Đề nghị bổ sung quy định lấy ý kiến người có đất bị thu hồi về vị trí quy hoạch khu tái định cư

Phát biểu tại phiên thảo luận, các đại biểu bày tỏ tán thành với việc sửa đổi Luật Đất đai năm 2024 nhằm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương mới của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 21-NQ/TW của Trung ương về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan; bảo đảm sự thống nhất của hệ thống pháp luật, tháo gỡ các điểm nghẽn trong quản lý, sử dụng đất, khơi thông và phát huy hiệu quả nguồn lực đất đai phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, đáp ứng yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững và tổ chức mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Đại biểu Hoàng Quốc Khánh (Đoàn Lai Châu) bày tỏ cơ bản đồng tình với quy định cho phép thu hồi phần diện tích đất còn lại khi dự án đã thỏa thuận được trên 75% diện tích đất và trên 75% số lượng người sử dụng đất; đánh giá đây là quy định mới, giúp tháo gỡ tình trạng dự án kéo dài do không đạt được thỏa thuận với một số ít người sử dụng đất.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị Cơ quan soạn thảo nghiên cứu, quy định rõ hơn cơ chế xác định giá bồi thường đối với phần diện tích đất còn lại.

“Cần quy định việc xác định giá bồi thường đối với phần diện tích còn lại phải có sự tham chiếu đến mặt bằng giá của phần diện tích đã thỏa thuận thành công. Đồng thời, cần giao cơ quan có thẩm quyền lựa chọn tổ chức tư vấn xác định giá đất độc lập để rà soát, thẩm định mặt bằng giá giao dịch thực tế, xác định mức giá bình quân có điều chỉnh theo vị trí, diện tích, thời điểm giao dịch, điều kiện hạ tầng và các yếu tố khác có liên quan”, đại biểu kiến nghị.

Đồng thời, đại biểu cũng đề nghị quy định nguyên tắc công khai phương pháp, căn cứ và kết quả xác định giá; trường hợp có chênh lệch đáng kể giữa giá thỏa thuận và giá bồi thường thì phải có giải trình rõ ràng.

Quy định như vậy sẽ vừa bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất, vừa tạo sự công bằng giữa người tự nguyện thỏa thuận và người thuộc diện Nhà nước thu hồi đất, hạn chế phát sinh khiếu nại, khiếu kiện và bảo đảm tính khả thi của cơ chế này.

Đại biểu Tạ Thị Yên (Đoàn Điện Biên) cũng bày tỏ đồng tình với việc phải có cách xử lý đối với những dự án mà nhà đầu tư đã thỏa thuận được phần lớn diện tích nhưng vẫn còn một số trường hợp kéo dài nhiều năm, làm cả dự án không thể tiếp tục.

Song, đại biểu cho rằng, cần phải xác định dự án đó có thật sự thuộc trường hợp Nhà nước được thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng hay không.

“Tỷ lệ đồng thuận cao là quan trọng. Nhưng theo tôi, không nên chỉ vì đã đạt 75% mà mặc nhiên chuyển phần còn lại sang cơ chế Nhà nước thu hồi. Tôi cũng đề nghị không áp dụng 2 tỷ lệ 75% theo một cách giống nhau cho mọi dự án. Dự án có vài chục hộ khác với dự án có vài nghìn hộ. Cùng là 25% còn lại, nhưng số người bị tác động có thể rất khác nhau”, đại biểu nói.

Vì vậy, đại biểu đề nghị chỉnh quy định trên theo hướng ngoài tỷ lệ 75% về diện tích và số người sử dụng đất, cần tính thêm quy mô dự án hoặc số người chưa thỏa thuận được. Đồng thời, phải công khai mức giá đã thỏa thuận, phương án xử lý phần diện tích còn lại và bảo đảm quyền lợi chính đáng của người chưa đồng thuận.

“Như vậy mới vừa tháo gỡ được dự án, vừa hạn chế việc áp dụng cơ chế thu hồi đất quá rộng”, đại biểu nói.

Ngoài ra, đại biểu Hoàng Quốc Khánh đề nghị bổ sung quy định về trách nhiệm của UBND cấp tỉnh, cấp xã trong việc tổ chức lấy ý kiến người có đất bị thu hồi, phải di chuyển và tái định cư về vị trí quy hoạch, quy hoạch chi tiết và các điều kiện hạ tầng của khu tái định cư trước khi phê duyệt dự án tái định cư.

“Việc tái định cư không chỉ là bố trí cho người dân một nơi ở mới, mà phải bảo đảm điều kiện để người dân ổn định cuộc sống lâu dài. Vị trí khu tái định cư có phù hợp hay không sẽ tác động trực tiếp đến việc đi lại, học tập, chăm sóc sức khỏe, việc làm, sản xuất và sinh kế của người dân. Do đó, người bị thu hồi đất cần được tham gia ý kiến ngay từ giai đoạn lựa chọn vị trí và lập quy hoạch khu tái định cư, thay vì đến khi phương án tái định cư đã hoàn thiện mới được biết và cho ý kiến”, đại biểu nói.

Nội dung lấy ý kiến gồm vị trí khu tái định cư, quy hoạch tổng mặt bằng và quy hoạch chi tiết, hệ thống giao thông, điện, nước, trường học, cơ sở y tế, các công trình công cộng và điều kiện bảo đảm sinh kế phù hợp với đặc điểm của người dân phải tái định cư.

Đồng thời, để tránh hình thức và không làm phát sinh thủ tục kéo dài, đại biểu cũng đề nghị xác định rõ đối tượng được lấy ý kiến là người có đất bị thu hồi, phải di chuyển và tái định cư; quy định rõ nội dung, thời điểm và trách nhiệm tiếp thu, giải trình.

“Việc lấy ý kiến nhằm bảo đảm dân chủ, công khai và nâng cao chất lượng phương án tái định cư, không nên được hiểu là điều kiện phải đạt sự đồng thuận tuyệt đối hoặc trao quyền phủ quyết cho cộng đồng”, đại biểu nhấn mạnh.