Hoàn thuế giá trị gia tăng: Minh bạch để phát triển, kỷ cương để chống chiếm đoạt

Tọa đàm “Hoàn thuế giá trị gia tăng: Minh bạch để phát triển, kỷ cương để chống chiếm đoạt”.

Nhận diện đầy đủ chính sách, nâng cao hiệu quả quản lý

Tọa đàm được Cục Thuế tổ chức với sự phối hợp của Học viện Cảnh sát nhân dân, Phòng Cảnh sát kinh tế - Công an TP Hải Phòng và Thuế TP Hải Phòng. Đây là diễn đàn trao đổi chuyên sâu, góp phần làm rõ thực trạng, nhận diện các phương thức, thủ đoạn gian lận hoàn thuế giá trị gia tăng, đồng thời cảnh báo rủi ro pháp lý, nâng cao ý thức tuân thủ của cộng đồng doanh nghiệp, hộ kinh doanh trong thời gian tới.

Phát biểu tại tọa đàm, các đại biểu đều thống nhất quan điểm và khẳng định, chính sách hoàn thuế giá trị gia tăng có vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ doanh nghiệp giải phóng dòng tiền, thúc đẩy sản xuất-xuất khẩu và góp phần tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cũng cho thấy đây là lĩnh vực tiềm ẩn nhiều rủi ro khi một số tổ chức, cá nhân lợi dụng chính sách để gian lận, chiếm đoạt ngân sách nhà nước với thủ đoạn ngày càng tinh vi.

Tọa đàm được thiết kế theo 4 nội dung trọng tâm, bao quát toàn diện các khía cạnh của chính sách và công tác quản lý hoàn thuế giá trị gia tăng hiện nay.

Phần thứ nhất, tập trung làm rõ các trường hợp được hoàn thuế giá trị gia tăng theo quy định mới, qua đó giúp nhận diện đúng bản chất của chính sách và những điểm thay đổi quan trọng trong hệ thống pháp luật thuế.

Phần thứ hai, đi sâu vào điều kiện và thủ tục hoàn thuế, làm rõ các yêu cầu pháp lý, quy trình thực hiện cũng như những lưu ý để bảo đảm hồ sơ hoàn thuế đúng quy định, hạn chế sai sót phát sinh trong thực tiễn.

Phần thứ ba, phản ánh thực trạng công tác giải quyết hoàn thuế, đồng thời phân tích việc quản lý, khai thác dữ liệu hóa đơn điện tử - một công cụ ngày càng quan trọng trong nâng cao hiệu quả quản lý thuế.

Phần thứ tư, tập trung nhận diện các rủi ro, thủ đoạn gian lận trong lĩnh vực hoàn thuế giá trị gia tăng, đồng thời đề xuất các biện pháp kỹ thuật nhằm cảnh báo sớm rủi ro và tăng cường hiệu quả xử lý vi phạm.

Tại tọa đàm, bà Nguyễn Thị Lan Anh - Trưởng ban Pháp chế (Cục Thuế) đã tập trung phân tích các quy định mới của Luật Thuế giá trị gia tăng năm 2024 và Luật Quản lý thuế năm 2025, trong đó đáng chú ý là việc quy định rõ 8 trường hợp được hoàn thuế giá trị gia tăng, đồng thời bổ sung và bãi bỏ một số nội dung nhằm bảo đảm phù hợp với bản chất của sắc thuế và yêu cầu quản lý trong tình hình mới.

“Theo đó, điểm mới của Luật Thuế giá trị gia tăng 2024, ngoài việc bãi bỏ quy định về hoàn thuế đối với hàng hóa nhập khẩu, sau đó xuất khẩu sang nước khác, kể cả việc xuất khẩu được thực hiện tại địa bàn hoạt động hải quan; bãi bỏ quy định về hoàn thuế đối với cơ sở kinh doanh nộp thuế giá trị gia tăng theo phương pháp khấu trừ có số thuế nộp thừa hoặc chưa khấu trừ hết khi chuyển đổi sở hữu, chuyển đổi doanh nghiệp, sáp nhập, hợp nhất, chia, tách, chấm dứt hoạt động; bổ sung trường hợp hoàn thuế giá trị gia tăng đầu vào của cơ sở kinh doanh sản xuất hàng hóa, cung cấp dịch vụ chịu thuế suất thuế giá trị gia tăng 5%”, Trưởng ban Pháp chế Cục Thuế chia sẻ tại tọa đàm.

Dưới góc độ thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm, đại diện lực lượng Công an cho rằng việc siết chặt chính sách hoàn thuế giá trị gia tăng sẽ góp phần ngăn chặn hiệu quả các hành vi quay vòng hóa đơn, lập hồ sơ xuất khẩu khống hoặc hình thành các chuỗi giao dịch giả nhằm chiếm đoạt tiền hoàn thuế.

Chia sẻ về thực tiễn quản lý và hoàn thuế ở địa phương, ông Phạm Tuấn Anh - Phó Trưởng Thuế TP Hải Phòng cho biết, bên cạnh những kết quả tích cực, công tác hoàn thuế vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro. Đáng chú ý là các hành vi gian lận ngày càng có tổ chức, có sự liên kết giữa nhiều doanh nghiệp, thậm chí xuyên địa bàn.

Tạo thuận lợi song song xử lý nghiêm gian lận thuế

Theo đại diện Cơ quan Công an, Thượng tá Trần Quang Tuấn - Phó Trưởng phòng Cảnh sát kinh tế thuộc Công an TP Hải Phòng cho biết, kinh nghiệm thực tế cho thấy doanh nghiệp thường mua hóa đơn để kê khống thuế giá trị gia tăng đầu vào, từ đó hoặc để trốn thuế, hoặc để lập hồ sơ xin hoàn thuế. Mặc dù số tiền thanh toán qua ngân hàng đủ trị giá trên hóa đơn nhưng vì hàng hóa, dịch vụ không có thật nên số tiền mà bên mua hóa đơn trả cho bên bán chỉ là phần thuế và phí hóa đơn. Vì vậy, thủ đoạn phổ biến của đối tượng là “cắt dấu vết dòng tiền qua ngân hàng” bằng cách rút tiền mặt ra sau đó nộp vào tài khoản cá nhân để giao dịch ngoài.

Việc giảm ngưỡng yêu cầu phải thanh toán qua ngân hàng từ 20 triệu đồng xuống còn 5 triệu đồng, tiến tới cần thấp hơn nữa, sẽ buộc đối tượng phải tăng số lượng giao dịch qua ngân hàng cho các hóa đơn mua trái pháp luật. Dấu vết giao dịch qua ngân hàng sẽ nhiều hơn. Bằng việc phối hợp với các ngân hàng thương mại, các cơ quan chức năng hoàn toàn có thể truy vết dòng tiền để phát hiện và làm rõ thủ đoạn mua bán hóa đơn nhằm gian lận thuế, trong đó có hoàn thuế giá trị gia tăng.

Thượng tá Trần Quang Tuấn khẳng định, các cơ quan chức năng luôn đồng hành, hỗ trợ doanh nghiệp làm ăn chân chính, song sẽ xử lý nghiêm các hành vi trục lợi, chiếm đoạt ngân sách với tinh thần “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”.

Từ góc độ nghiên cứu, Thượng tá, Thạc sĩ Phạm Hải Bình - Giảng viên chính Khoa Cảnh sát kinh tế thuộc Học viện Cảnh sát nhân dân đánh giá về Chương trình tuân thủ tự nguyện mà ngành thuế đang triển khai. Theo đó với giải pháp hiệu quả giúp rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ hoàn thuế của cơ quan thuế, Thượng tá Phạm Hải Bình khẳng định, hoàn thuế là quyền lợi chính đáng của doanh nghiệp, nhưng mọi hành vi gian dối đều tiềm ẩn rủi ro pháp lý nghiêm trọng và có thể bị xử lý hình sự bất cứ lúc nào. Do đó, doanh nghiệp cần chủ động rà soát, tuân thủ đúng quy định về thuế và hóa đơn để tránh những hệ lụy lâu dài.

Đồng thời, Thượng tá Phạm Hải Bình cho rằng, chương trình tuân thủ tự nguyện để tự động hóa thủ tục hoàn thuế cho doanh nghiệp có lịch sử tuân thủ tốt là xu hướng quản lý thuế hiện đại mà nhiều nước phát triển đã áp dụng thành công. Chương trình nếu áp dụng sẽ: khuyến khích doanh nghiệp sẽ tự nguyện minh bạch hóa số liệu thay vì tìm cách đối phó; ngành Thuế có điều kiện tập trung vào những doanh nghiệp rủi ro cao, tránh dàn trải nguồn lực; cải thiện được môi trường kinh doanh khi chuyển tư duy quản lý coi “doanh nghiệp là đối tác đồng hành”.

Tuy nhiên, từ kinh nghiệm phối hợp phân luồng rủi ro hải quan, Thượng tá Phạm Hải Bình lưu ý phải hết sức cảnh giác với những thủ đoạn lợi dụng chương trình này. Có thể doanh nghiệp cố ý đóng vai doanh nghiệp chấp hành tốt để đủ điều kiện đưa vào diện ưu tiên, sau đó gian lận chiếm đoạt tiền hoàn thuế rồi bỏ trốn. Để Chương trình này thành công cần cân nhắc đến: tiêu chí đánh giá đa chiều (thực hiện nghĩa vụ thuế, uy tín, lịch sử kinh doanh, minh bạch dòng tiền); dữ liệu phục vụ đánh giá đủ lớn để loại trừ sai sót; chế tài xử lý nghiêm khắc nếu lợi dụng chương trình.

Ở góc độ quản lý địa phương, ông Phạm Tuấn Anh - Phó Trưởng Thuế TP Hải Phòng đề nghị, các doanh nghiệp cần thực hiện đúng quy định về hóa đơn, kiểm soát rủi ro và lựa chọn đối tác minh bạch bởi hiện nay công tác quản lý và dữ liệu về người nộp thuế được ngành Thuế triển khai tích hợp trên nền tảng dữ liệu lớn (Big Data) và được sử dụng liên thông với các cơ quan chức năng như Cơ quan Công an. Đồng thời cơ quan thuế luôn tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp chấp hành tốt, nhưng sẽ kiên quyết phối hợp với lực lượng chức năng đấu tranh xử lý các hành vi gian lận để bảo đảm môi trường sản xuất kinh doanh công bằng.

Thông qua các nội dung trao đổi, tọa đàm đã góp phần làm rõ các quy định mới, nhận diện các rủi ro trong quản lý hoàn thuế giá trị gia tăng, đồng thời đề xuất nhiều giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan chức năng trong phòng ngừa, phát hiện và xử lý vi phạm.

Theo bà Nguyễn Thị Lan Anh - Trưởng ban Pháp chế (Cục Thuế). Buổi Tọa đàm là hoạt động tiền đề, tạo cơ sở thực tiễn chuẩn bị cho Hội thảo liên ngành cấp Trung ương về phòng ngừa, xử lý gian lận, tội phạm trong lĩnh vực hóa đơn và hoàn thuế giá trị gia tăng sẽ được Cục Thuế (Bộ Tài chính) phối hợp với Học viện Cảnh sát nhân dân (Bộ Công an) tổ chức trong thời gian sắp tới.