Hài hòa bảo vệ bản quyền và phát triển công nghiệp văn hóa

Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) Lê Minh Tuấn trao đổi thông tin.

Truyền thông về công nghiệp văn hóa, quyền tác giả và quyền liên quan giữ vai trò quan trọng trong nâng cao nhận thức xã hội, thúc đẩy tuân thủ pháp luật, bảo vệ thành quả sáng tạo và phát triển thị trường văn hóa lành mạnh. Trong bối cảnh kinh tế sáng tạo, kinh tế số và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, hoạt động truyền thông cần chuyển từ phổ biến thông tin sang kiến tạo nhận thức, dẫn dắt hành vi và thúc đẩy hành động.

Hiện nay, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo ngày càng được khẳng định là động lực quan trọng của phát triển bền vững, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, phát triển con người, quảng bá hình ảnh quốc gia và nâng cao vị thế Việt Nam trên trường quốc tế.

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, nền tảng phân phối nội dung trực tuyến và mạng xã hội đang mở ra nhiều cơ hội cho các lĩnh vực điện ảnh, âm nhạc, nghệ thuật biểu diễn, nội dung số, trò chơi điện tử, quảng cáo, thủ công mỹ nghệ và du lịch văn hóa.

Ông Lê Minh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) cho biết: Bên cạnh cơ hội phát triển, công nghiệp văn hóa cũng đang đối mặt nhiều thách thức. Nhận thức của một bộ phận tổ chức, cá nhân về quyền tác giả và quyền liên quan còn hạn chế; tình trạng xâm phạm bản quyền, sử dụng tác phẩm không xin phép, khai thác nội dung trái phép trên môi trường số vẫn diễn ra dưới nhiều hình thức phức tạp. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của tác giả, nghệ sĩ, nhà sản xuất và chủ sở hữu quyền; làm suy giảm động lực sáng tạo và cản trở sự phát triển lành mạnh của thị trường văn hóa.

"Tuy nhiên, nếu áp dụng quyền tác giả và quyền liên quan một cách cứng nhắc, chỉ chú trọng lợi ích của chủ thể quyền mà chưa quan tâm đầy đủ đến nhu cầu sáng tạo của nghệ sĩ trẻ và quyền tiếp cận, hưởng thụ văn hóa của công chúng thì mục tiêu phát triển công nghiệp văn hóa sẽ khó đạt được. Các tác phẩm văn hóa, nghệ thuật cũng khó lan tỏa rộng rãi trong nước và quốc tế", ông Lê Minh Tuấn nhận định.

Vì vậy, công tác truyền thông cần được triển khai chủ động, bài bản, hài hòa giữa bảo vệ quyền và thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa, qua đó góp phần định hướng nhận thức xã hội, xây dựng văn hóa tôn trọng bản quyền, tiêu dùng nội dung hợp pháp và phát triển thị trường văn hóa minh bạch, bền vững.

Đại diện Cục Bản quyền tác giả cho biết, truyền thông trong lĩnh vực này hướng tới ba mục tiêu chính: nâng cao nhận thức của các cấp, ngành, địa phương, doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân sáng tạo và công chúng về vai trò của công nghiệp văn hóa trong phát triển kinh tế-xã hội; tăng cường ý thức tuân thủ pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan; góp phần phát triển thị trường nội dung số lành mạnh, thúc đẩy tiêu dùng trong nước và xuất khẩu sản phẩm công nghiệp văn hóa Việt Nam.

Thời gian tới, một trong những nhiệm vụ trọng tâm của công tác truyền thông là đẩy mạnh tuyên truyền các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về phát triển văn hóa, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo; làm rõ định hướng coi công nghiệp văn hóa là động lực phát triển kinh tế và trụ cột của phát triển bền vững, là động lực phát triển kinh tế đất nước và từng địa phương.

Nội dung truyền thông cần tập trung phân tích vai trò của công nghiệp văn hóa trong tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, quảng bá hình ảnh đất nước và khẳng định thương hiệu Việt Nam trên trường quốc tế; tăng cường giới thiệu các văn bản quan trọng như Luật Sở hữu trí tuệ; Nghị định số 17/2023/NĐ-CP của Chính phủ; Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam; Nghị quyết số 28/2026/QH16 của Quốc hội; Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW và Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Cùng với đó, truyền thông cần cập nhật các xu hướng mới như kinh tế sáng tạo, kinh tế nền tảng, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số và mô hình kinh doanh dựa trên tài sản trí tuệ.

Đối với phát triển sản phẩm và thương mại hóa tài sản trí tuệ, công tác truyền thông cần làm rõ chuỗi giá trị của sản phẩm công nghiệp văn hóa từ sáng tạo, sản xuất, phân phối đến khai thác thương mại; đồng thời giới thiệu các mô hình kinh doanh dựa trên tài sản trí tuệ như cấp phép, nhượng quyền, khai thác bản quyền trên nền tảng số, sản phẩm phái sinh và du lịch văn hóa.

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, truyền thông cần phân tích rõ cơ hội và thách thức của công nghệ đối với cơ quan quản lý, doanh nghiệp sáng tạo và người sử dụng. Công nghệ giúp mở rộng thị trường, tăng khả năng tiếp cận công chúng và hỗ trợ bảo vệ bản quyền song cũng làm gia tăng nguy cơ sao chép, phát tán và khai thác trái phép tác phẩm trên môi trường số.

Hoạt động truyền thông cũng cần tập trung vào các lĩnh vực trọng điểm như điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, phần mềm và trò chơi giải trí, quảng cáo, thủ công mỹ nghệ và du lịch văn hóa; chú trọng phát triển công nghiệp điện ảnh trong kỷ nguyên số, thị trường âm nhạc số, xuất khẩu nội dung số và khai thác giá trị văn hóa truyền thống gắn với xây dựng thương hiệu sản phẩm Việt Nam.

Đối với pháp luật quyền tác giả và quyền liên quan, truyền thông cần diễn giải rõ các quy định pháp luật, quyền và nghĩa vụ của các chủ thể liên quan; cập nhật những vấn đề mới phát sinh trong môi trường sáng tạo số nhất là khi trí tuệ nhân tạo tham gia vào quá trình sáng tạo, sản xuất và khai thác tác phẩm.

Bên cạnh phản ánh các vụ việc vi phạm, truyền thông cần lan tỏa những mô hình tích cực về bảo vệ bản quyền, sử dụng nội dung hợp pháp và tăng cường hợp tác giữa các nền tảng số với chủ thể quyền... từ đó góp phần hình thành văn hóa tôn trọng bản quyền trong xã hội.