Hoàn thiện quản trị dữ liệu và kế hoạch sử dụng đất cấp xã

Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An Thái Thị An Chung điều hành phiên thảo luận Tổ 7

Xác lập nguyên tắc “một dữ liệu - một nguồn chính thức”

ĐBQH Nguyễn Thị Minh Tú (Nghệ An) cơ bản tán thành phạm vi sửa đổi gồm 7 nhóm chính sách, đồng thời tập trung góp ý nội dung chuyển đổi số tại Điều 78 và Điều 79 của dự thảo Luật.

Theo đại biểu, hướng sửa đổi là phù hợp nhưng quy định tại hai điều này chưa tương xứng với tầm quan trọng của dữ liệu đất đai. Dự thảo mới chủ yếu đề cập hạ tầng và nguyên tắc kết nối, chưa xác lập đầy đủ mô hình quản trị đất đai bằng dữ liệu có giá trị pháp lý.

Điều 78 quy định Hệ thống thông tin quốc gia về đất đai được xây dựng, vận hành tập trung, thống nhất và kết nối liên thông. Điều 79 quy định các thành phần dữ liệu, yêu cầu đồng bộ theo tiêu chuẩn quốc gia, quản lý tập trung, phân cấp quản lý, cập nhật và chia sẻ với các cơ sở dữ liệu khác.

ĐBQH Nguyễn Thị Minh Tú (Nghệ An) phát biểu

Định hướng này phù hợp với yêu cầu xây dựng hệ thống dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”. Tuy nhiên, theo đại biểu, dự thảo mới xác định mục tiêu, chưa quy định đầy đủ các nguyên tắc vận hành để bảo đảm thực hiện thống nhất.

Trước hết, quy định tại khoản 3 Điều 79 về việc dữ liệu “được quản lý tập trung và được phân cấp quản lý” cần được làm rõ. Nếu không phân định cụ thể, việc tổ chức thực hiện có thể thiếu thống nhất, khó bảo đảm hình thành một cơ sở dữ liệu quốc gia thực sự dùng chung.

Đại biểu đề nghị quy định theo hướng Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai được quản trị, tích hợp, đồng bộ và lưu trữ tập trung, thống nhất theo pháp luật về dữ liệu. Việc tạo lập, xác thực, cập nhật, chỉnh lý dữ liệu được phân cấp cho cơ quan có thẩm quyền theo chức năng, địa bàn quản lý; mọi dữ liệu được tạo lập, cập nhật, chỉnh lý phải được đồng bộ vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai.

Cơ sở dữ liệu, hệ thống nghiệp vụ tại địa phương không hình thành nguồn dữ liệu pháp lý độc lập với Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai. Quy định này cũng cần bảo đảm thống nhất với pháp luật về dữ liệu, tránh đầu tư, vận hành các hệ thống song song.

Trên cơ sở đó, ĐBQH Nguyễn Thị Minh Tú đề nghị luật hóa nguyên tắc “một dữ liệu - một nguồn chính thức”. Theo đó, mỗi loại dữ liệu phải được xác định một nguồn chính thức. Dữ liệu đã được tạo lập, xác thực tại cơ sở dữ liệu quốc gia hoặc cơ sở dữ liệu chuyên ngành đã kết nối phải được khai thác từ nguồn đó, không tạo lập hoặc thu thập lại; cơ quan quản lý nguồn dữ liệu chịu trách nhiệm về chất lượng dữ liệu.

Về giá trị pháp lý, đại biểu dẫn khoản 5 Điều 166 Luật Đất đai năm 2024 quy định dữ liệu trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai có giá trị sử dụng chính thức, tương đương văn bản giấy được cơ quan có thẩm quyền cung cấp.

Các ĐBQH tỉnh Nghệ An tham dự phiên thảo luận tổ

Trong khi đó, Điều 78 và Điều 79 của dự thảo hiện chủ yếu quy định về cấu trúc, xây dựng, cập nhật và liên thông dữ liệu, chưa thể hiện rõ nguyên tắc này. Theo đại biểu, giá trị pháp lý của dữ liệu liên quan trực tiếp đến quyền của người dân và nghĩa vụ của cơ quan nhà nước nên phải được quy định trong Luật.

Tuy nhiên, không nên quy định mọi dữ liệu trong cơ sở dữ liệu đều có giá trị pháp lý như nhau. Cần phân biệt dữ liệu chính thức với dữ liệu phục vụ tham khảo, phân tích. Chỉ dữ liệu được cơ quan có thẩm quyền tạo lập hoặc xác thực theo đúng trình tự mới được sử dụng làm căn cứ xác định quyền, nghĩa vụ.

Đại biểu đề nghị quy định rõ dữ liệu về quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất, tình trạng pháp lý, hạn chế quyền và biến động chỉ được sử dụng làm căn cứ xác định quyền, nghĩa vụ khi đã được cơ quan có thẩm quyền tạo lập, xác thực hoặc cập nhật theo trình tự pháp luật. Bản trích xuất điện tử có xác thực từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai phải có giá trị pháp lý tương đương văn bản, bản trích lục do cơ quan có thẩm quyền cung cấp.

Theo ĐBQH Nguyễn Thị Minh Tú, chuyển đổi số chỉ mang lại giá trị thực chất khi người dân không phải tiếp tục cung cấp những thông tin, giấy tờ mà cơ quan nhà nước đã có hoặc có thể khai thác từ các cơ sở dữ liệu được kết nối.

Do đó, Điều 79 cần quy định cơ quan nhà nước không được yêu cầu tổ chức, cá nhân cung cấp lại dữ liệu, thông tin, giấy tờ đã có trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai hoặc có thể khai thác từ cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành đã được kết nối, chia sẻ. Chỉ khi dữ liệu có mâu thuẫn, sai lệch hoặc chưa đủ căn cứ xác định chính xác đối tượng, cơ quan có thẩm quyền mới được yêu cầu bổ sung và phải nêu rõ lý do.

Các ĐBQH tỉnh Lâm Đồng dự phiên thảo luận tại tổ

Cùng với việc xác lập giá trị pháp lý của dữ liệu, dự thảo Luật cần quy định cơ chế xử lý khi dữ liệu không chính xác, không đầy đủ hoặc không thống nhất giữa các cơ sở dữ liệu. Cơ quan tạo lập, quản lý dữ liệu nguồn phải chủ trì kiểm tra, đối soát, chỉnh lý và đồng bộ; không được yêu cầu tổ chức, cá nhân thực hiện lại thủ tục hoặc cung cấp lại dữ liệu mà cơ quan nhà nước đã có, trừ trường hợp cần thiết để xác minh nguồn gốc dữ liệu.

Người sử dụng đất cũng phải có quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, chỉnh sửa dữ liệu liên quan trực tiếp đến mình.

Đại biểu đồng thời đề nghị bắt buộc lưu giữ đầy đủ lịch sử thay đổi dữ liệu đất đai. Mọi thay đổi liên quan đến quyền, nghĩa vụ và tình trạng pháp lý của thửa đất phải được lưu vết, xác định rõ chủ thể thực hiện, thời điểm, căn cứ và nội dung điều chỉnh; bảo đảm không làm mất lịch sử dữ liệu đã phát sinh giá trị pháp lý.

Số hóa kế hoạch, lượng hóa tiêu chí đất đa mục đích

Qua nghiên cứu báo cáo thẩm tra và các tài liệu liên quan, ĐBQH Trần Nhật Minh (Nghệ An) cho rằng, các nhóm chính sách dự kiến sửa đổi, bổ sung cơ bản đã cụ thể hóa các quan điểm, định hướng của Đảng về sửa đổi Luật Đất đai.

ĐBQH Trần Nhật Minh (Nghệ An) phát biểu

Về kế hoạch sử dụng đất cấp xã tại Điều 33, đại biểu dẫn định hướng của Trung ương, theo đó kế hoạch sử dụng đất cấp xã phải được lập theo hướng đơn giản, số hóa, tích hợp các nội dung quy hoạch tỉnh, quy hoạch đô thị và nông thôn, quy hoạch lâm nghiệp có sử dụng đất.

Theo đại biểu, dự thảo cơ bản đã thể hiện định hướng này nhưng cần tiếp tục làm rõ thời kỳ kế hoạch, khả năng điều chỉnh và yêu cầu số hóa trong quá trình thực hiện.

Khoản 1 Điều 33 quy định kế hoạch sử dụng đất cấp xã được lập trong thời kỳ 5 năm. Đại biểu đối chiếu với điểm b khoản 3 Điều 12 Nghị quyết số 254/2025/QH15 ngày 11/12/2025 của Quốc hội về việc không tổ chức lập một số loại quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, trong đó có quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất cấp xã... Từ đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ cơ sở của việc quy định thời kỳ 5 năm đối với kế hoạch sử dụng đất cấp xã.

Đại biểu phân tích, Luật Đất đai năm 2024 không quy định kế hoạch sử dụng đất cấp xã mà quy định kế hoạch sử dụng đất cấp huyện (trước đây) hằng năm. Trong khi đó, dự thảo quy định kế hoạch sử dụng đất cấp xã trong thời kỳ 5 năm nhưng chưa làm rõ có được điều chỉnh cục bộ khi phát sinh yêu cầu thực tế hay không?

Điều 32 của dự thảo đã quy định kế hoạch sử dụng đất cấp tỉnh được điều chỉnh cục bộ khi đáp ứng các căn cứ, điều kiện theo quy định, nhưng Điều 33 chưa có quy định tương ứng đối với kế hoạch sử dụng đất cấp xã... Theo đại biểu, nếu kế hoạch được lập cho cả thời kỳ 5 năm mà không có cơ chế điều chỉnh phù hợp sẽ gây khó khăn cho cấp xã trong quá trình thực hiện. Vì vậy, dự thảo cần làm rõ thời kỳ và khả năng điều chỉnh, bảo đảm phù hợp với chủ trương đơn giản hóa kế hoạch sử dụng đất cấp xã.

Đại biểu Trần Nhật Minh cũng lưu ý, yêu cầu số hóa kế hoạch sử dụng đất cấp xã và tích hợp các nội dung quy hoạch có liên quan chưa được thể hiện rõ tại Điều 33. Trong khi đó, khoản 5 Điều 67 Luật Đất đai năm 2024 quy định việc xây dựng, cập nhật dữ liệu kế hoạch sử dụng đất hằng năm cấp huyện vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai... Do đó, dự thảo cần bổ sung nguyên tắc tương tự đối với kế hoạch sử dụng đất cấp xã, bảo đảm yêu cầu số hóa, tích hợp và liên thông dữ liệu.

Đối với chính sách tích tụ đất nông nghiệp và sử dụng đất kết hợp đa mục đích tại Điều 85 và Điều 86, ĐBQH Trần Nhật Minh bày tỏ đồng tình, cho rằng đây là định hướng phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Các ĐBQH tham gia thảo luận tại tổ

Qua khảo sát thực tế tại một doanh nghiệp sản xuất nông nghiệp, ĐBQH Trần Nhật Minh cho biết: doanh nghiệp phản ánh vướng mắc khi nhận chuyển nhượng đất nông nghiệp có nguồn gốc khai hoang của các hộ dân để tích tụ đất đai. Theo phản ánh, dù các hộ dân đủ điều kiện được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, hồ sơ cấp Giấy chứng nhận vẫn phải được hoàn tất cho từng hộ, sau đó mới thực hiện chuyển quyền sang doanh nghiệp, làm tăng thời gian và chi phí.

Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu cơ chế tạo thuận lợi để thủ tục cấp Giấy chứng nhận trong trường hợp doanh nghiệp nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất nông nghiệp được thực hiện nhanh gọn hơn, giảm chi phí và thủ tục.

Về sử dụng đất kết hợp đa mục đích, đại biểu tán thành các yêu cầu tại khoản 3 Điều 86 nhưng cho rằng, các quy định này còn mang tính định tính. Chẳng hạn, yêu cầu không làm mất điều kiện cần thiết để đưa đất trở lại sử dụng vào mục đích chính chưa xác định rõ thế nào là điều kiện cần thiết.

Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung tiêu chí định lượng, quy định cụ thể tỷ lệ diện tích sử dụng cho mục đích kết hợp so với diện tích đất được Nhà nước giao, cho thuê để sử dụng vào mục đích chính, qua đó tạo cơ sở kiểm soát trong quá trình thực hiện.