Kết hợp nét đẹp giữa truyền thống và hiện đại

Những ngôi nhà sàn bê tông ở xã Thạch Quảng nhìn từ trên cao.

Dọc theo những con đường uốn lượn dẫn vào các bản làng xã Thạch Quảng - nơi sinh sống của đồng bào dân tộc Mường, chúng ta dễ dàng bắt gặp những ngôi nhà sàn bê tông được xây dựng theo lối kiến trúc truyền thống kết hợp hiện đại. Theo ông Bùi Văn Năng, chuyên viên Phòng Văn hóa - Xã hội, xã Thạch Quảng vốn là địa phương có đông đồng bào dân tộc Mường sinh sống, bởi vậy những ngôi nhà sàn truyền thống không chỉ là nơi ở, sinh hoạt, mà còn mang đậm lối sống, phong tục, tập quán, tín ngưỡng của đồng bào nơi đây. Chính vì vậy, cho đến nay hầu hết đồng bào dân tộc Mường ở địa phương đều gìn giữ những ngôi nhà sàn truyền thống. Tuy nhiên, do cuộc sống ngày càng đổi thay theo hướng hiện đại, các loại vật liệu bằng gỗ để làm nhà sàn cũng ngày càng khan hiếm, chi phí cao và làm nhà gỗ cũng mất khá nhiều công đoạn, tốn kém thời gian. Bởi vậy, đã có không ít gia đình người Mường khi làm nhà mới đều lựa chọn làm nhà sàn bằng khung bê tông, cốt thép. Thực chất, đường nét của những ngôi nhà sàn bằng bê tông, cốt thép không thể mềm mại, tinh tế và thanh thoát như nhà sàn gỗ được, nhưng về cơ bản nhà sàn bê tông vẫn giữ được nguyên giá trị kiến trúc truyền thống, lại kiên cố, vững chãi, thuận tiện cho bà con sinh hoạt.

Là một trong những gia đình người Mường lựa chọn xây dựng nhà sàn bằng bê tông, ông Bùi Văn Lược ở thôn Biện, cho biết: "Trong đời sống tinh thần của đồng bào Mường, những ngôi nhà sàn có ý nghĩa hết sức quan trọng; là nét đẹp văn hóa đã được gìn giữ, lưu truyền qua nhiều thế hệ. Tuy nhiên, trải qua thời gian, những ngôi nhà sàn bằng gỗ bị xuống cấp nên gia đình tôi cũng như nhiều gia đình khác trong thôn đã xây dựng nhà sàn mới bằng bê tông, cốt thép mà vẫn giữ nguyên được kiểu kiến trúc nhà sàn truyền thống của người Mường".

Theo ông Lược, nhà sàn bê tông của gia đình thiết kế theo kiểu 3 gian, 2 chái, giữa các gian trong nhà thường không có vách ngăn một cách chắc chắn, chỉ có sự phân biệt mang tính chất tượng trưng. Từ cầu thang chính bước vào phần giữa sàn nhà, phía ngoài là để tiếp khách, phía trong là nơi sinh hoạt của cả gia đình. Nhà được thiết kế có nhiều cửa sổ, bởi thế trong nhà luôn ấm vào mùa đông và mát mẻ vào mùa hè. Cũng chính nhờ không gian ấm cúng của nhà sàn đã giúp duy trì sự gắn kết giữa các thành viên trong gia đình, và góp phần gìn giữ lại được nét văn hóa đặc trưng của người Mường ở địa phương.

Cũng là một trong những hộ lựa chọn xu hướng ở nhà sàn bê tông, ông Bùi Văn Xiêm ở thôn Đồi, chia sẻ: "Nhà sàn truyền thống đã gắn bó với đồng bào dân tộc Mường qua biết bao thế hệ, vì vậy việc bảo tồn và phát huy giá trị của nhà sàn không chỉ giữ lại một kiểu kiến trúc độc đáo, mà còn là gìn giữ “linh hồn” của cả một cộng đồng. Dù có chuyển đổi từ xây dựng nhà sàn bằng gỗ sang bê tông thì ngôi nhà vẫn giữ được lối kiến trúc truyền thống".

Việc chuyển đổi từ nhà sàn gỗ sang nhà sàn bê tông của đồng bào dân tộc Mường ở xã Thạch Quảng chính là sự thích nghi tất yếu trong nhịp sống hiện đại khi nguồn nguyên liệu tự nhiên ngày càng khan hiếm. Tuy nhiên, theo người dân, dù vật liệu xây dựng nhà sàn có thay đổi nhưng điều quan trọng là họ vẫn giữ đúng tỷ lệ cấu trúc và không gian sinh hoạt, đặc biệt là không gian tâm linh trong nhà. Nhà sàn bê tông chỉ thực sự đẹp khi được xây dựng bằng tư duy bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa của dân tộc mình.

Trong thời gian qua, xã Thạch Quảng đã đẩy mạnh công tác tuyên truyền nhằm gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống, trong đó có việc gìn giữ những nếp nhà sàn truyền thống. Hơn nữa, địa phương phát huy lợi thế là có thác Mây - dòng thác hoang sơ, trữ tình cùng cảnh quan thiên nhiên độc đáo nên nơi đây đang là một trong những điểm đến hấp dẫn thu hút đông khách du lịch đến tham quan, trải nghiệm. Việc tồn tại của những nếp nhà sàn truyền thống cũng là cách để người dân tạo sức hút trong phát triển du lịch tại vùng đất này.

Bài và ảnh: Nguyễn Đạt