Hải Phòng với bài toán di dời hàng trăm chung cư cũ - Bài cuối: Gỡ dần những 'nút thắt'

Khu vực hành lang, cầu thang, bếp chung đã xuống cấp tại khu tập thể Cảng B, ngõ 311 đường Đà Nẵng (phường Ngô Quyền, Hải Phòng). Ảnh: P.T.

Vừa mừng vừa lo

Trong căn phòng đặc quánh mùi ẩm mốc, tường loang lổ, chị Huỳnh Thị Tranh (nhà 12, tầng 4, chung cư 5 tầng Tôn Đức Thắng, phường An Biên, TP Hải Phòng) cho biết gia đình chị có 4 người sinh sống tại đây đã hơn 20 năm. Bây giờ khi 2 con trai đến tuổi trưởng thành, nếu được mua nhà ở xã hội (NOXH) hoặc di dời đến khu chung cư mới, chị Tranh rất vui mừng. “Không chỉ là thay đổi chỗ ở, nếu được di dời, tương lai con cái sẽ tốt hơn” - chị Tranh nói.

Việc được di dời khỏi các chung cư cũ là niềm vui, niềm hy vọng của hàng ngàn người dân. Tuy nhiên, ghi nhận thực tế cho thấy quá trình triển khai đang đối mặt với nhiều khó khăn, vướng mắc.

Tại khu tập thể Cảng B, ngõ 311 đường Đà Nẵng (phường Ngô Quyền), câu chuyện di dời được bàn luận mỗi ngày. Theo Ban Quản lý dự án khu vực Ngô Quyền, năm 2025, thành phố đã phê duyệt Dự án đầu tư xây dựng hạ tầng kỹ thuật tại các chung cư cũ, trong đó dự kiến thực hiện bồi thường, giải phóng mặt bằng đối với 16 tòa nhà tại khu vực 311 Đà Nẵng và Vạn Mỹ. Sau khi nhận tiền hỗ trợ, các hộ dân sẽ được định hướng mua NOXH tại các dự án trên địa bàn.

Người dân tại đây cho biết, theo phương án hiện nay, mức hỗ trợ dự kiến được tính khoảng 30 triệu đồng/m², phân bổ theo tầng như sau: 70% cho tầng 1, 20% cho tầng 2, 10% cho tầng 3. Theo đó, một số hộ tầng 1 nhận được khoảng hơn 400 – 500 triệu đồng sau khi trừ các nghĩa vụ tài chính, một số hộ tầng 3 nhận trên 100 triệu đồng. Hộ nào không đăng ký mua NOXH được hỗ trợ thêm 150 triệu đồng. So với giá nhà ở hiện nay, mức hỗ trợ này được đánh giá là thấp.

Trong khi đó, Hải Phòng xác định quỹ nhà tái định cư sẽ được cung cấp từ các dự án NOXH với quy mô hàng nghìn căn hộ. Đây là nền tảng quan trọng để phục vụ công tác di dời trên diện rộng trong thời gian tới. Hiện, khoảng cách giữa mức bồi thường và giá nhà đang là rào cản lớn.

Theo Nghị quyết 04 về xây dựng NOXH kết hợp giải quyết nhà ở cho các hộ dân sống tại các chung cư cũ (ban hành năm 2022), giá của 1 căn chung cư NOXH có diện tích 50m2 là khoảng 610 triệu đồng. Sau khi trừ kinh phí bồi thường, hỗ trợ, hộ có giấy chứng nhận phải bù thêm 2,3 triệu đồng. Hộ có quyết định thanh lý hoặc thuê nhà ở thuộc tài sản công phải bù lần lượt là khoảng 120 triệu đồng hoặc 374 triệu đồng.

Tuy nhiên, theo tính toán của Sở Xây dựng, thực tế hiện nay, một căn hộ NOXH diện tích khoảng 50m² có giá từ 861 - 966 triệu đồng. Trong khi đó, mức bồi thường phổ biến chỉ dao động từ khoảng 259 đến hơn 542 triệu đồng, tùy theo hồ sơ pháp lý. Như vậy, số tiền người dân phải bù thêm ở mức thấp nhất là trên 318 triệu, mức cao nhất trên 700 triệu đồng, chưa bao gồm kinh phí bảo trì và một số chi phí khác.

Không ít trường hợp người dân cho biết, dù đồng thuận với chủ trương cải tạo, nhưng họ vẫn rất lo lắng về tài chính. Anh Đỗ Hải Trung (số nhà 18, tầng 2, khu tập thể Cảng B, 311 Đà Nẵng) cho biết: Hầu hết những gia đình tại khu chung cư này đều có hoàn cảnh khó khăn, thu nhập thấp, nhiều người già chỉ có lương hưu từ 3 - 4 triệu đồng/tháng. “Với mức hỗ trợ như trên, chúng tôi không biết xoay xở thế nào để có thể mua được nhà mới” - anh Trung chia sẻ.

Không chỉ là vấn đề tài chính, nhiều trường hợp cho biết phần diện tích cải tạo, khai hoang, dù đã sử dụng ổn định và có đóng thuế trong nhiều năm, lại không được tính vào diện tích bồi thường.

Bên cạnh đó, có nhiều căn hộ đã được mua bán bằng giấy viết tay hoặc chuyển nhượng không qua công chứng. Khi áp dụng chính sách bồi thường, tái định cư, những trường hợp này có thể sẽ không được công nhận đầy đủ quyền lợi, dẫn đến tâm lý lo lắng.

Trước sự xuống cấp của chung cư cũ, anh Phạm Văn Sơn, ở chung cư 5 tầng Tôn Đức Thắng (phường An Biên, TP Hải Phòng) vui mừng nếu được di dời đến nơi ở mới.

Cần cơ chế linh hoạt để gỡ những điểm nghẽn

Hải Phòng đang bước vào giai đoạn tăng tốc xử lý các khu chung cư cũ xuống cấp. Thực tế triển khai cho thấy quá trình này không dễ dàng. Tại khu Đồng Quốc Bình, dù thành phố phê duyệt dự án cải tạo từ năm 2023, nhưng theo thống kê của UBND phường Gia Viên đến đầu tháng 4/2026, vẫn còn 206 hộ tại 34 chung cư cũ chưa thực hiện di chuyển; trong đó 55 hộ chưa nhận tiền bồi thường, hỗ trợ.

Trước những khó khăn trên, chính quyền địa phương đã tăng cường tuyên truyền, đối thoại với người dân, công khai thông tin về chính sách và phương án bố trí tái định cư. Đồng thời, thành phố cũng đề nghị các tổ chức tín dụng, đặc biệt là Ngân hàng Chính sách xã hội, triển khai các gói vay ưu đãi nhằm hỗ trợ người dân tiếp cận nhà ở mới.

Theo lãnh đạo Sở Xây dựng TP Hải Phòng, để việc di dời, cải tạo các chung cư cũ được thuận lợi, Hải Phòng xác định 3 nguyên tắc triển khai: Đảm bảo an toàn cho người dân và tài sản; Công khai, minh bạch trong công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng và tái định cư; Đảm bảo thực hiện đầy đủ, kịp thời các chính sách ưu đãi của Nhà nước đối với người có công, đối tượng bảo trợ xã hội chịu ảnh hưởng bởi dự án.

Liên quan đến nội dung này, Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Hải Phòng Lê Anh Quân chỉ đạo Sở Xây dựng ngoài việc tiếp tục rà soát cần xây dựng đầy đủ phương án bồi thường, hỗ trợ, tạm cư và tái định cư cho người dân; xác định nguồn lực, quỹ nhà phục vụ tái định cư và định hướng sử dụng đất sau phá dỡ. Các sở, ngành và địa phương liên quan phối hợp chặt chẽ, cung cấp số liệu chính xác để đảm bảo tiến độ và chất lượng kế hoạch. Về việc cải tạo, xây dựng lại chung cư bằng nguồn vốn ngoài ngân sách, ông Lê Anh Quân yêu cầu các sở, ngành chủ động làm việc với nhà đầu tư có năng lực, uy tín để triển khai thủ tục thực hiện các dự án đầu tư xây dựng lại các chung cư theo Kế hoạch

Thực tế cho thấy, cải tạo chung cư cũ không chỉ là bài toán kỹ thuật hay quy hoạch, mà còn là bài toán lợi ích. Với Hải Phòng, việc tháo gỡ “nút thắt” tái định cư không chỉ giúp đẩy nhanh tiến độ dự án, mà còn là bước quan trọng hướng tới mục tiêu xây dựng một không gian đô thị an toàn, hiện đại và văn minh trong tương lai.

Hải Phòng với bài toán di dời hàng trăm chung cư cũ - Bài 1: Cú hích trong chỉnh trang đô thị, nâng cao đời sống nhân dân