông Nguyễn Đức Hưng, một trong những nhiệm vụ trọng tâm của đề án là xác định rõ các điểm nghẽn lớn nhất trong công tác thoát nước và chống úng ngập của Thủ đô để có giải pháp xử lý căn cơ. Đặc biệt, đề án bám sát chỉ đạo của thành phố về việc xây dựng tầm nhìn dài hạn cho hệ thống thoát nước đô thị trong nhiều thập niên tới.

Ông Nguyễn Đức Hưng cũng chia sẻ thêm về những giải pháp mà Sở Xây dựng đang triển khai nhằm phát huy tối đa năng lực thoát nước trong mùa mưa năm 2026.

Theo đó, điểm nhấn đầu tiên là nâng cao năng lực quản lý, chuyển từ bị động sang chủ động theo từng lưu vực thoát nước. Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật đã xây dựng các kịch bản vận hành chi tiết cho từng tình huống mưa. Với mỗi cấp độ dự báo, đều có phương án cụ thể về việc hạ mực nước hồ điều hòa trước mưa, điều tiết dòng chảy, vận hành các trạm bơm và hệ thống tiêu thoát nước. Trong thời gian mưa diễn ra, lực lượng ứng trực cũng được bố trí theo từng khu vực. Sau mưa, các đơn vị tiếp tục thực hiện đánh giá, tổng hợp và điều chỉnh phương án vận hành. "Mục tiêu là quản lý chủ động theo lưu vực, thay vì chờ phát sinh ngập úng mới tổ chức xử lý", ông Nguyễn Đức Hưng nhấn mạnh.

Ông Nguyễn Đức Hưng, Giám đốc Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật, Sở Xây dựng Hà Nội chia sẻ tại Chương trình. Ảnh: Viết Thành

Điểm thứ hai là tăng cường phối hợp vận hành giữa hệ thống thoát nước đô thị và hệ thống thủy lợi. Hiện nay, nhiều lưu vực như sông Đáy, sông Tô Lịch hay khu vực Tả Hữu vẫn phụ thuộc một phần vào hệ thống tiêu thoát nước nông nghiệp. Tuy nhiên, mục tiêu vận hành của hệ thống thủy lợi và hệ thống thoát nước đô thị có sự khác biệt.

Vì vậy, thời gian qua, thành phố đã chỉ đạo xây dựng quy chế phối hợp chi tiết giữa ngành Xây dựng và ngành Nông nghiệp trong vận hành các công trình tiêu thoát nước. Quy chế này quy định rõ trách nhiệm của từng đơn vị trong việc hạ thấp mực nước đệm trước mưa, vận hành các trạm bơm, cống điều tiết và cửa van để tăng khả năng tiêu thoát nước cho đô thị.

"Khi cơ chế phối hợp được thực hiện đồng bộ, hệ thống kênh mương và trạm bơm thủy lợi sẽ phát huy hiệu quả tốt hơn, góp phần nâng cao đáng kể năng lực tiêu thoát nước cho Hà Nội trong mùa mưa năm nay", ông Nguyễn Đức Hưng khẳng định.

Phối hợp liên ngành trong công tác chống ngập

Theo ông Nguyễn Đức Hưng, một trong những điểm nhấn trong công tác chống ngập mùa mưa năm 2026 là nâng cao năng lực quản lý theo từng điểm ngập và từng tiểu lưu vực. "Chúng tôi đã xây dựng các kịch bản vận hành cụ thể từ trước, trong và sau mưa, bao gồm điều tiết mực nước hồ, vận hành hệ thống thoát nước, tổ chức ứng trực và phối hợp xử lý giữa các lưu vực", ông Nguyễn Đức Hưng nói.

Bên cạnh đó, thành phố đã xây dựng quy chế phối hợp chặt chẽ giữa Sở Xây dựng và Sở Nông nghiệp và Môi trường trong vận hành hệ thống tiêu thoát nước. Hiện nay, nhiều lưu vực vẫn sử dụng hệ thống tiêu thủy lợi phục vụ nông nghiệp, trong khi yêu cầu tiêu thoát nước của đô thị cao hơn rất nhiều.

Không khí thi công khẩn trương trên phố Quang Trung lúc đêm muộn. Công trường vẫn sáng đèn, máy móc hoạt động liên tục để đẩy nhanh tiến độ dự án. Ảnh: Lại Tấn

Vì vậy, các phương án hạ mực nước đệm, vận hành cống, van, cửa phai và các trạm bơm trước mùa mưa đã được phân công, phối hợp cụ thể. "Nếu thực hiện tốt cơ chế này, hệ thống bơm tiêu thủy lợi sẽ phát huy hiệu quả cao hơn trong phục vụ tiêu thoát nước đô thị, góp phần tạo chuyển biến rõ nét trong công tác chống ngập của Hà Nội năm nay", Giám đốc Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật Nguyễn Đức Hưng nhận định.

Hà Nội cần phát triển đô thị thông minh, đô thị xanh để thích ứng với biến đổi khí hậu

Trước câu hỏi Hà Nội cần hội tụ những yếu tố nào để từng bước trở thành một đô thị an toàn, chống chịu tốt trước biến đổi khí hậu và các rủi ro thiên tai trong tương lai, GS.TS Trần Đức Hạ cho rằng, về lâu dài, để Hà Nội trở thành một đô thị hiện đại, có khả năng thích ứng và phục hồi nhanh sau các hiện tượng thời tiết cực đoan cần dựa trên hai trụ cột là đô thị thông minh và đô thị xanh. Trong bối cảnh hiện nay, đây là hai yếu tố rất quan trọng.

Đô thị thông minh không chỉ là đầu tư hạ tầng mà còn phải bảo đảm toàn bộ hệ thống hạ tầng được kết nối trong một hệ thống điều hành thông minh. Trong bối cảnh Hà Nội đang đẩy mạnh chuyển đổi số, vấn đề quan trọng là vận hành hệ thống như thế nào, dự báo như thế nào và đưa ra các giải pháp ứng phó kịp thời ra sao.

Ví dụ, đối với hệ thống hồ điều hòa, trước khi có mưa lớn phải có dự báo để chủ động hạ mực nước hồ xuống mức phù hợp, tạo dung tích đón nước mưa. Hay đối với các cửa phai, trạm bơm và các công trình hạ tầng khác, tất cả đều cần được điều khiển thông minh.

Nói cách khác, thành phố thông minh là sự kết hợp giữa hệ thống hạ tầng thông minh với hệ thống quản trị, điều hành thông minh.
Bên cạnh đó là đô thị xanh. Đô thị xanh không chỉ là cây xanh hay mặt nước đơn thuần. Đô thị xanh phải bao gồm cả không gian xanh lá cây, không gian xanh da trời và những khu vực có khả năng điều tiết, lưu giữ nước khi cần thiết.

Có những khu vực bình thường là không gian công cộng, nhưng trong những thời điểm nhất định có thể trở thành vùng chứa nước tạm thời để giảm áp lực cho hệ thống thoát nước. Cùng với đó là các hồ điều hòa, hệ thống hầm chứa nước ngầm và các công trình hỗ trợ lưu giữ nước trong đô thị.

“Chỉ khi phát triển theo hướng đô thị xanh kết hợp với đô thị thông minh thì mới có thể giải quyết hiệu quả những thách thức do ngập úng, biến đổi khí hậu và quá trình đô thị hóa đặt ra", GS.TS Trần Đức Hạ nhấn mạnh.

Các khách mời và ê kíp tham gia thực hiện Chương trình. Ảnh: Thành Nguyễn