Nghệ An: Giữ nhịp quy hoạch, nối mạch hạ tầng sau sắp xếp đơn vị hành chính

Rà soát quy hoạch để mở không gian phát triển

Một xã, phường có thể rộng hơn sau sắp xếp đơn vị hành chính, nhưng những tuyến đường, khu dân cư, hệ thống cấp nước, thoát nước hay các công trình hạ tầng kỹ thuật không thể "đi lại từ đầu" theo ranh giới mới. Đây chính là bài toán đang đặt ra với Nghệ An khi tổ chức lại không gian quản lý theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Việc rà soát quy hoạch tại Nghệ An được thực hiện trên cơ sở không gian phát triển mới, bảo đảm quy hoạch đô thị, quy hoạch nông thôn có tính liên kết và khả thi.

Theo báo cáo của Sở Xây dựng Nghệ An, trước đây, nhiều nhiệm vụ liên quan đến quy hoạch, đô thị và hạ tầng được xử lý ở cấp huyện. Khi cấp trung gian này không còn, một phần công việc được đưa xuống gần dân hơn. 

Xã, phường không chỉ tiếp nhận thêm trách nhiệm mà còn phải quản lý một không gian lớn hơn, trong đó có những khu vực đang đô thị hóa nhanh, những vùng chuyển tiếp giữa đô thị và nông thôn và các hệ thống hạ tầng có phạm vi phục vụ vượt ra ngoài một địa bàn.

Trước tình hình đó, ngày 18/8/2026, ông Hoàng Phú Hiền, Phó chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An đã ký ban hành Văn bản số 10526/UBND-CN, giao Sở Xây dựng chủ trì, phối hợp với các sở, ngành và UBND các xã, phường triển khai các yêu cầu của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường quản lý quy hoạch, phát triển đô thị và hạ tầng kỹ thuật trong điều kiện tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp.

Theo chỉ đạo của UBND tỉnh Nghệ An, các sở ngành địa phương rà soát quy hoạch sau sắp xếp đơn vị hành chính được xem là một trong những nhiệm vụ cần ưu tiên. Nhưng điều quan trọng không phải chỉ là điều chỉnh lại ranh giới trên bản đồ, mà phải nhìn lại toàn bộ không gian phát triển.

Việc rà soát quy hoạch cần được thực hiện trên cơ sở không gian phát triển mới, bảo đảm quy hoạch đô thị, quy hoạch nông thôn có tính liên kết và khả thi. Những khu vực có tốc độ đô thị hóa nhanh, khu vực đô thị chuyển tiếp và những nơi dự kiến hình thành đô thị mới cần được kiểm soát từ sớm, tránh tình trạng phát triển trước rồi mới tìm cách bổ sung hạ tầng.

Đây là điểm có ý nghĩa thực tế, bởi quy hoạch nếu chỉ dừng ở việc xác định chức năng sử dụng đất mà không gắn với nguồn lực đầu tư thì rất khó trở thành công cụ quản lý.

Điểm quan trọng nhất là những vấn đề không thể giải quyết trong phạm vi một xã, phường phải được nhìn nhận ở quy mô lớn hơn. Một tuyến đường, hệ thống thoát nước, cấp nước, xử lý nước thải hay công trình hạ tầng đầu mối có thể phục vụ nhiều địa phương. Vì vậy, quy hoạch và kế hoạch đầu tư cũng phải được tính toán theo mạng lưới, thay vì chia nhỏ theo ranh giới hành chính.

Trong không gian mới, quy hoạch phải đồng thời trả lời được những câu hỏi về giao thông, cấp nước, thoát nước, xử lý nước thải, trường học, cơ sở y tế, không gian công cộng và hạ tầng số. Nói cách khác, mỗi khu vực phát triển mới phải được đặt trong mối quan hệ với hệ thống hạ tầng chung thay vì chỉ tính toán trong phạm vi một dự án.

Sơ đồ phương án quy hoạch hệ thống đô thị và nông thôn tỉnh Nghệ An đến năm 2050.

Từ thực tế cơ sở, ông Nguyễn Việt Đức, Phó chủ tịch UBND phường Vinh Lộc (Nghệ An) cho biết, khi phạm vi quản lý rộng hơn, khối lượng công việc về quy hoạch, xây dựng và hạ tầng cũng tăng lên. 

Nhiều vấn đề trước đây được xử lý ở cấp huyện nay cần được giải quyết trực tiếp tại cơ sở, trong khi cán bộ phải đồng thời nắm địa bàn, cập nhật quy hoạch và phối hợp với nhiều ngành.

Theo ông Đức, sau sáp nhập, một số tuyến đường có thể kết nối nhiều địa bàn. Một hệ thống thoát nước có thể phục vụ cả khu dân cư nằm trên địa giới của nhiều địa phương. Một công trình cấp nước hoặc xử lý nước thải cũng có thể có phạm vi phục vụ lớn hơn rất nhiều so với địa bàn nơi công trình được xây dựng.

Nếu mỗi xã, phường lập kế hoạch theo một cách riêng, nguy cơ thiếu đồng bộ sẽ xuất hiện. Khi đó, một công trình có thể hoàn thành nhưng chưa chắc tạo được hiệu quả nếu các công trình kết nối chưa được đầu tư đồng bộ.

Vì vậy, sau thay đổi địa giới hành chính, cách nhìn về đầu tư hạ tầng cũng cần thay đổi. Thay vì chỉ xác định nhu cầu của từng xã, phường như Vinh Lộc cần tính toán cả mạng lưới giao thông, cấp nước, thoát nước, xử lý nước thải, chiếu sáng và hạ tầng số trên một không gian rộng hơn.

Đây cũng là cơ sở để địa phương ưu tiên đầu tư các công trình hạ tầng kỹ thuật khung, hạ tầng đầu mối và các công trình có khả năng kết nối nhiều khu vực.

Đại lộ Vinh - Cửa Lò đi qua địa bàn các xã, phường Vinh Phú, Vinh Lộc, Đông Lộc và Cửa Lò, tuyến kết nối hạ tầng đô thị quan trọng tại Nghệ An.

Tại phường Vinh Phú, việc quản lý quy hoạch cũng đang được đặt trong bối cảnh không gian phát triển thay đổi sau sắp xếp, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đang làm rõ hơn vai trò của xã, phường trong quản lý địa bàn.

Ông Hoàng Năng Hiệp, Phó chủ tịch UBND phường Vinh Phú (tỉnh Nghệ An) cho biết, địa phương đang tập trung rà soát những khu vực phát triển mới, kiểm soát việc sử dụng đất, trật tự xây dựng và khả năng đáp ứng của hạ tầng.

Những khu vực có tốc độ xây dựng nhanh được theo dõi để kịp thời xử lý các vấn đề phát sinh. Cùng với giao thông, địa phương quan tâm đến thoát nước, trường học, y tế và các công trình phục vụ dân cư.

Việc quản lý không thể chỉ nhìn từng khu đất hoặc từng công trình riêng lẻ. Khi một khu vực phát triển, các tuyến đường kết nối và hệ thống hạ tầng xung quanh cũng chịu tác động.

Điều này đặt ra yêu cầu phải nhìn quy hoạch trên một không gian rộng hơn ranh giới của từng xã, phường.

Giữ nhịp quy hoạch, kết nối hạ tầngtrong không gian mới

Nếu quy hoạch là định hướng thì hạ tầng là phần thể hiện rõ nhất quy hoạch có đi vào thực tế hay không. Các tuyến giao thông, hệ thống cấp nước, thoát nước, xử lý nước thải, chiếu sáng đô thị, hạ tầng kỹ thuật dùng chung và hạ tầng số phải được tính toán trong mối liên hệ giữa các khu vực.

Hạ tầng xã hội, nhất là giáo dục và y tế, cũng được đặt cùng với hạ tầng kỹ thuật khung và hạ tầng đầu mối trong quá trình rà soát kế hoạch đầu tư.

Theo ông Đoàn Văn Đại, Phó giám đốc Sở Xây dựng Nghệ An, sau sắp xếp đơn vị hành chính, toàn bộ quy hoạch đô thị và nông thôn, chương trình và kế hoạch phát triển đô thị cùng các quy hoạch chuyên ngành hạ tầng kỹ thuật có liên quan phải được rà soát.

Qua đó xác định quy hoạch nào cần điều chỉnh, nội dung nào cần cập nhật, khu vực nào cần lập mới và những vấn đề nào liên quan từ hai xã, phường trở lên.

Những quy hoạch đã có và còn phù hợp sẽ được kế thừa, khai thác, hạn chế việc làm lại những nội dung không cần thiết. Những nội dung không còn phù hợp với không gian phát triển mới sẽ được rà soát để điều chỉnh.

Một vấn đề khác là xác định trách nhiệm quản lý những công trình có quy mô hoặc phạm vi vượt ra ngoài một xã, phường. Việc phân công, phân cấp cần được rà soát theo quy mô và tính chất của từng công trình, nhưng không được làm gián đoạn vận hành.

Đối với những quy hoạch hoặc công trình hạ tầng kỹ thuật có phạm vi liên quan từ hai đơn vị hành chính cấp xã trở lên, UBND các xã, phường phải báo cáo UBND tỉnh thông qua Sở Xây dựng trước khi phê duyệt theo thẩm quyền. Những vấn đề vượt quá khả năng xử lý của địa phương được tổng hợp để cấp tỉnh xem xét, chỉ đạo.

Sau sáp nhập, xã, phường tại Nghệ An, các địa phương có không gian lớn hơn, trong đó có những khu vực đang đô thị hóa nhanh, những vùng chuyển tiếp giữa đô thị và nông thôn và các hệ thống hạ tầng có phạm vi phục vụ vượt ra ngoài một địa bàn.

Theo ông Đại, Sở sẽ đồng thời phối hợp xây dựng, cập nhật cơ sở dữ liệu về quy hoạch đô thị, nông thôn, phát triển đô thị và hạ tầng kỹ thuật. Khi dữ liệu được kết nối, thông tin quy hoạch sẽ thuận lợi hơn trong công khai, chia sẻ và phục vụ quản lý.

Địa giới hành chính có thể thay đổi, nhưng giao thông, hạ tầng kỹ thuật, dòng chảy dân cư và nhu cầu phát triển không dừng lại ở đường ranh giữa các xã, phường.

Vì vậy, rà soát quy hoạch, kiểm soát phát triển và đầu tư hạ tầng phải được thực hiện đồng bộ. Những vấn đề vượt khỏi một địa phương cần được điều phối ở cấp tỉnh để tránh tình trạng mỗi nơi làm một phần nhưng thiếu kết nối.

Đó là điều kiện để không gian phát triển sau sắp xếp không bị chia nhỏ bởi những ranh giới hành chính mới.

"Vì vậy, thực hiện rà soát quy hoạch hay phân cấp nhiệm vụ là bước chuyển phương thức quản lý từ địa giới sang không gian phát triển, từ đầu tư riêng lẻ sang kết nối hạ tầng và từ hồ sơ phân tán sang quản lý bằng dữ liệu số", ông Đại cho biết.