Hoàn thiện quản lý địa chất, khoáng sản, bảo đảm nguồn vật liệu cho phát triển hạ tầng

Hai áp lực lớn về nguồn vật liệu và tổ chức quản lý

Nhu cầu cát, đá và vật liệu san lấp tại khu vực phía Nam tăng cao cùng tiến độ phát triển hạ tầng giao thông, đô thị và khu công nghiệp. Tuy nhiên, nguồn cung giữa các địa phương chưa đồng đều, chất lượng vật liệu khác nhau, đòi hỏi có phương án điều phối phù hợp với tiêu chuẩn kỹ thuật và tiến độ từng dự án.

Tại Hội nghị ngành Công Thương các tỉnh, thành phố khu vực phía Nam lần thứ XII - năm 2026, ông Trần Phương, Phó Cục trưởng Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam (Bộ Công Thương) cho biết Cục đang tập trung tháo gỡ các vướng mắc sau chuyển giao chức năng quản lý nhà nước về địa chất, khoáng sản, đồng thời xây dựng phương án điều phối vật liệu xây dựng liên vùng.

Ông Trần Phương, Phó Cục trưởng Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam (Bộ Công Thương) phát biểu tại Hội nghị

Từ ngày 6 đến 16/10/2026, Cục tổ chức sáu đoàn công tác làm việc với các địa phương trên cả nước nhằm rà soát việc bàn giao, kiện toàn tổ chức, nhân sự, bảo đảm thủ tục hành chính thông suốt và phối hợp điều tiết vật liệu phục vụ các công trình trọng điểm.

Việc chuyển giao chức năng quản lý đòi hỏi sớm thống nhất đầu mối, nhiệm vụ, hồ sơ và dữ liệu, tránh gián đoạn trong quá trình quản lý. Cùng với đó, các địa phương cần tăng cường chia sẻ thông tin về trữ lượng, chất lượng, khả năng khai thác, tình trạng cấp phép và nhu cầu của các dự án để xác định nguồn cung phù hợp; đồng thời kiểm soát hoạt động khai thác, vận chuyển, bảo đảm yêu cầu kỹ thuật, tiến độ thi công, sử dụng hiệu quả tài nguyên và bảo vệ môi trường.

Nguồn cung phân bố không đồng đều

Nguồn khoáng sản tại tám tỉnh, thành phố khu vực phía Nam chủ yếu là vật liệu xây dựng thông thường, song phân bố không đồng đều và có sự khác biệt về chất lượng.

Đá xây dựng tập trung tại TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai và An Giang. Một phần nguồn đá tại Tây Ninh chỉ phù hợp làm cốt nền, chưa đáp ứng yêu cầu đối với một số loại bê tông xi măng và bê tông nhựa.

Đối với cát, An Giang và Đồng Tháp là những địa phương có nguồn cung đáng chú ý. Tuy nhiên, cát tại hạ nguồn sông Tiền, sông Hậu chủ yếu phù hợp cho san lấp, không phải nguồn nào cũng đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật của các công trình giao thông yêu cầu chất lượng cao.

Thực trạng này đặt ra thách thức không chỉ về thiếu hụt vật liệu cục bộ mà còn về khả năng đáp ứng đồng thời các yêu cầu về chất lượng, tiến độ và chi phí vận chuyển. Việc sử dụng vật liệu không phù hợp tại các dự án cao tốc và công trình hạ tầng trọng điểm có thể làm phát sinh chi phí xử lý, thay thế, ảnh hưởng đến chất lượng công trình và tiến độ thi công.

Vì vậy, phương án cung ứng vật liệu cần được xây dựng trên cơ sở nhu cầu thực tế, tiêu chuẩn kỹ thuật của từng dự án, khả năng khai thác hợp pháp và điều kiện vận chuyển giữa các địa phương.

Đẩy nhanh điều phối vật liệu và hoàn thiện bản đồ số cung - cầu

Một trong những nhiệm vụ cấp bách hiện nay là xây dựng phương án điều phối vật liệu cho các địa phương thiếu nguồn cung. Theo thông tin tại Hội nghị, Cần Thơ, Tây Ninh và Cà Mau đang gặp khó khăn trong tự cân đối vật liệu, trong khi một số địa phương khác có khả năng hỗ trợ thông qua liên kết vùng.

Các đại biểu tham dự Hội nghị ngành Công Thương các tỉnh, thành phố khu vực phía Nam lần thứ XII - năm 2026

Phương án điều phối cần làm rõ nhu cầu của từng dự án, nguồn cung có thể huy động, chất lượng vật liệu, năng lực khai thác, cự ly vận chuyển và tiến độ sử dụng. Trên cơ sở đó, cơ quan quản lý phối hợp với địa phương, chủ đầu tư, ban quản lý dự án và doanh nghiệp khai thác để lựa chọn nguồn cung phù hợp.

Đối với vật liệu san lấp, cần tiếp tục nghiên cứu khả năng sử dụng các nguồn vật liệu thay thế theo tiêu chuẩn kỹ thuật và điều kiện của từng công trình. Việc sử dụng cát biển thay thế một phần cát sông cần được đánh giá đầy đủ về kỹ thuật, hiệu quả kinh tế và tác động môi trường. Đồng thời, tại những khu vực phù hợp, có thể nghiên cứu các phương án kỹ thuật như xây dựng cầu cạn nhằm giảm nhu cầu vật liệu san lấp, trên cơ sở xem xét hiệu quả đầu tư và chi phí vòng đời công trình.

Cùng với đó, cần có hướng dẫn thống nhất về tiêu thụ sản phẩm phụ tại mỏ, điều chuyển vật liệu giữa các dự án đầu tư công và xác định giá vật liệu tại mỏ.

Song song với điều phối nguồn cung, Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam đang hoàn thiện phần mềm bản đồ số cung - cầu vật liệu xây dựng. Các địa phương được đề nghị cập nhật dữ liệu về giấy phép, trữ lượng, sản lượng khai thác, đơn giá và nhu cầu vật liệu giai đoạn 2026 - 2030.

Dữ liệu cần phân biệt rõ trữ lượng địa chất, khối lượng được cấp phép, sản lượng khai thác thực tế và khả năng cung ứng, đồng thời gắn nhu cầu vật liệu với tiến độ và tiêu chuẩn kỹ thuật của từng dự án. Cục đã bố trí cán bộ hỗ trợ các địa phương cập nhật thông tin; các Sở Công Thương, Sở Xây dựng, Sở Nông nghiệp và Môi trường cần phối hợp với chủ đầu tư, ban quản lý dự án và doanh nghiệp để bảo đảm dữ liệu sát thực tế.

Khi được vận hành đồng bộ, bản đồ số sẽ hỗ trợ dự báo thiếu hụt, minh bạch thông tin và điều phối vật liệu liên vùng, qua đó phục vụ hiệu quả hơn công tác quản lý và nhu cầu triển khai các dự án trọng điểm.

Kiện toàn nhân lực, hoàn thiện chính sách quản lý khoáng sản

Kiện toàn tổ chức, nhân lực quản lý nhà nước về địa chất, khoáng sản là nhiệm vụ cấp thiết sau chuyển giao chức năng. Theo phát biểu tại hội nghị, khoảng 80% lực lượng chuyên môn đã được chuyển giao; Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam đề nghị các địa phương tiếp tục rà soát, bổ sung nhân lực đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ.

Hiện đội ngũ chuyên môn giữa các địa phương chưa đồng đều, một số nơi thiếu cán bộ chuyên trách, phải bố trí kiêm nhiệm. Do quản lý khoáng sản đòi hỏi chuyên môn về đánh giá tài nguyên, cấp phép, giám sát khai thác và xử lý vi phạm, các địa phương cần xác định rõ đầu mối, phân công trách nhiệm, bố trí nhân lực phù hợp và tăng cường đào tạo nghiệp vụ.

Về thủ tục hành chính, Cục cho biết đã hoàn thành cấu hình tiếp nhận hồ sơ trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công quốc gia. Các địa phương cần rà soát hồ sơ chuyển tiếp, cập nhật tiến độ, đồng bộ dữ liệu và xử lý hồ sơ quá hạn, bảo đảm hoạt động giải quyết thủ tục thông suốt, không yêu cầu nộp lại hồ sơ hợp lệ. Đồng thời, cần sớm hướng dẫn thống nhất về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính, giám định tư pháp, định giá khoáng sản phục vụ tố tụng và xử lý hồ sơ chuyển tiếp.

Hội nghị ngành Công Thương các tỉnh, thành phố khu vực phía Nam lần thứ XII - năm 2026 đặt ra yêu cầu tăng cường liên kết vùng, khơi thông nguồn lực giai đoạn 2026-2030

Về dài hạn, Cục đang xây dựng hồ sơ chính sách sửa đổi, thay thế Luật Địa chất và Khoáng sản, đồng thời lấy ý kiến các địa phương, bộ, ngành. Định hướng trọng tâm là quản lý khoáng sản theo chuỗi giá trị, từ điều tra, đánh giá tiềm năng, thăm dò, khai thác đến chế biến và sử dụng, gắn khai thác tài nguyên với nhu cầu phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

Đối với vật liệu xây dựng, quy hoạch nguồn cung cần gắn với nhu cầu hạ tầng, tiêu chuẩn kỹ thuật và khả năng vận chuyển; khuyến khích sử dụng tiết kiệm tài nguyên, tận dụng vật liệu phù hợp và nghiên cứu nguồn thay thế khả thi.

Các địa phương cần nâng cao chất lượng dữ liệu, đánh giá tiềm năng khoáng sản và chủ động đóng góp ý kiến xây dựng chính sách. Qua đó, góp phần hoàn thiện cơ chế quản lý, sử dụng hiệu quả tài nguyên và đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững.

Tăng cường liên kết vùng, bảo đảm tiến độ các dự án trọng điểm

Việc tháo gỡ khó khăn về nguồn cung vật liệu và quản lý địa chất, khoáng sản đòi hỏi sự phối hợp giữa Bộ Công Thương, Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam, các sở, ngành, chủ đầu tư, ban quản lý dự án và doanh nghiệp khai thác.

Trong cơ chế phối hợp này, cơ quan quản lý khoáng sản cung cấp dữ liệu về mỏ, giấy phép và khả năng khai thác; cơ quan xây dựng xác định nhu cầu, tiêu chuẩn kỹ thuật và tiến độ sử dụng vật liệu; chủ đầu tư cập nhật kế hoạch thi công và nhu cầu thực tế. Việc xác định rõ đầu mối, trách nhiệm và thời hạn cập nhật thông tin sẽ giúp chủ động hơn trong xử lý tình trạng thiếu hụt nguồn cung.

Đối với khu vực phía Nam, liên kết giữa An Giang, Đồng Tháp, Cần Thơ, Cà Mau, Tây Ninh, TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai và Vĩnh Long có ý nghĩa quan trọng trong cân đối nguồn vật liệu phục vụ các dự án giao thông, đô thị và hạ tầng liên vùng.

Trước mắt, các địa phương cần phối hợp hoàn thiện phương án điều phối vật liệu, đẩy nhanh cập nhật dữ liệu số, kiện toàn nhân lực và bảo đảm thủ tục hành chính thông suốt. Về lâu dài, việc tiếp tục hoàn thiện chính sách, nâng cao chất lượng điều tra tài nguyên và quản lý khoáng sản theo chuỗi giá trị sẽ góp phần sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên, đáp ứng nhu cầu phát triển hạ tầng và bảo đảm tiến độ các dự án trọng điểm.