Kẽm, vitamin D và những dưỡng chất đang được 'thổi phồng': Hiểu đúng để chăm sóc sức khỏe hiệu quả

Từ mạng xã hội, quảng cáo thực phẩm chức năng đến các bài viết chia sẻ kinh nghiệm cá nhân, người tiêu dùng ngày nay liên tục tiếp nhận những lời khuyên về dinh dưỡng và sức khỏe. Kẽm được cho là giúp ổn định huyết áp, vitamin D giúp tăng năng lượng…

Tuy nhiên, vấn đề không nằm ở bản thân dưỡng chất, mà ở đối tượng sử dụng, liều lượng và bối cảnh sức khỏe tổng thể. Việc hiểu sai hoặc kỳ vọng quá mức vào thực phẩm bổ sung có thể khiến người dùng vừa tốn kém, vừa bỏ lỡ các biện pháp chăm sóc sức khỏe hiệu quả hơn.

1. Kẽm và huyết áp, chỉ có lợi khi thực sự thiếu hụt

Kẽm là một khoáng chất vi lượng cần thiết cho nhiều chức năng của cơ thể, từ tăng cường miễn dịch, tổng hợp protein đến hoạt động của hệ mạch máu. Một số nghiên cứu cho thấy kẽm có thể hỗ trợ làm giãn mạch, từ đó giúp hạ huyết áp nhẹ.

Tuy nhiên, tác dụng này chỉ ghi nhận rõ ở những người bị thiếu kẽm. Với người có chế độ ăn đầy đủ, việc bổ sung thêm kẽm không mang lại lợi ích rõ rệt cho huyết áp, thậm chí có thể gây rủi ro nếu dùng kéo dài.

Bổ sung kẽm liều cao có thể:

Gây buồn nôn, rối loạn tiêu hóa.
Cản trở hấp thu đồng – một khoáng chất quan trọng cho tim mạch và thần kinh.
Tương tác với một số thuốc điều trị huyết áp, kháng sinh...

Lời khuyên: Kẽm không phải là thuốc hạ huyết áp. Kiểm soát huyết áp vẫn cần ưu tiên ăn nhạt, vận động đều đặn, kiểm soát cân nặng và tuân thủ điều trị y tế.

Thực phẩm bổ sung ngày càng phổ biến và được quảng bá rầm rộ.

2. Trứng, choline và sức khỏe não bộ

Trứng từ lâu đã bị "mang tiếng oan" vì cholesterol, nhưng các nghiên cứu hiện đại cho thấy đây là nguồn dinh dưỡng chất lượng cao, đặc biệt giàu choline, dưỡng chất cần thiết cho não bộ và hệ thần kinh.

Choline tham gia vào:

Duy trì cấu trúc màng tế bào thần kinh.
Sản xuất chất dẫn truyền thần kinh acetylcholine.
Hỗ trợ trí nhớ và khả năng nhận thức…

Một số nghiên cứu gần đây cho thấy, nồng độ choline thấp có liên quan đến các yếu tố nguy cơ của bệnh Alzheimer như viêm mạn tính, kháng insulin và rối loạn chức năng gan. Đáng chú ý, tình trạng thiếu choline có thể xuất hiện nhiều năm trước khi các triệu chứng sa sút trí tuệ được chẩn đoán. Trong khi đó, trứng là một trong những nguồn choline dễ tiếp cận, giá hợp lý và phù hợp khẩu vị người Việt.

Lời khuyên: Ăn trứng điều độ (3–5 quả/tuần với người khỏe mạnh), kết hợp cùng rau xanh và thực phẩm giàu chất xơ để tối ưu lợi ích tim mạch và não bộ.

3. Kim chi và miễn dịch

Kim chi là món ăn lên men truyền thống của Hàn Quốc được biết đến với lợi ích cho hệ vi sinh đường ruột. Một số nghiên cứu nhỏ cho thấy việc tiêu thụ kim chi có thể giúp điều hòa hoạt động của tế bào miễn dịch, đặc biệt ở người thừa cân.

Lợi ích tiềm năng của kim chi đến từ:

Vi khuẩn có lợi sinh ra trong quá trình lên men.
Các hợp chất chống oxy hóa từ rau củ.
Tác dụng giảm viêm mức độ nhẹ...

Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý rằng bằng chứng hiện tại vẫn còn hạn chế và kim chi không thể thay thế các biện pháp tăng cường miễn dịch nền tảng như ngủ đủ giấc, ăn đa dạng thực phẩm và tiêm chủng đầy đủ. Một điểm cần cân nhắc là hàm lượng muối cao trong kim chi, có thể không phù hợp với người tăng huyết áp hoặc bệnh thận.

Lời khuyên: Có thể ăn kim chi với lượng vừa phải, ưu tiên các món lên men truyền thống của Việt Nam ít mặn hơn như dưa cải muối nhạt, cà muối xổi.

Nên xét nghiệm nồng độ vitamin D và tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi bổ sung.

4. Vitamin D và những hiểu lầm phổ biến

Cảm giác mệt mỏi kéo dài, uể oải, thiếu năng lượng đôi khi không chỉ do căng thẳng hay thiếu ngủ mà còn liên quan đến thiếu vitamin D, tình trạng khá phổ biến, ngay cả ở các quốc gia có nhiều nắng như Việt Nam.

Vitamin D đóng vai trò quan trọng trong:

Chuyển hóa năng lượng.
Sức khỏe cơ xương.
Hoạt động miễn dịch…

Tuy nhiên, việc tự ý bổ sung vitamin D khi chưa xét nghiệm không được khuyến khích. Dư thừa vitamin D có thể gây tăng canxi máu, ảnh hưởng đến thận và tim mạch.

Lời khuyên: Nếu thường xuyên mệt mỏi không rõ nguyên nhân, nên xét nghiệm nồng độ vitamin D và tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi bổ sung.

Các dưỡng chất như kẽm, vitamin D, choline hay thực phẩm lên men đều có giá trị nhất định đối với sức khỏe. Tuy nhiên, chăm sóc sức khỏe bền vững cần dựa trên: Chế độ ăn đa dạng, cân đối; lối sống lành mạnh; sử dụng thực phẩm bổ sung đúng chỉ định, đúng đối tượng. Trong bối cảnh thông tin dinh dưỡng ngày càng nhiễu loạn, việc tỉnh táo lựa chọn và hiểu đúng khoa học chính là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe lâu dài.

DS. Nguyễn Thu Phương